«ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق («قازترانسگاز» اق ۇلتتىق وپەراتورى قۇرامىنا كىرەدى) ىسكە قوسقان, «تاراز» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرلارى باسقارماسى جاۋاپكەرشىلىگىنە العان جاڭا اۆتوماتتاندىرىلعان «مەركى» گاز تاراتۋ ستانساسىن پايدالانۋعا بەرۋ جامبىل وبلىسى جانە بۇكىل حالىق تىعىز ورنالاسقان مەركى اۋدانى ءۇشىن وتە ءتيىمدى ءارى ماڭىزدى جوبا بولدى.
بۇل – ەسكى وبەكتىنى جاڭعىرتۋ عانا ەمەس, سەنىمدىلىك پەن ونىمدىلىك دەڭگەيى جوعارى, زاماناۋي جاڭا ستانسانى سالۋ دەگەن ءسوز.
«بۇگىنگە دەيىن ءبىز پايدالانىپ كەلگەن «مەركى» گتس 30 جىل بۇرىن سالىنعان. ونىڭ 1980 جىلدارداعى وتكىزگىشتىك قابىلەتى سول كەزەڭدەگى اۋداننىڭ قاجەتتىلىگىنە ورايلاستىرىلعان بولاتىن, سوندىقتان قازىرگى زامان تالابىنا ساي كەلمەيدى. مىسالى, گتس پاسپورتتىق وتكىزگىشتىك قابىلەتى ساعاتىنا 10 مىڭ تەكشە مەتر بولسا, قىس مەزگىلىندە اۋدانداعى گازدىڭ ناقتى ورتاشا تاۋلىكتىك شىعىنى ساعاتىنا 16 500 تەكشە مەتردى قۇرادى. ەڭ جوعارعى شەگىندە بۇل كورسەتكىش ساعاتىنا 20 مىڭ تەكشە مەترگە دەيىن عانا جەتۋى مۇمكىن», دەيدى «ينتەرگاز ورتالىق ازيا» اق «تاراز» مگقب ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اۋەس بەكەباەۆ.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەسكى گاز تاراتۋ ستانساسىنىڭ قاۋقارى اۋدانننىڭ قازىرگى دەڭگەيىنە مۇلدە ساي كەلمەدى. ويتكەنى اۋدان تۇرعىندارى سانىنىڭ ارتۋىنا جانە جاڭا ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى مەركى اۋدانىندا گاز تۇتىنۋ كولەمى ايتارلىقتاي ءوستى.
سونىمەن قاتار جابدىقتاردىڭ توزۋى دا كۇرمەۋلى ماسەلەگە اينالعان ەدى. سوڭعى ءۇش ونجىلدىقتا 1980-جىلداردىڭ ۇلگىسىندەگى كراندار مەن قىسىم رەتتەگىشتەر جانە ۆيستسين سۇزگىلەرى ارقىلى كۇن سايىن تابيعي گازدىڭ ۇلكەن كولەمى جوعارى قىسىممەن ءوتىپ جاتتى جانە بۇل اۋىستىرۋدى تالاپ ەتتى.
ءۇشىنشى ماسەلە, ەسكى گتس-ءتى «بگا-تبا» (بۇقارا گازدى اۋدانى – تاشكەنت-بىشكەك-الماتى) ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنا قوسۋ سىزباسى مەركى اۋدانىن گازبەن تولىققاندى جابدىقتاۋعا جەتكىلىكسىز بولدى. جەكە ابونەنتتەر دە, اۋداننىڭ ونەركاسىپتىك وبەكتىلەرى دە ونىڭ العاشقى جەلىسىنە قوسىلعان. ال گاز قۇبىرىنداعى قىسىم تومەندەگەن جاعدايدا ەسكى ستانسانىڭ قۋاتى سوڭعى قوسىلعان تۇتىنۋشىلارعا قاجەتتى گاز قىسىمىن بەرۋگە جەتپەي قالادى. ماگيسترالدىق گاز قۇبىرىنىڭ ءبىرىنشى جەلىسىندە جوندەۋ جۇمىستارى قولعا الىنسا, وسى جەلىگە قوسىلعان تۇرعىندارعا گاز بەرۋدى ۋاقىتشا توقتاتۋ دا جاعدايدى ۋشىقتىرۋى مۇمكىن ەدى.
وتكىزۋ قابىلەتى ساعاتىنا 30 مىڭ تەكشە مەتردى قۇرايتىن جاڭا «مەركى» اگتس پايدالانۋعا بەرىلىپ, وسى ماسەلەنىڭ ءبارى شەشىمىن تاپتى. سونىمەن قاتار «بگا-تبا» مگق ەكىنشى جەلىسىنە رەزەرۆتىك قوسىلۋىنىڭ ارقاسىندا يوا كومپانياسى ەندى مەركى اۋدانىنىڭ تۇتىنۋشىلارىن جىل بويى تاراتۋشى جەلىلەرگە ورتاشا قىسىمدى گاز قۇبىرى ارقىلى ۇزدىكسىز گازبەن جابدىقتاۋعا كەپىلدىك بەرە الادى.
جاڭا «مەركى» اگتس-ءتىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى زور, ول مەركى اۋدانىنىڭ 16 ەلدى مەكەنىن: مەركى, ويتال, سارىمولداەۆ, جامبىل, اقتوعان, اقارال, ينتەرناتسيونالنايا, پلوگوياگودنايا, ت.رىسقۇلوۆ, سىپاتاي, ەكپىندى, ويتال, ساناتورنىي, تالدىبۇلاق, تۇرلىباي, قازاق ديحان; 12 695 تۇرعىن ءۇيدى; 420 تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق نىسانىن جانە 33 ونەركاسىپتىك كاسىپورىندى گازبەن تۇراقتى جابدىقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جاڭا اگتس قۋاتى كوپتەگەن ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرگە, اتالعان اۋداندا جاڭا ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار مەن جۇمىس ورىندارىنىڭ پايدا بولۋىنا ىقپال ەتەدى جانە بيزنەستى دامىتۋعا جول اشادى.
بۇدان باسقا, جاڭا اگتس-ءتى بىردەن ەكى قۋات كوزىنە قوسۋ («بگر-تبا» مگق-نىڭ 1 جانە 2-جەلىلەرى) جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەزىندە گازبەن جابدىقتاۋداعى ىركىلىستەردى بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بلوكتىق تيپتەگى تەحنيكالىق جاعىنان جاڭا اگتس ەسكى گتس-تەن ايتارلىقتاي ەرەكشەلەنەدى. مۇندا بارلىق كران توراپتارى پنەۆموگيدروجەتەگى بار شارلى كرانداردى قولدانا وتىرىپ جاسالعان. بۇل توراپتاردىڭ قۇرىلىمى دا, قۇراستىرىلۋى دا سەنىمدى جانە جوعارى تالاپقا ساي كەلەدى. جاڭا اگتس-تەگى بارلىق تەحنولوگيالىق پروتسەستەر SIEMENS ماركالى جابدىقتاردى پايدالانا وتىرىپ, تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان.
اگتس-كە جانە كران توراپتارىن اۆتوماتتاندىرۋ جۇيەلەرىمەن باسقارۋ جانە اگتس جۇمىسىنىڭ پارامەترلەرى تۋرالى دەرەكتەردى بەرۋ ءۇشىن جالپى ۇزىندىعى ءتورت شاقىرىم جەراستى تالشىقتى-وپتيكالىق كابەل جەلىسى ارنايى سالىنعان. ستانسانىڭ الاڭىندا جانە كران توراپتارىندا قاۋىپسىزدىك جانە بەينەباقىلاۋ جۇيەسى ورناتىلدى. بۇل سەنىمدى بايلانىستى قامتاماسىز ەتۋگە, كەزەكشى اۋىسىمنىڭ جۇكتەمەسىن ازايتۋعا جانە ستانسانىڭ قاۋىپسىز جۇمىس ىستەۋىنە كەپىلدىك بەرەدى.
جامبىل وبلىسىنىڭ اۋماعى ارقىلى بىردەن بىرنەشە ءىرى ماگيسترالدىق گاز قۇبىرلارى − «بۇقارا گازدى اۋدانى – تاشكەنت – بىشكەك – الماتى» مگق (بگا-تبا), «امانگەلدى – كس-5 تاراز» مگق جانە «قازاقستان – قىتاي» مگق وتەتىنىن ەسكەرسەك, «تاراز» ماگيسترالدىق گاز قۇبىرى باسقارماسىنىڭ جۇمىسى اۋقىمدى.
ەسەنگەلدى تورەگەلدينوۆ
