ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز ءلاززات سۇلەيمەن جىر ءدۇلد ۇلى ءىلياس جانسۇگىروۆ «...كەۋدەڭ اسقار, اياعىڭ كول, قوڭىڭ قۇم» دەپ سۇلۋلىعىن سۋرەتتەگەن جەر جانناتى – جەتىسۋدىڭ شۇرايلى ءبىر پۇشپاعى كيەلى اقسۋ توپىراعىندا تۋىپ-ءوستى. اۋىلىنىڭ اتى – التىنارىق. ءسىرا, بۇل ەلدى مەكەننىڭ ىرگەسىنەن ءىرى بولماسا دا, اقپا-توكپە اقىندارىمىز اسىرەلەپ ايتاتىنداي «سۋى كۇندىز كۇمىس, تۇندە التىن بولىپ اعاتىن» وزەندەردىڭ ءبىرى وتەتىن بولسا كەرەك. جاعاسىن جايلاعان مال-جاننىڭ وزەگىنە ءومىر ءنارىن جۇگىرتسە سۋ باعاسى التىنمەن پارا-پار بولماي قايتسىن.
جالپى, تەگىنە تارتپاس جان يەسى كەمدە-كەم. اقىلدى بابالارىمىز ايتقانداي «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەسىڭ», «كورگەنى جاقسى كوش باستار», «تاربيە باسى – تال بەسىك» جانە تاعىسىن تاعىلار بولىپ جالعاساتىن تاعىلىم تامسىلدەرى تاۋسىلىپ بىتپەيدى. تەك سولاردان ءتالىم الا ءبىل.
وتباسىلىق ونەگە تۇرعىسىنان ول و باستان-اق ولجالى بولدى. ءوزى ماقتانىپ ايتاتىنىنداي, مۇنى الاقاندارىنا سالىپ ايالاپ, باقانداي بەس كەمپىر باقتى. جايساڭ مىنەزدى جارىقتىقتاردىڭ ارقايسىسى ءبىر-ءبىر اكادەميا ەكەن-اۋ بۇگىنگى كۇننىڭ بيىگىنەن باعامداپ كورسە. اسىرەسە, ۇمسىناي اجەسىنىڭ ەرمىنەزدىلىگى ەسىندە ەرەكشە قالىپ قويىپتى. ادۋىندى كەيۋانادان اۋىلدىڭ ۇلكەن-كىشىسى كادىمگىدەي يمەنەتىن. ابىسىندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جاس كۇنىنەن-اق نامىستىڭ نايزاسىن ۇكىلەپ ۇستاعان كورىنەدى. بىردە ايەل بىتكەن ەسىك الدىنداعى تال-تەرەكتىڭ ساياسىندا اڭگىمە-دۇكەن قۇرىپ وتىرماي ما. سودان اۋىلدىڭ ءبىر تۇسىنان ايقاي-شۋ شىعادى. سويتسە, الدەبىر تويدان كەيىن ابدەن جەلىككەن جىگىت-جەلەڭ كوكپار تارتىپ ءجۇرىپ قىرداعى قيقۋلاسقاندارى ازداي, قىزدى-قىزدىمەن اۋىل ىشىنە كىرىپ كەتىپتى. التىنارىقتىڭ اقجاۋلىقتىلارى بۇل قىزىقتان قالاي قۇر قالسىن, ءبارى ەلەڭ ەتەدى, ارينە. ونىڭ ۇستىنە وسىناۋ الامان-تاسىردىڭ ورتاسىندا ءبىرىنىڭ كۇيەۋى, ءبىرىنىڭ باۋىرى, ءبىرىنىڭ بالاسى جۇرسە, قايدان قالىس قالادى. بايقاۋلارىنشا كورشى اۋىلدىڭ كوكپارشىلارى بەل الىپ بارادى. اۋىلداس ازاماتتار اق تەر, قارا تەر بولىپ قانشا تىرىسقاندارىمەن كوز قۇرتتارىنا اينالعان كوك سەركە تاقىمدارىندا تۇراقتار ەمەس. سونى كورىپ «جىنى» كەلگەن ۇمسىناي ءوزىنىڭ ەكىقابات ەكەنىن ۇمىتىپ بەلدەۋدەگى اتقا مىنە سالا سالىپ-ۇرىپ دوداعا كىرىپتى. سونىمەن قويشى, تامام ەركەك تالاسا تارتقان كوكپاردى كوپ ۇزاتپاي اۋىلداعى ابىرويلى اقساقالدىڭ اۋلاسىنا سىلق ەتكىزىپ تاستاي سالىپتى.
بۇل كىسىنىڭ كەيىن, جاسى ۇلعايعان شاعىندا اۋىلدارىنىڭ ىرگەسىنە شاتىرلارىن تىگىپ تاستاپ, ماڭايداعى مالدى ۇرلاپ, ىلە-شالا ىزدەپ بارعان يەلەرىن تاياققا جىعىپ تاسىر مىنەز تانىتقان سىعان تابورى بارونىنىڭ باسىن جارا جازداپ, جاپپاي كوشىرىپ جىبەرگەنىن جەرلەستەرى ءالى كۇنگە دەيىن اڭىز قىلادى.
ناعاشى جۇرتى دا قاپالدىڭ وقىعان-توقىعانى مول, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ اۋلەتىنەن-تۇعىن. التىن, داريعا اپالارى ەركە جيەننىڭ توبەسىنەن قۇس ۇشىرماي اسپەتتەيتىن. تاۋ قويناۋىنداعى تابيعاتى تامىلجىعان قوڭىر اۋىلىنداعى سول تۋىستارىنىڭ قولىندا تۇرىپ وقىعانى دا ويىنا ءجيى ورالادى.
ءوزىنىڭ اكە-شەشەسى دە ونەگەلى جاندار ەدى. قاتارلارىنان قارا ءۇزىپ, ادامي اسىل قاسيەتتەرىمەن اينالاسىنداعىلاردىڭ قۇرمەتىنە بولەنە ءبىلدى. قان مايداننان قايتپاعان مايدانگەردىڭ مارعاسقا ۇلى جاڭىلىس سۇلەيمەنوۆ «قاراكەمەر» كەڭشارىندا عانا ەمەس, بۇكىل اقسۋ اۋدانىندا جاقسى اتى شىققان جامپوز بولدى. ەككەن قىزىلشاسى ەسەلەي ءونىم بەرىپ, ەڭبەگى جاندى. ومىراۋىنا وردەن, مەدال قادالىپ, ماسكەۋدەگى حالىق شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرىنىڭ كورمەسىنە قاتىستى. شارۋاشىلىقتىڭ ۇلكەن بولىمشەسىن باسقارىپ, قاراۋىنداعى حالىقتى يگى ىستەرگە جۇمىلدىردى. ادالدىقتىڭ ادال ءجىبىن اتتاماي, اينىماس ابىروي جينادى.
– وتىنىڭ الدى, سۋىنىڭ تۇنىعىنداي تۇلابويى تۇڭعىشى بولعاندىقتان با, مەنى جانىنان تاستامايتىن. كەيدە كەڭسەسىنە بارام. توردە توبە بيدەي بولىپ جينالىس وتكىزىپ وتىرعان اكەمدى كورگەندە كوڭىلىم كوككە ورلەپ, كەۋدەمدى ماقتانىش سەزىمى كەرنەيتىن. جينالعاندار تىرپ ەتپەي, تاپسىرماسىن تىڭدايدى. سونداي ساتتەردە ماعان ودان اقىلدى ادام جوقتاي كورىنەتىن. ەگەر مەنىڭ بويىمدا ەلگە ۇنامدى قانداي دا ءبىر قاسيەتتەر قىلاڭ بەرسە وسى وتباسىلىق ۇلگىنىڭ اسەرىمەن قالىپتاسقان شىعار. شەشەم تۇراتاي دا كورگەندى جەردىڭ قىزى ەدى. جاتقان جەرلەرى جارىق بولسىن, – دەپ ەسكە الادى ءلاززات جاڭىلىسقىزى اڭگىمەسىن ارىدەن باستاپ.
قارشادايىنان بەلسەندى قارەكەتشىلدىگىمەن تانىلعان ءلاززات مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعاننان العىرلىعىمەن ەرەكشەلەندى. ساباقتى ۇزدىك وقىدى, قوعامدىق جۇمىستارعا دا ايانباي اتسالىستى. وزات وقۋشى ورتا جولدا قالسىن با, كامەلەتتىك اتتەستات قولعا تيىسىمەن ارمان قۋىپ الماتىعا اتتاندى. باعى جانىپ, بالى جەتىپ اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ ماتفاگىنا ءتۇستى. كوپ كەشىكپەي كوزگە ءتۇسىپ, فاكۋلتەتتىڭ كومسورگى اتاندى. ۇلت اسپاپتار وركەسترىن قۇرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىنداعى ستۋدەنتتىك فەستيۆالدەردە ونەرلەرى ورگە ءجۇزدى.
