بۇۇ مانداتى نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن ءبىرىنشى قازاقستاندىق روتانىڭ ليۆانعا جىبەرىلۋى – ەلىمىزدىڭ الەم الدىنداعى بىتىمگەرشىلىك بەدەلىن نىعايتقان العاشقى قادامنىڭ ءبىرى ەدى. ليۆانداعى بىتىمگەرلىك وپەراتسياسىنا قاتىسقان ديليا جاقسىلىققىزى جىلعا جۋىق ۋاقىت CIMIC اسكەري-ازاماتتىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ شتابتىق وفيتسەرى رەتىندە قىزمەت اتقارعان. ء«بىز ءۇندى باتالونىنىڭ قۇرامىنا ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق كونتينگەنتتى جىبەرىپ وتىرامىز. قازىرگى تاڭدا بەسىنشى روتاتسيا دايىندالىپ جاتىر. ءبىزدىڭ روتا مەن ءۇندى باتالونى – شىعىس سەكتوردا. 2019 جىلى ەكى ادام شتاب وفيتسەرى رەتىندە باتىس سەكتوردا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن تاڭدالىپ الىنعان بولاتىن. ال يتاليالىقتاردىڭ باسشىلىعىندا بولعان باتىس سەكتور بەس باتالونعا جاۋاپتى. مەن قىزمەت ەتكەن باتالون دا وسى سەكتوردا ورنالاسقان», دەيدى پولكوۆنيك.
بۇۇ بىتىمگەرلىك ميسسياسىنداعى ءۇش نەگىزگى قاتىسۋشى توپتى اتاپ كورسەتۋگە بولادى. ولار – اسكەري قىزمەتشىلەر مەن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى, ۇكىمەتتىك جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردان ازاماتتىق تۇلعالار جانە جەرگىلىكتى تۇرعىندار مەن ولاردىڭ ۇكىمەت وكىلدەرى. پولكوۆنيكتىڭ سوزىنە قاراعاندا, اسكەري-ازاماتتىق ىنتىماقتاستىق وسى توپتاردىڭ اراسىنداعى بايلانىستىرۋشى ءارى بىرلەسكەن جۇمىستى ۇيلەستىرۋشى قىزمەتىن اتقارادى.
«ليۆاندا ءبىز ەڭ وسال سالالاردى انىقتاۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى حالىقپەن, اتقارۋشى ورگاندارمەن, قالا, اۋدان باسشىلارىمەن, «مۇحتارلار» دەپ اتالاتىن اۋىل اقساقالدارىمەن كەزدەستىك. جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەسۋ ءبىزدىڭ كومەگىمىز كىمگە قاجەت, گۋمانيتارلىق ۇيىمداردىڭ كومەگى قاي جەرگە ءبىرىنشى جەتكىزىلۋى كەرەك ەكەنىن بىلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سول سەبەپتى دە ءبىز كومەك پەن قولداۋعا مۇقتاج مەكتەپ, بالالار ءۇيى, ارنايى سۇرانىستارى بار بالالار جانە جەتكىنشەكتەرگە ارنالعان مامانداندىرىلعان مەكەمەلەر مەن ايەلدەر قاۋىمداستىعىمەن ءجيى جۇزدەسۋگە تىرىستىق», دەگەن احمەتوۆا بۇۇ بىتىمگەرلىك ميسسياسىنداعى ايەلدەردىڭ الار ورنى وتە زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
الەمدى ايەل الديلەپ تۇر
«بىتىمگەرلىك ميسسيا قارۋلى قاقتىعىستار بولىپ جاتقان مەملەكەتتەردە ىسكە اسىرىلادى. كەي ەلدەر اسكەري سوعىستان ەندى عانا ەس جيناپ جاتادى. كەز كەلگەن سوعىستا ەڭ كوپ زارداپ شەگەتىندەر – ايەلدەر, قارتتار مەن بالالار. ءدال وسى ءۇش بۋىن ءار ەلدىڭ ەڭ وسال ءارى نازىك تۇسى. اسكەري قاقتىعىستىڭ سالدارىنان جازىقسىز جاپا شەگىپ, مەرت بولاتىندار دا وسىلار. ءدال قازىرگى ۋاقىتتا كوپاسپەكتىلى بىتىمگەرلىك وپەراتسيالار افريكا ەلدەرى – مالي, وڭتۇستىك سۋدان, كونگودا ءوتىپ جاتىر. بۇل ەلدەردە دە قارۋلى قاقتىعىستان قان قۇسىپ, قايعى جۇتىپ جۇرگەندەر انالار مەن قىز كەلىنشەكتەر, تويىنىپ تاماق ىشپەي, ءتۇن ۇيقىسىنىڭ تىنىشتىعى كەتكەن سابيلەر مەن قارتتار.
مۇنداي ەلدەردە ازىق-ت ۇلىكتىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, قيراعان ءۇي مەن باسپاناسىز قالۋ باستى ماسەلە ەمەس. قاراپايىم حالىقتىڭ جۇرەگىن جارالايتىنى – ءبىر وتباسىنىڭ شاشىراپ, ءبىر-بىرىنەن ايىرىلىپ قالۋى. قارۋلى قاقتىعىستار ءجۇرىپ جاتقان ەلدەردە سەكسۋالدىق زورلىق-زومبىلىق دەگەن وتكىر ماسەلە دە ءجيى كەزدەسەدى. زورلىقتىڭ قۇربانىنا اينالعان قىز-كەلىنشەكتەر مەن بالالاردى بۇل قاسىرەتتەن قۇتقارىپ قالۋ وتە قيىن. ال باۋىر ەتى بالاسىنان تىرىدەي ايىرىلىپ قالعان انانىڭ قايعىسىن انادان ارتىق كىم سەزىنە الادى؟ ايەلدىڭ زار-مۇڭىن ايەلدەن ارتىق ەشكىم تۇسىنە المايدى. زورلىق-زومبىلىقتىڭ قۇربانى بولعان جاپ-جاس قىزدىڭ جان جاراسى مەن ءتان جاراسىن ايەل عانا ەمدەي الادى. شاڭىراعى ورتاسىنا ءتۇسىپ, كۇلگە اينالعان باسپاناسىنىڭ ورنىن سيپاپ قالعان وتاناسىنىڭ قاسىرەتىن ايەل عانا شىن جۇرەگىمەن قابىلداي الادى. الاساپىران كەزىندە اتا-اناسىنان ايىرىلىپ قالعان بالاعا ايەل عانا ەرەكشە مەيىرىم تانىتىپ, قۇشاعىنا الىپ, جۇباتا الادى. سوندىقتان دا بىتىمگەر ايەلدىڭ بۇل ميسسيادا بەرەرى وتە مول», دەگەن ديليا جاقسىلىققىزى بۇۇ-نىڭ دا مۇنى وتە جاقسى تۇسىنەتىنىن ايتىپ قالدى. سەبەبى قازىر قانداي دا ءبىر ەل بىتىمگەرلىك وپەراتسياعا قاتىسۋعا نيەت بىلدىرسە, بۇۇ-نىڭ قويعان تالاپتارىن ورىنداۋى قاجەت. ال ۇيىم قويعان باستى تالاپتاردىڭ ءبىرى – جىبەرىلەتىن بىتىمگەرلەردىڭ 15-20 پايىزى ايەلدەر بولۋى شارت.
«بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىككە قول جەتكىزۋدە قوعامداعى ايەلدىڭ ءرولى مەن ولاردىڭ قۇقىن قورعاۋ ماسەلەلەرى وزەكتىلىگىن جويعان ەمەس. بۇۇ بىتىمگەرلىك وپەراتسياسىنا ايەلدەردىڭ قاتىسۋى ولاردىڭ باستى مىندەتتەرىن ءتيىمدى ءارى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ قاجەتتى العىشارتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. گەندەرلىك ماسەلەلەر بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ «بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتەگى ايەل تۋرالى» ارنايى قارارى نەگىزىندە قارالادى. وتكەن جىلى بۇۇ-نىڭ گەندەرلىك تۇجىرىمداماسىنىڭ ىسكە اسىرىلا باستاعانىنا 20 جىل تولدى. ءدال وسى تۇجىرىمدامادا اسكەري جانە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنەن تۇراتىن بىتىمگەرلىك توپتىڭ قۇرامىنداعى ايەلدەردىڭ ۇلەس سالماعىن ارتتىرۋ تۋرالى ايتىلادى. بۇل تۇراقتى الەمگە قول جەتكىزۋگە, اسكەري قاقتىعىستار بولعان ايماقتاعى قىز-كەلىنشەكتەردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا ۇلكەن سەپ بالارى ءسوزسىز», دەيدى باسقارما باسشىسى.
«وتباسىندا, قوعامدا, ءتىپتى جالپى الەمدە ايەلدى ادامزاتتىڭ ءالسىز جاراتىلىسى دەپ قابىلدايدى. بۇل ىقىلىم زاماننان قالىپتاسىپ قالعان قاعيدا. راس, ايەل, ول – نازىكتىك. الايدا باۋىر ەتى بالاسى مەن الەمگە قانداي دا ءبىر قاۋىپ تونسە, سول نازىكتىك تاۋ قوپارىپ, تاس جارا الادى. سەبەبى ايەل جانى تىنىشتىقتى قالايدى. ول اينالاسىنىڭ بەرەكە-بىرلىكتە, بەيبىتشىلىكتە ءومىر سۇرگەنىن تىلەيدى. بەيبىت ءومىردىڭ تىنىشتىعىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن بارىن سالادى, قولىنان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايدى». عۇمىرىنىڭ ءبىراز جىلىن اسكەري سالاعا ارناپ كەلە جاتقان ديليا جاقسىلىققىزىنىڭ بۇل سوزدەرى ءومىردىڭ وزىنەن الىنعان. بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى قولداۋ جونىندەگى بىتىمگەرلىك وپەراتسيالارىنىڭ بەل ورتاسىندا جۇرەتىن پولكوۆنيك ايەل ادامنىڭ قولى تيگەن جەر ساۋلەلەنىپ شىعا كەلەتىنىنە تالاي رەت كۋا بولعان.
«ايەل اۋەلدەن بەيبىتشىلىك پەن بەرەكەنىڭ, مەيىرىم مەن شاپاعاتتىڭ سيمۆولىنا اينالعان. سوندىقتان با, بىلمەيمىن ماعان الەمدى ايەل الديلەپ تۇرعانداي كورىنەدى», دەيدى ديليا احمەتوۆا.
كومەك كورسەتۋ كۇش بەرەدى
«كەز كەلگەن جۇمىستىڭ ءوز جاۋاپكەرشىلىگى مەن جۇگى بار. ال اسكەري سالادا بۇل تالاپ ەسەلەنە تۇسەدى. ءبىزدىڭ سالادا تالاپ-مىندەت ايەلدەردىكى, ەرلەردىكى دەپ ەكىگە جارىلمايدى. جاۋاپكەرشىلىك بارلىعىنا ورتاق ءارى بىردەي» دەگەن پولكوۆنيك ءوزى باسقارىپ وتىرعان بىتىمگەرلىك دايارلىق باسقارماسىنىڭ باستى قىزمەتى جايلى ءتۇسىندىرىپ ءوتتى.
«باسقارمانىڭ باستى مىندەتى – بىتىمگەرلىك ميسسياعا جىبەرىلەتىن بارلىق جەكە پەرسونالدى ارنايى دايارلىقتان وتكىزۋ. «بارلىق پەرسونال» دەگەنگە ەرەكشە اكتسەنت بەرۋىمنىڭ باستى سەبەبى بۇل قۇرامنىڭ ىشىندە اسكەري قىزمەتشىلەردەن بولەك, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى, ازاماتتىق تۇلعالار دا بار. «بىتىمگەرشىلىك قىزمەتى تۋرالى» زاڭعا سايكەس بىتىمگەرلىك ميسسياسىنا جىبەرىلەتىندەردىڭ بارلىعىنىڭ دايىندىعىنا قورعانىس مينيسترلىگى جاۋاپ بەرەدى. ياعني بىتىمگەرلەردى دايارلاۋمەن اينالىساتىن تىكەلەي ءبىز جاۋاپتىمىز. دايارلىق ەكى ساتى – جەكە جانە ۇجىمدىق دايىندىق بويىنشا جۇرگىزىلەدى. باسقارمانىڭ وقىتۋشى قۇرامىنا قويىلاتىن تالاپ وتە جوعارى. دايارلىق كۋرستارىنىڭ بارلىعى اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىلەتىنىن ەسكەرسەك, بۇل تالاپ ەكى ەسەلەنە تۇسەدى. بەلگىلەنگەن مەجەدەن كەم بولماۋىمىز ءۇشىن ءبىلىم-بىلىكتىلىگىمىزدى ۇدايى جەتىلدىرىپ وتىرامىز. سەبەبى باسقارما قىزمەتكەرى بىتىمگەرلىك ميسسياسىنا قاتىساتىن ادامنان ءبىلىم جاعىنان دا, بىلىكتىلىك جاعىنان دا وق بويى وزىق تۇرۋى قاجەت», دەيدى ول.
«كىمدەر بىتىمگەر بولا الادى؟» دەگەن سۇراعىمىزعا پولكوۆنيك: «ۇمىتكەر بىتىمگەر بولۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن ارنايى ىرىكتەۋدەن ءوتۋ كەرەك. ال بىرنەشە سىناقتان تۇراتىن ىرىكتەۋدەن ۇزدىكتەردىڭ ۇزدىگى عانا وتەدى. فيزيكالىق, مورالدىق-پسيحولوگيالىق دايىندىققا قاتتى كوڭىل بولىنەدى, دەنساۋلىقتىڭ مىقتى بولۋى, اعىلشىن ءتىلىن جەتىك مەڭگەرۋ, مەحانيكالىق قوراپپەن باسقارىلاتىن كولىكتى جۇرگىزە ءبىلۋ دە ۇلكەن ماڭىزعا يە. وسى ساتىلاردان وتكەننەن كەيىن عانا ۇمىتكەرلەر قاتارىنا قوسىلادى», دەپ جاۋاپ بەردى.
بىتىمگەرلىك قىزمەتتىڭ قيىندىعىنان گورى, قىم-قۋىت قىرىن ءسوز ەتكەن پولكوۆنيك: «تاڭنان ءتۇننىڭ ورتاسىنا دەيىن جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەتىن كەزدەر بار. بىراق بۇل جاي عانا فيزيكالىق قيىندىق, ال وتباسى مەن تۋعان جەرىڭنەن جىراقتا ءجۇرۋ ودان دا قيىن. ماعان اسىرەسە ۇلىمنان الىس كەتۋ اۋىر ءتيدى. بىراق سوعىس دەيتىن سۇراپىلمەن بەتپە-بەت كەلگەن, كومەككە مۇقتاج, سونىڭ سالدارىنان زارداپ شەگىپ جۇرگەن جاندارعا قولۇشىن سوزىپ جۇرگەنىڭدى جان-تانىڭمەن سەزىنۋ ءوز-ءوزىڭدى جوعالتپاۋعا, نامىسىڭدى قايراۋعا, مىقتى بولۋعا يتەرمەلەيدى. قانشا شارشاپ, قالجىراساڭ دا ەرتەسىنە بويىڭدى تىكتەپ, ەڭسەڭدى كوتەرىپ ساپقا تۇرۋعا جىگەر بەرەتىن دە وسى كۇش – حالىققا كومەك كورسەتسەم دەگەن نيەت», دەيدى.
اداستىرماعان بالا ارمان
قازاقى قايماعى بۇزىلماعان شىمكەنتتە دۇنيەگە كەلىپ, اۋىزبىرشىلىگى ۇيىعان بەرەكەلى وتباسىندا بوي جەتكەن ديليا جاقسىلىققىزى – شاڭىراقتا قۇلپىرىپ وسكەن بەس قىزعالداقتىڭ ءسۇت كەنجەسى. «مەن كوپتىڭ ورتاسىندا – الدىمداعى ءتورت اپكەم مەن اكە-شەشەمنىڭ مەيىرىم, ماحابباتىنا شومىلىپ وسكەن پەرزەنتپىن. وتباسىمنىڭ تاتۋلىعى, ءبىر-بىرىنە قولداۋى وتە بەرىك ەدى. اكەم ەشقاشان «ۇل كەرەك ەدى» دەپ اشىق ايتقان ەمەس. الايدا اسقار تاۋىمنىڭ وسى ءبىر ويىن بالا بولسام دا جان-دۇنيەممەن سەزىنەتىنمىن. سوندىقتان دا بولار, وڭ-سولىمدى تانىپ, بوي جەتە باستاعاننان-اق اكەمە قىزدىڭ ۇلدان دا مىقتى, وجەت بولا الاتىنىن دالەلدەگىم كەلەتىن», دەيدى بالالىق شاعىنان سىر شەرتكەن ول.
احمەتوۆانىڭ اكەسى دە وفيتسەر, ءىىم-ءنىڭ ارداگەرى بولعان ەكەن. «بالا كەزىمدە اكەمنىڭ پارادتىق فورماسىنا, مەدالدارىنا قاتتى قىزىعاتىنمىن. وسكەندە ءدال اكەم سياقتى اسكەري ادام بولسام دەپ ارماندايتىنمىن. ول كەزدە شىمكەنتتەگى اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن 8-مەكتەپتە ءبىلىم الامىن. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن, بىراق مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەندە-اق بولاشاق ماماندىعىمدى مىندەتتى تۇردە اعىلشىن تىلىمەن بايلانىستىراتىنمىن. بالالىق ارمانىمدى رياسىز سەنىمىممەن بەكەمدەتىپ تە قوياتىنمىن. قازىر وسى ارمان-مۇراتتارىمنىڭ ورىندالعانىن ماقتانىشپەن ايتا الامىن. اسكەري اداممىن, فورما كيەمىن جانە جۇمىسىم تىكەلەي اعىلشىن تىلىمەن بايلانىستى», دەگەن ديليا جاقسىلىققىزى ءوزىنىڭ شاعىن وتباسىندا 11 جاسار ۇلىنىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانىن دا ەرەكشە ءبىر مەيىرىممەن ايتىپ ءوتتى.
«ومىردە جىلت ەتكەن جاقسىلىعىمىز بولسا سونىڭ بارىنە وتباسىندا قالانعان ىرگەتاسىمىز بەن ۇيادا العان ءتالىم-تاربيەمىز سەبەپكەر» دەگەن پولكوۆنيك: «اسكەري سالاعا كەلۋىمە اكەم ۇلكەن اسەر ەتتى. مەنىڭ عۇمىر جولىما ۇلگى بولا بىلگەن دە سول كىسى. سەبەبى كوزىمدى اشقاننان كورگەنىم – فورماداعى ادام بولدى. تۇلا بويى ءتىپ-تىك, سىمداي تارتىلعان, تاپ-تازا, ءتارتىپتى اكەگە قاراپ بوي تۇزەدىم. مەن دە بالا كەزىمنەن ماڭىزدى, ايتۋلى دۇنيەنىڭ ءبىر بولشەگى بولسام دەپ ارماندايتىنمىن», دەيدى.
قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىن تامامداعان جىلى ول كەزدەيسوق كورشىسىنەن ءبىر مينيسترلىكتىڭ اعىلشىن ءتىلىن بىلەتىن مامانداردى ىزدەستىرىپ جاتقانىن ەستىپ قالادى. «كورشىم قولىما ۇستاتقان تەلەفون نومىرىنە حابارلاسقاندا عانا قورعانىس مينيسترلىگى ەكەنىن ءبىلدىم. مەنى اڭگىمەلەسۋگە شاقىردى. العاشقى سىناقتاردان سۇرىنبەي ءوتىپ, قىزمەتكە قابىلدايتىندارىن ايتقاندا قاتتى قۋاندىم. ەكى بىردەي ارمانىمنىڭ – اسكەري قىزمەتكەر اتانسام جانە ماماندىعىم اعىلشىن تىلىنە قاتىستى بولسا ەكەن دەگەن تىلەگىمنىڭ جۇزەگە اسقانىنا باقىتتىمىن. وسىلايشا بالالىق ارمانىم كەزدەيسوق ورىندالدى», دەيدى ول.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا اسكەري ايەلدەردى بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرلىك ميسسيالارىنا جىبەرۋ تۋرالى ۋاقتىلى ءارى دۇرىس شەشىم قابىلداعان قورعانىس مينيسترلىگىنە العىسىن بىلدىرگەن پولكوۆنيك احمەتوۆا «بىتىمگەر بولۋ باعا جەتپەس تاجىريبە الۋىما مۇمكىندىك بەردى» دەيدى.
