جيىننىڭ كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى – تۇركىستانعا تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى مارتەبەسىن بەرۋ بولدى. ءسامميتتى مودەراتور رەتىندە اشا وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇكىل تۇركى وركەنيەتىن جاڭعىرتۋ مىندەتتەرىنىڭ ايرىقشا ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە تۇركىستان قالاسى تۇركى حالىقتارى ءۇشىن سيمۆولدىق ماڭىزعا يە. سوندىقتان اتالعان شاھار بۇكىل تۇركى الەمى ءۇشىن ينتەگراتسيالانۋدىڭ يدەيالىق ورتالىعى بولۋعا ءتيىس.
بۇعان دەيىن تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ باستاماسىمەن تۇركىستان قالاسى جاڭا ايماقتىڭ وبلىس ورتالىعى رەتىندە بەلگىلەنگەن بولاتىن. كەيىنگى جىلدارى قالاعا قوماقتى قاراجات ءبولىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە تۇركىستان دامۋعا قاجەت قۋاتتى سەرپىن الدى. وسىلايشا, قالانى تەك مادەني عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ ديپلوماتيالىق استاناسىنا اينالدىرۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي الدىن-الا جاسالدى.
ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى تۇركىلىك باعىتتىڭ ماڭىزدىلىعى بىرنەشە فاكتورمەن بايلانىستى. بىرىنشىدەن, 2011 جىلى قۇرىلعاننان بەرى كەڭەستىڭ قۇرامى كەڭەيدى. 2019 جىلى وزبەكستان ۇيىمنىڭ تولىققاندى مۇشەسى رەتىندە قابىلدانىپ, قۇرىلىمنىڭ الەۋەتى ەداۋىر كۇشەيدى. 2018 جىلى ۆەنگريا ۇيىمعا باقىلاۋشى رەتىندە قوسىلدى. بۇل كەڭەسكە باسقا ەلدەردىڭ, سونىڭ ىشىندە ەۋروپا ەلدەرىنىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتقانىن كورسەتتى.
ەكىنشىدەن, كەيىنگى جىلدارى مەملەكەتتەر اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق اناعۇرلىم پراگماتيكالىق ءارى ماعىنالى بولا باستادى. ەگەر تۇركى ىنتىماقتاستىعىنىڭ العاشقى كەزەڭدەرىندە گۋمانيتارلىق جانە مادەني بايلانىستاردى دامىتۋعا باسا ءمان بەرىلسە, تۇركى كەڭەسى قۇرىلعان ساتتەن باستاپ ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق بايلانىستاردى تەرەڭدەتۋ, سونداي-اق ترانسقۇرلىقتىق ترانزيتتىك دالىزدەردى دامىتۋ ماسەلەلەرى ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى.
وسىلايشا, كەڭەستە ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ, كاسىپكەرلىك پەن ءتۋريزمدى دامىتۋ ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن ءتورت جۇمىس توبى بار. تۇركى كەڭەسىنىڭ ىسكەرلىك كەڭەسى مەن تۇركى ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتاسى دا قۇرىلدى. سونداي-اق مۇشە مەملەكەتتەر 500 ميلليون دوللاردى قۇرايتىن كاپيتالى بار تۇركى ينۆەستيتسيالىق قورىن قۇرۋ ماسەلەسىن تالقىلاپ جاتىر.
ۇشىنشىدەن, پاندەميادان كەيىنگى كەزەڭدە تۇركى كەڭىستىگى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ ماڭىزدى نۇكتەسىنە اينالۋى مۇمكىن. تۇركى ەلدەرىنىڭ پايدالانىلماعان ۇلكەن ەكونوميكالىق الەۋەتى بار. بۇگىندە تۇركى كەڭەسىنە مۇشە ەلدەردىڭ جالپى نارىعى شامامەن 150 ميلليون ادامدى قۇرايدى. 2019 جىلى كەڭەسكە مۇشە ەلدەردىڭ جالپى ىشكى ءونىمى 1,218 ترلن دوللارعا باعالاندى. سونىمەن بىرگە, تمىك ەلدەرى ءوسىمدى ۇلعايتۋ ءۇشىن الەۋەتىن ساقتايدى. ماسەلەن, پاندەمياعا دەيىن Standard Chartered ساراپشىلارى تۇركيا 2030 جىلى الەمدەگى 5-ءشى ءىرى ەكونوميكاعا اينالادى دەپ بولجاعان بولاتىن.
تورتىنشىدەن, وتكەن جىلى تاۋلى قاراباق اينالاسىنداعى وقيعالاردان كەيىن مەگري ءدالىزىن اشۋ كەلەشەگى تۇركى ەلدەرىنىڭ كولىك بايلانىسىن ودان ءارى نىعايتۋعا جانە كەڭەس كەڭىستىگىن ەۋرازيانىڭ ماڭىزدى ترانزيتتىك حابىنا اينالدىرۋعا قۋاتتى سەرپىن بەرەتىنى انىق.
وسىلايشا, تۇركى ينتەگراتسياسى – باۋىرلاس حالىقتار اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق جاڭعىرۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قازاقستان ءۇشىن سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ پەرسپەكتيۆالىق باعىتى سانالادى. بۇگىندە كەڭەس ەلىمىزدىڭ بەلسەندى ۇستانىمىنىڭ ارقاسىندا ءوز دامۋىنىڭ شەشۋشى كەزەڭىنە ءوتتى. ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ وڭ ديناميكاسىن ساقتاي وتىرىپ, تۇركى كەڭەسى قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى سىرتقى ساياسي اكتيۆ بولا الادى.
ەرلان مءاديەۆ,
الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى
