جاقسى ايەلدىڭ قىلىعى
جاقسى ايەلدىڭ قىلىعى,
شىن اسىلدىڭ سىنىعى.
جاقسى ايەل كۇنمەن تەڭ,
تاۋسىلمايتىن قىزۋى.
جاقسى بولسا العانىڭ
بۇ دۇنيەنىڭ قىزىعى.
جامان ەركەكتى تۇزەتەدى,
قىس, كوكتەم, جاز, كۇز وتەدى.
بالا سانىن ۇدەتەدى,
ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ,
بالالارىن كۇزەتەدى.
كۇن سەرىگى اي بولاسىز,
كوكتەن تۇسكەن جاي بولاسىز.
قىسىر ەمگەن تاي بولاسىز,
جاقسى ايەلدىڭ ارقاسىندا,
ءتورت ت ۇلىككە باي بولاسىز.
قولىڭىزعا قۇس قونادى,
جولىڭىزعا قۇت قونادى.
ۋادەڭىز نىق بولادى,
ايتقانىڭىز «قۇپ» بولادى.
جاقسى ايەلمەن ءومىرىڭىز,
اققۋدايىن جۇپ بولادى.
* * *
جامان ايەلدىڭ قىلىعى,
شىعىپ جاتار بىلىعى.
ول ايەلدىڭ بۇزىعى,
بۇزىقتىققا كەلگەندە,
ۇزىن بولار «قۇرىعى».
جاقسى ەركەكتى جۇدەتەدى,
كۇيەۋىنە ءتىلى وتەدى.
اركىمدى ۇيگە تۇنەتەدى,
جىلاۋمەنەن كۇن وتەدى,
سىناۋمەنەن جىل وتەدى.
كوشىكباي ماقۇلبەك ۇلى
الماتى
مەن ۇيدە, قاتىش تويدا
مەن دەگەن... «مەن, مەن ەدىم, مەن نارىندا جۇرگەندە...» دەپ ايتاتىن مەن ەمەس, قاراپايىم ەركەكپىن. مىنە, ايەل ازاماتتاردىڭ مەرەكەسى كەلىپ قالعان ەكەن, ونىمدى ءوزىم دە مويىندايمىن. زامان وزگەرىپ, نارىق كەلىپ, ەركەكتەن ەركەلىك تە, بيلىك تە كەتكەنىنە ءوز باسىم وكىنبەيمىن.
زامانعا بەيىمدەلىپ, بار تىرلىكتى دوڭگەلەتە ورگە وزدىرعان قاتىنعا... ويپىر-اي, قاتىنى نەسى, ەستىمەسىن, ەركەلەتە ايتسام – قاتىشقا ريزامىن.
قاتىشتىڭ ارقاسىندا, مىنە, كوشتەن كوش ىلگەرى كەتىپ, ءتىل-كوزدەن امان بولسىن, شالقىپ-قالقىپ تىرلىك كەشۋىمىز ءبىر سونىڭ ارقاسى.
ءوز باسىم, تىرلىكتى تىرىلتكەن, جاعدايدى جاقسارتقان قاتىنىنا كەيىپ, كەرى كەتىپ جۇرگەن ەركەكتەرگە تۇسىنبەيمىن.
قولىڭنان كەلمەيدى ەكەن, قونىشىنان باساتىننىڭ قولتىعىنان دەمە, قۇشاعىنا كۇمپ بەر دە قۇلدىق ۇر. قۇلدىق دەگەننەن شىعادى: «حالقىڭا قۇل بولماساڭ بي بولمايسىڭ, قاتىنىڭا قۇل بولماساڭ ءۇي بولمايسىڭ», دەپ بابالار بەكەر ايتپاعان.
ء«سوز مايەگى – ماتەل» دەگەن, ايتپاعىمدى اتالاردان قالعان اتالى سوزبەن تۇيىندەسەم: «ەردىڭ اتىن قاتىن, بولماسا بايگەدەن كەلگەن اتى شىعارادى», «ەرتەرەك ولگىڭ كەلسە – اقىماق ايەلگە ۇيلەن», «ايەل قۇقى اكەڭنەن ۇلكەن», «ايەلدىڭ ءتىلىن الماعان – اليمەنتشى», «الپىس نارىڭ بولعانشا, اقىلدى جارىڭ بولسىن», «حان جارلىعىنان قاتىن جارلىعى كۇشتى», «ايەلدەن ازىرەيىل دە قورقادى, سەن ادامسىڭ عوي, شىدا!», «قاتىنىڭ اقىلدى بولسا – ءوز اقىلىڭ قالتاڭدا قالادى», «ايەلدىڭ اقىلدىسى – سەندە, ادەمىسى – قۇرداسىڭدا بولعانى دۇرىس» دەپ تىزبەكتەلىپ كەتە بارادى.
ءسوزدىڭ ەمەس, ءىستىڭ عاسىرىنا تاپ كەلگەنىمىزدى بىلەمىز, سوندىقتان دا قىزىل سوزدەن قاشىپ, ءسوز قايماعى – ماقال-ماتەلمەن قايىرىپ تاق-تۇق بولىپ وتىرمىن.
كوسەمسىمەي ايتارىما كوشسەم, قاتىش − 8 ناۋرىز مەرەكەسىنە وراي ءوتىپ جاتقان تويدا! كيەرىن كيگىزىپ, تاعارىن تاققىزىپ, «اكە-كوكە» دەپ شاقىرعان تويعا ءبىر ءوزىڭ-اق بارىپ كەلە عوي دەپ شىعارىپ سالعانبىز. جانىندا ءارى شوپىرى, ءارى قالقانى, ءارى كومەكشىسى – سىمباتتى دا كورىكتى جىگىت بار.
ءوز باسىم, باياعىدا بابامىز «قاتىن اۋرۋ, بالا جاس – تالقان ءتۇيىپ جاتىرمىز» دەمەكشى, قاتىش تويدان ورالعانشا ءۇي تىرلىگىن تاپ-تۇيناقتاي ەتپەكپىن.
اينالايىن تەحنيكا, شاڭسورعىشتى شارىلداتىپ-اق ەدەن بىتكەندى ىسقىلاپ ىرىس كىرگىزەمىن. توبە ۇيىلگەن كىر اتاۋلىنى جويقىن جۋعىشقا تاپسىرسام بولدى, ءوزى جۋىپ, ءوزى سىعىپ – «ال دا, كەپتىر» دەپ قاراپ تۇرادى. دايىن اس-اۋقاتتى تولتىرىپ الىپ تەڭكيىپ تۇراتىن توڭازىتقىشتان اينالىپ كەتپەيمىسىڭ. تەك دۇكەن بارىپ, كەرەگىن كەرتىپ اكەپ سالىپ قويساڭ بولدى. قالعاندارى: ۇتىك-مۇتىك, گۇل-ءپۇل, قاعۋ-سىلكۋ سياقتى, كاكىر-شۇكىر تىرلىك – بىلەك سىبانا كىرىسسەم ءبىر پاستە بىتە قالادى.
ءبارىن ءبىتىرىپ, تەلەديدار الدىندا توقىما توقىپ وتىرىپ, تويداعى قاتىشتىڭ اماندىعىن ويلايمىن. مىنەزى شاتاق, ىشكەندە ەلىرىپ, ەرەگەسپەسە ەكەن... شايپاۋلىعىنا باسىپ شاتىپ-بۇتپاسا ەكەن... قايتەيىن, نە دە بولسا وتكەندەگىدەي تاڭ اسىرىپ كەلمەي, ەرتەرەك مولاسىن تاپسا يگى... ءوي, مولاسى نەسى! وزىمەن كەتسىن, نە دەپ جىبەرگەنمىن... ودان دا ءوز ءۇيى ولەڭ توسەگىن تاۋىپ, ەرتەرەك دەم السا عوي...
ءوي, ەسىك شىرىلداپ جاتىر, كەلىپ قالعانى ما؟!
ەلپەك قاعىپ ەسىك اشايىن, ەركەلەپ ەتىگىن شەشەيىن, ەلگەزەكتىكپەن ءشايىن قويايىن... بار ويىم – مازامدى الماي قيسايا قالسا شىركىن!..
بەرىك سادىر
نۇر-سۇلتان
وتباسىنداعى «وشاعان»
ءبىر اعامىزدىڭ ەسىمى توقسانباي ەكەن. قازاقتا كەلىنى اتاسىنىڭ ەسىمىن ەشقاشان ايتپايتىن بولعان. ءبىر كۇنى اپاسى:
– ءاي كەلىن, مىنا ءداندى ساناپ جىبەرشى, – دەپ شاقىرىپ الادى.
سوندا كەلىنى:
– ءبىر, ەكى, ءۇش... سەكسەن سەگىز, سەكسەن توعىز, توق... – دەپ تۇرىپ قالىپتى دا, – وي, اتام, اتام ءبىر, اتام ەكى, اتام ءۇش, – دەپ ساناي جونەلىپتى.
* * *
ايەلى ۇيىقتاپ بارا جاتىپ قيالدانا جىميادى: «قىزىق, ۇيلەنگەنىمىزگە ەرتەڭ 15 جىل تولاتىنى كۇيەۋىمنىڭ ەسىندە مە ەكەن؟ ...ارينە, ەسىندە بولۋعا ءتيىس! بالكىم, ماعان ارنالعان سىيلىعى دا دايىن شىعار...».
كۇيەۋى, ۇيىقتاپ بارا جاتىپ مۇڭايىپ: «ەگەر مەن ونى 15 جىل بۇرىن تۇنشىقتىرىپ ولتىرگەندە, ەرتەڭ تۇرمەدەن بوستاندىققا شىعار ەدىم-اۋ...».
* * *
ايەلى كۇيەۋىنە:
– ساعان ايتار جاقسى جانە ناشار ەكى جاڭالىعىم بار.
– ال ايتىپ جىبەر.
– مەن سەنەن كەتەمىن!..
– جارايدى... ال ناشار جاڭالىعىڭ نە؟
قىز-جىگىت قىڭقىلى
كوشەدە كەتىپ بارا جاتقان ق ۇلىن ءمۇسىندى ءبىر قىزدى بايقاپ قالعان جىگىت:
– قارىنداس, مىنانداي «فيگۋرانى» قايدان الدىڭىز؟ – دەپ سۇرايدى.
– ساتىپ الدىم.
سوندا جىگىت جانى اشىپ:
– تۇرىڭىزگە اقشا جەتپەي قالدى ما؟ – دەپتى.
* * *
قىز جىگىتتەن:
– مەنىڭ تۋعان كۇنىمە قانداي سىيلىق جاسايسىڭ؟
– ۇلپىلدەگەن بەتىڭنەن سۇيەمىن.
– ال ەگەر سۇيگىزبەسەم شە؟
– ولاي بولسا, جۇرە بەر سىيلىقسىز.
* * *
جاس جىگىت قىزعا:
– سەن اقىماق باي جىگىتكە تۇرمىسقا شىعار ما ەدىڭ؟ – دەگەندە, قىز:
– ايتۋ قيىن... سەن شىنىمەن دە بايمىسىڭ؟ – دەگەن ەكەن.
* * *
– جانارجان, مەن ساعان قولىم مەن جۇرەگىمدى ۇسىنامىن!
– بولات-اي, بۇلارىڭ اناتوميا عوي, ماعان كەرەگى اقشا!..
ايەلدەر ء«الديى»
– نە ىستەسەم ەكەن-ءا!؟ وسىندايدا سەنىѕ اќىلىѕ كەرەك بولىپ تўرєانى!... كїيەۋىم ىلєي بўرىنєى ايەلىن ەسكە الىپ اѕگىمەلەپ وتىرادى..؟
– سەنىѕ باєىѕ بار ەكەن! بىزدىكى ىلєي بولاشاќ باќќўسىن ايتادى دا وتىرادى...
* * *
ەكى قۇربى اѕگىمەلەسىپ وتىر.
– قۇداي-اۋ, قايداعى شالعا تيگەنىڭ نە؟
– قۇربىم-اۋ, بىرەۋدەن اقشا العاندا ونىڭ قاي جىلى باسىلىپ شىققانىن سۇرامايسىڭ عوي.
* * *
ءبىر ايەل كۇيەۋىن دۇكەنگە كارتوشكى الىپ كەلۋگە جۇمساپتى.
سودان كۇيەۋى جولدان وتە بەرگەندە ماشينا قاعىپ ءولىپ قالىپتى.
سوسىن ۇيىنە پوليتسيا كەلىپ: «وسىلاي دا وسىلاي, قايعىلى جاعداي ورىن الدى, ەندى نە ىستەيمىز؟» دەسە, ايەل: «بىلمەيمىن, ۆەرميشەل قۋىرا سالاتىن شىعارمىن» دەپتى...
* * *
– قۇربىم, انا انتۇرعاندار مەنىڭ بالامدى ەكى جىلعا سوتتاپ جىبەردى!
– بالاڭنىڭ جازىعى جوق پا ەدى؟
– بالام مەنىڭ ايتقاندارىمنان شىقپاۋشى ەدى...
نە ۇرلاسا دا ءبارى-ءبارىن ۇيگە اكەلەتىن...
