سىن-قاتەرگە سىر بەرمەدى

كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ جا­ھان­دىق ەكونوميكانى وفلاين رە­جىم­نەن ونلاين رەجىمگە اۋىسۋ ۇدەرىسىن جە­دەل­دەتكەنى راس. مۇنىڭ ءبارى ەڭبەك نارى­عىنداعى وزگەرىستەرگە جول اشتى. قا­لىپ­تاسقان جاعداي مەملەكەتتەردى قولدا بار ينفراقۇرىلىمدى قىسقا مەرزىمدە جاڭ­عىرتۋعا ءماجبۇر ەتتى. وسىلايشا, كەي­بىر ماماندىقتارعا سۇرانىس ارتتى دا, كەي­بىرىنە دەگەن سۇرانىس تومەندەدى. ەندى ءبىرى نارىقتاعى پوزيتسياسىنان مۇلدەم ايى­رىلىپ قالدى.

قازاقستاننىڭ ەڭبەك نارىعى ىشكى جانە سىرتقى فاكتورلارعا تاۋەلدى ەكەنى بە­سەنەدەن بەلگىلى. ال مۇنداي تا­ۋەل­­دىلىك نارىقتىڭ دامۋىن تەجەيدى. سون­داي-اق الەمدىك ۇردىستەرمەن ارا­د­اعى تەڭ­گە­رىم­سىزدىك ساقتالادى. بۇل قازاق­ستاندا جۇ­مىس­سىز ازاماتتاردى الەۋ­مەت­تىك قورعاۋ سالا­سىندا شەشىلمەگەن ماسە­لە­نىڭ كوپ ەكە­نىن كورسەتەدى.

«بىرىنشىدەن, ءبىزدىڭ ەلدە الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ مولشەرى تومەن. دەمەك جۇ­مىسسىز حالىق جەتكىلىكتى دەڭگەيدە قور­عال­مايدى. تولەم تومەن بولعاندىقتان, ادامد­ار جۇمىسپەن قامتۋ قىزمەتىنە جۇ­گىن­بەيدى دە. سونىڭ سالدارىنان جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىنە وبەكتيۆتى باعا بەرۋ قيىن. پاندەميا كەزىندە باي­قال­عانداي, 2020 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا جۇ­مىس­سىزدىق بويىنشا جاردەماقى الۋعا 2,5 ملن-نان استام ءوتىنىش بەرىلگەن.

ەكىنشىدەن, قازاقستاندا ءوزىن-ءوزى جۇ­مىسپەن قامتىعان حالىقتىڭ ۇلەسى جوعا­رى. كورسەتكىش جۇمىسپەن قامتىلعان حا­لىق­تىڭ تورتتەن بىرىنە تەڭ. بۇل رەتتە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ شاما­مەن 40 پايىزىنىڭ ايلىق تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن.

ۇشىنشىدەن, ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ ۇتقىرلىعى تومەن. اڭگىمە جۇمىس كۇشى مول وڭىرلەر پەن جۇمىس كۇشى جەتىسپەيتىن ايماقتار تۋرالى. بىرىنشىسىنە وڭتۇستىك وڭىرلەر, ەكىنشىسىنە سولتۇستىك ايماقتار جاتادى. ولاردىڭ اراسىنداعى ەڭبەك كوشى-قونى تىم باسەڭ. پاندەميا كەزىندە بۇل جاعداي ازاماتتاردىڭ قوزعالىسىنا قو­يىلعان شەكتەۋلەرگە بايلانىستى ءتىپتى نا­شارلاي ءتۇستى», دەيدى FinReview.info ساراپ­شىلارى.

سوعان قاراماستان, وندىرىستىك كۇشتەر ەكونوميكا دامۋىنىڭ نەگىزگى فاكتورى بولىپ قالا بەرەدى. الايدا الەمدىك ەكونوميكانىڭ دامۋ ۇردىستەرىنە تۇزەتۋ ەنگىزگەن سىرتقى سىن-قاتەرلەر وسى ءبىر ارتىقشىلىقتىڭ ءوزىن جويىپ تىنۋى مۇمكىن. بىلتىرعى توقىراۋ كەزەڭىندە وسىعان انىق كوزىمىز جەتتى. ويتكەنى قا­زاق­ستاننىڭ ەڭبەك نارىعى ءۇشىن 2020 جىل­دىڭ كۇردەلى كەزەڭ بولعانىن جاقسى بى­لەمىز. كوپتەگەن كاسىپورىن ءوز قىز­مە­تىن توقتاتتى. كەيبىرى لوكداۋننان كەيىن قالپىنا كەلە المادى. مۇنى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ, قۇرىلىس سەكتورى مەن قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنىڭ جاي-كۇيىن سيپاتتايتىن ىسكەرلىك بەلسەندىلىك يندەكسى دە دالەلدەپ وتىر. اتالعان يندەكس 2020 جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىنىڭ باسىندا 37,2 پۋنكتكە دەيىن تومەندەدى. مۇنداي جاعداي سوڭعى رەت 2017 جىلدىڭ ساۋىرىندە ورىن العان ەدى.

«جاعدايدىڭ كۇردەلىلىگىنە قارا­ماس­تان, جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىندار ورتاشا اتاۋلى جالاقىنى 26,8 پايىزعا وسىرە الدى. ەڭ جوعارى ءوسۋ قار­قىنى ونەركاسىپتىك وڭىرلەردە – قىزىلوردا, اتىراۋ, اقتوبە وبلىستارىن­دا تىركەلدى. بۇل مۇناي باعاسىنىڭ قىم­بات­تاۋىمەن جانە تەڭگە/دوللار ايىر­باس باعامىنىڭ وسۋىمەن بايلانىستى, ال­بەت­تە», دەلىنگەن FinReview.info زەرت­تە­ۋىندە.

FinReview.info مالىمەتىنشە, قازاق­ستان­دا جۇمىسپەن قامتىلعان حالىق­تىڭ سانى 3,5 ملن ادامدى قۇرايدى. ونىڭ 31 پايىزى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا, 19 پا­يىزى ونەركاسىپتە, 13 پايىزى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا, 12 پايىزى مەملەكەتتىك باسقارۋدا, 7 پايىزى كولىك سالاسىندا, 6 پايىزى ساۋدادا, 5 پايىزى قۇرىلىستا, 3 پايىزى قارجى سالاسىندا جۇمىس ىستەيدى. ياعني جۇمىس ىستەيتىن حالىقتىڭ 75 پا­يىزى ءبىلىم بەرۋ, ونەركاسىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە مەملەكەتتىك باسقارۋ سالالارىندا شوعىرلانعان. ال بۇل ەكونوميكا قۇرىلىمىنا سايكەس كەلمەيدى. ءتورت سالانىڭ ىشىنەن تەك ونەركاسىپ قانا ورتاشا اتاۋلى جالاقىنى ورتاشا رەس­پۋب­ليكالىق ماننەن جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتە الادى. ال قالعانىنىڭ بۇعان قاۋقارى جەتپەيدى.

«قارجى جانە ساقتاندىرۋ قىزمەتى سالا­سىنداعى ەڭ جوعارى ورتاشا اتاۋلى جالاقى – 387 304 تەڭگە. ودان كە­يىنگى ورىندا كاسىبي, عىلىمي جانە تەح­ني­كالىق قىزمەت (335 مىڭ تەڭگە), اق­پا­رات جانە بايلانىس سالاسى (289 مىڭ تەڭگە), ونەركاسىپ (284 مىڭ تەڭگە), كولىك (252 مىڭ تەڭگە) جانە قۇرىلىس سالالارى (252 مىڭ تەڭگە) تۇر. وسى سالالاردىڭ بارلىعىندا 1,2 ملن قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى. بۇل بارلىق جۇمىسپەن قامتىلعان حالىقتىڭ 35 پايىزىنا تەڭ», دەيدى FinReview.info ساراپشىلارى.