مۇعالىمدىك ديپلوم الىپ, تۋعان جەرگە تۋ تىكتى. اۋدان ورتالىعى جانسۇگىروۆ كەنتىندەگى چاپاەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپكە ورنالاستى. جەتكىنشەكتەرگە جەتەكشىلىك ەتۋدەگى جەتىستىكتەرىمەن جوعارى جاقتاعىلاردىڭ نازارىنا ىلىكتى. ۇزىن سانى 250 بالانى ەڭبەك جانە تىنىعۋ لاگەرىنە باستاپ بارىپ, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن باسشىلىق قىزمەتكە بەيىمدىلىگىن بايقاتتى.
جاريالىلىق پەن دەموكراتيا جالاۋى جەلبىرەگەن قايتا قۇرۋ تۇستا جالىندى جاس اقسۋ اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ سايلاندى. سول ۋاقىتتىڭ ۇردىسىمەن كومسومول-جاستار بريگادالارىن قۇرۋعا, قوعامدى قۇرساۋلاعان توتاليتارلىق توڭىن جىبىتۋگە, كەيىنگى تولقىن ساناسىن سارىجۇرت قىلعان سوتسياليزم سارقىنشاقتارىنان ارىلتۋعا كوپ كۇش جۇمسادى. جەتىسۋ ولكەسىنىڭ ونەگەلى ورەندەرى ساپىندا ۆلكم-ءنىڭ حح سەزىنە دەلەگات رەتىندە قاتىسىپ قايتتى.
كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەرەگەسى سوگىلە باستاعان 91-ءنشى جىلى ماسكەۋگە كوكپ ورتالىق كوميتەتى جانىنداعى جوعارى پارتيا مەكتەبىنە جىبەرىلدى. وقۋ باستالا بەرگەندە وداقتىڭ شاڭىراعى ورتاسىنا ءتۇسىپ, كومپارتيا تارادى. رەسەي جاعى بۇرىنعى وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ وكىلدەرىن وقىتقىسى كەلمەيتىندەي سىڭاي تانىتتى. بۇعان كەلىسپەگەن شەتجەرلىك تىڭداۋشىلار نارازىلىق ءبىلدىرىپ كوشەگە شىقتى. سول «ب ۇلىكشىل» توپتىڭ اراسىنان ءلاززات تا تابىلدى. ءتىپتى «كوتەرىلىس» باسشىلارىنىڭ ءبىرى ەسەبىندە ماسكەۋ مەرىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى يۋري لۋجكوۆتىڭ قابىلداۋىندا بولعانىن قايتەرسىڭ. اقىرى اتالمىش پارتيا مەكتەبى رەسەي مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ينستيتۋتىنا اينالىپ, اياق استىنان شەتەلدىكتەر قاتارىنا قوسىلعان كەشەگى وتانداستار وقۋلارىن وسىندا جالعاستىراتىن بولىپ شەشىلدى.
ماسكەۋدە بىرگە وقىعان قۇربىلارىنىڭ اڭگىمەسىنەن ۇققانىمىز, سۋپەربەلسەندى سۇلەيمەنوۆا مۇندا دا جولىنان جىعىلىپ, جورعاسىنان جاڭىلماپتى. وقۋدا وزاتتىعى ءوز الدىنا, باياعىدا رسدرپ-نىڭ ءىىى سەزىندە كۇن كوسەم لەنين ءسوز سويلەگەن اۋديتوريادا وتكەن ستۋدەنتتەردىڭ كونتسەرتىندە ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعارىپتى. وقيعا بىلايشا وربىگەن ەكەن. ءاربىر رەسپۋبليكانىڭ ونەرشىل ورەندەرى كەزەگىمەن ساحناعا كوتەرىلىپ, ۇلتتىق اندەرىن سالىپ, بيلەرىن بيلەپ, مارە-سارە بولىپ جاتادى. بىراق قازاقتار قوزعالا قويماپتى. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرماق نيەتپەن ءلاززات ورتاعا قالاي شىققانىن بىلمەي قالادى. الدىمەن, «گاۋھارتاستى» اڭىراتىپ, ارتىنان ورىستىڭ حالىق ءانى «پرياحانى» اۋەلەتىپ, كورەرمەننىڭ كوزايىمىنا اينالادى. بۇل ءلاززاتتىڭ ينستيتۋتتاعى تانىمالدىلىعىن ارتتىرىپ, وقۋدى ويداعىداي اياقتاۋىنا سەپتىگىن تيگىزگەن سياقتى.
وقۋدان ورالعان سوڭ, ل.سۇلەيمەن تالدىقورعان وبلىستىق جاستار كوميتەتىنە جەتەكشىلىك جاسادى. ءسويتىپ تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ەرىكتى ۇلدارى مەن كورىكتى قىزدارىن تاربيەلەۋگە, تاۋەلسىزدىك يدەياسىن قالىپتاستىرۋعا, ۇيقىداعى ۇلتتىق سانانى وياتۋعا, ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنداعى كەيبىر كەرتارتپالىقتارىمەن كۇرەسۋگە بار ءبىلىمى مەن جىلدار بويى جيناقتاعان تاجىريبەسىن جۇمسادى. ەل ەڭسەسىن تىكتەۋ جولىندا تەر توكتى. ونىڭ قايراتكەرلىك جولىنىڭ قالىپتاسۋىنا ج.نۇرمۇحامەتوۆ, ب.ساقاۋوۆا, گ.تاڭىربەرگەنوۆا, ۆ.وسيپوۆ, ب.قورعانباەۆ, ك.تۇمەنباەۆا, ق.جازىلبەكوۆا, ن.قىلىشباەۆ, ز.مولداباەۆا جانە باسقا جەتىسۋدىڭ جاقسى جايساڭدارى يگى اسەرىن تيگىزدى.
ەڭبەك جولىن ازاتتىعىمىزدىڭ ايعاعىنداي استانادا جالعاستىرعان ءلاززات جاڭىلىسقىزى ءبىراز ۋاقىت ءتىل كوميتەتىندە جۇمىس ىستەپ, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە ات سالىستى. ونى ەلورداداعى انا ءتىلىمىزدىڭ احۋالىنا بايلانىستى «استانا اقشامى» گازەتىندە جاريالانعان سۇحباتى كوزى قاراقتى كوپشىلىك تاراپىنان ەداۋىر رەزونانس تۋدىرعانى ەسىمىزدە. سونداعى اتاپ كورسەتىلگەن كوپتەگەن كەمشىلىكتەرگە قاتىستى قالا اكىمدىگى ءتيىستى شەشىم قابىلداعانىن دا ۇمىتا قويعانىمىز جوق.
قازاقتىلدى كادرلارعا قاجەتتىلىك تۋىنا وراي ول 1998 جىلى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا قىزمەتكە قابىلداندى. سايلاۋالدى ناۋقان قىزعان شاقتاردا ماسەلەنىڭ ءمانىسىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن ونىڭ تەلەديدارعا ءجيى شىعۋىنا تۋرا كەلەتىن. بىلىكتىلىكتى تالاپ ەتەتىن بۇل سىنداردان مۇدىرمەي وتكەنى بولار, ءلاززات سۇلەيمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ تاعايىندالدى. ساياساتكەر بۇگىندە ەلدىگىمىزدى نىعايتۋعا باعىتتالعان بايىپتى زاڭداردىڭ قابىلداۋىنا ءمان بەرۋدە. ماسەلەن, ول وسى جۋىردا عانا زاڭ سالاسىنىڭ ماماندارىن دايارلاۋعا بايلانىستى ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامينگە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, كەمشىلىكتەردى تۇزەۋگە وراي وي-پىكىرلەرىن ۇسىندى.
ءبىز بىلەتىن ءلاززات جاڭىلىسقىزى قانداي قىزمەتتە جۇرسە دە قاراپايىمدىلىق قاعيداتتارىنان اينىعان ەمەس. ادالدىقتىڭ اق جولىنان اتتاعانىن كورگەنىمىز جوق. ومىردەن ەرتەرەك ءوتىپ كەتكەن جان-جارى جەڭىس ساحمەتوۆ ەكەۋىنىڭ قوس پەرزەنتى جاننۇر مەن جاندوسىن دا ابىرويلى ازامات ەتىپ وسىرەرىنە سەنىمىمىز نىق.
