قازاقستان • 03 ناۋرىز، 2021

اقىلبەك كۇرىشباەۆ: سەلەكتسيالىق جۇمىسپەن اينالىسامىز با، الدە شەت ەلدەن تاعى دا مال تاسيمىز با؟

53 رەت كورسەتىلدى

سوڭعى جىلدارى «ەتتى مال شارۋاشىلىعىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋ» باعدارلاماسى اياسىندا ەلىمىزگە 153 مىڭنان استام اسىل تۇقىمدى مالدىڭ باسىن جاپپاي اكەلۋ جۇزەگە اسىرىلدى. ونى ساتىپ الۋعا (مەملەكەتتىك سۋبسيديالاردى قوسا العاندا) 500 ملن اقش دوللارىنان استام قاراجات جۇمسالدى.

عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، بۇرىن ەلىمىزدە بولماعان، بىزدە تىركەلمەي جاتقان شماللەنبەرگ اۋرۋى، ينفەكتسيالىق رينوتراحەيت، ۆيرۋستىق ديارەيا، موراكسەللەز سياقتى قاۋىپتى ەكزوتيكالىق جۇقپالى اۋرۋلار سىرتتان اكەلىندى. بۇل ماسەلە وتاندىق ۆەتەريناريا جۇيەسىنىڭ قازىرگى اۋىر جاعدايىن ودان سايىن تىعىرىققا تىرەدى.

ءبىزدىڭ قوعام وسى يمپورتتالعان مالدىڭ قانشاسى بەيىمدەلە العانىن، قانشاسى ولگەنىن، جالپى جوبانىڭ الدىنا قويعان ماقساتتارى قالاي ورىندالعانى تۋرالى ناقتى بىلمەيدى. ال ونى حالىق بىلۋگە قۇقىلى، سەبەبى اتالعان مال باسى تەك جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن عانا ەمەس، سالىق تولەۋشىنىڭ اقشاسىنا ساتىپ الىنعان.

جالپى، ءبىزدىڭ مينيسترلىكتەرىمىز قوعامدىق ءاۋديتتى تارتا وتىرىپ، دامىعان ەلدەردەگى سياقتى وسىنداي قىمبات جوبالارعا بولىنگەن مەملەكەتتىك قاراجاتتى پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى حالىق الدىندا ەسەپ بەرۋگە ۇيرەنۋ كەرەك.

اسىل تۇقىمدى مالعا كەلەتىن بولساق، قازىر سول اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنىڭ پوپۋلياتسياسىن ساقتاپ قالۋ جانە جاقسارتۋ وتە ماڭىزدى. اگرارلىق سالانىڭ ارداگەرلەرى كەڭەستىك كەزەڭدە قازاقستانعا ەۋروپادان جۇزدەگەن مىڭ اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مالدىڭ  اكەلىنگەنىن جانە ۋاقىت وتە كەلە ولار وزدەرىنىڭ اسىل تۇقىمدىق قاسيەتتەرىن جوعالتىپ، ءىز-ءتۇسسىز جويىلىپ كەتكەنىن جاقسى بىلەدى.

ءبىز ولاردى كۇتىپ-باعۋ ءۇشىن ءتيىستى جاعدايلار جاساۋمەن عانا ەمەس، ەڭ باستىسى، جۇيەلى سەلەكتسيالىق جۇمىستى قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن سەلەكتسيانىڭ زاماناۋي ادىستەرىن قولدانۋ قاجەت.

بۇل تۇرعىدا اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى، ونىڭ ىشىندە گەنومدىق سەلەكتسيانى ەنگىزۋ وتە ماڭىزدى. سەبەبى جانۋاردىڭ تەك مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق تالداۋى ونىڭ اسىل تۇقىمدىق قۇندىلىعىن الدىن-الا بولجاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە سەلەكتسيانىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.

بۇگىندە بارلىق دامىعان ەلدەردە اسىل تۇقىمدى ءونىمدى جاقسارتۋ قازىرگى زامانعى بيوتەحنولوگيالىق زەرتتەۋ ادىستەرىنە، ونىڭ ىشىندە گەنومدىق سەلەكتسياعا نەگىزدەلگەن.

وكىنىشكە وراي، قازاقستاندا كەيبىر كومپانيالاردى قوسپاعاندا، سەلەكتسيالىق-اسىل تۇقىمدىق جۇمىستا گەنومدىق ساراپتاما جۇيەلى تۇردە پايدالانىلمايدى، بۇل مال شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ تۇراقتى دامۋى ماسەلەلەرىندە ەلەۋلى تەجەگىش بولىپ وتىر.

سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنىڭ وتاندىق گەندىك قورىن قالىپتاستىرۋعا قاتىستى بۇل ماسەلەنى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشۋ قاجەت. ول ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ فەرمەرلەرىمىزگە كومەك رەتىندە عىلىمي زەرتحانالاردىڭ بازاسىندا ۇلتتىق گەنەتيكالىق زەرتتەۋ ورتالىقتارىن ۇيىمداستىرۋ كەرەك. بۇل ءبىزدىڭ جاعدايىمىزعا بەيىمدەلمەگەن اسىل تۇقىمدى مالدى شەتەلدەن اكەلۋگە قاراعاندا، اقىلعا قونىمدى، الدەقايدا ارزان جانە ەپيزوتيا تۇرعىسىنان قاۋىپسىز جوبا بولار ەدى.

مالدىڭ اسىل تۇقىمدىق قاسيەتتەرى مەن ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ (اسىرەسە، ءسۇت شارۋاشىلىعىندا) ماڭىزدى ءادىسى بولىپ تابىلاتىن تاعى ءبىر جولى – ونىڭ جاساندى ۇرىقتاندىرۋى. مامانداردىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا، قازىر ءسۇت باعىتىنداعى ءىرى قارا مالدىڭ قولدان ۇرىقتاندىرۋ ۇلەسى بەلورۋسسيادا – 95%، ۋكراينادا – 90%، رەسەيدە – كەم دەگەندە 70%، وزبەكستاندا – 55% بولسا، قازاقستاندا 15%-دان اسپايدى، ياعني 4-6 ەسە از.

بۇل مىسالدان ءبىزدىڭ ساۋدا سەرىكتەستەرىمىزدەن سەلەكتسيالىق جۇمىستا قانشالىقتى ارتتا قالعانىمىز ايقىن كورىنەدى. سونىمەن قاتار، بىزدە زاماناۋي فەرمالار، ساپالى جەم-ءشوپ بازاسى جەتىسپەيدى. سالىستىراتىن بولساق، قازاقستاندا ءسۇت باعىتىنداعى 2،7 ميلليونعا جۋىق سيىر بار، ال بەلارۋس رەسپۋبليكاسىندا 1،5 ملن باس، اعني 1،8 ەسە از. الايدا، بەلارۋس ەۋرازيالىق  ەكونوميكالىق وداعىنا كىرەتىن ەلدەردىڭ كوپشىلىگىنە ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرىن ەكسپورتتايدى، ال ءبىز بولساق، ءتىپتى، ءوز حالقىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتە الماي وتىرمىز.

 

اقىلبەك كۇرىشباەۆ،

سەنات دەپۋتاتى

سوڭعى جاڭالىقتار

الداعى اپتا كۇن جىلىنادى

اۋا رايى • بۇگىن، 12:57

سۇيىسپەنشىلىك ساباعى

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

ەلوردادا كۇن جىلىنا باستايدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:57

تۇرمەگە كىتاپ سىيلادى

ايماقتار • بۇگىن، 10:10

جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 08:31

تەڭدىك ءتۇبى – بىرلىك

ەلباسى • بۇگىن، 08:03

جەكە كۋالىكتىڭ قاجەتى بولمايدى

ساياسات • بۇگىن، 07:47

تالدىنىڭ ماڭىن تازارتتى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

جول ۇستىندەگى مۇزتاۋ

وقيعا • بۇگىن، 07:34

تالدىقۇدىق نەدەن تارىقتى؟

ايماقتار • بۇگىن، 07:33

جاھاندانۋ جايى وزەكتى

قوعام • بۇگىن، 07:24

حالىقارالىق شارتتار قارالدى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:14

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار