ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن ماشينا قولدانۋ جاڭالىق ەمەس. كەز كەلگەن قۇرال ماشينا بولعاندىقتان, ادامزات پلانەتامىزبەن سالىستىرعانداعى قىسقا تاريحىندا ونى قولدانىپ كەلەدى. الايدا العاشقى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا كەزىندە, بۋ قۋاتى مەن مەحانيكالاندىرۋ ونىمدىلىكتىڭ كۇرت وسۋىنە اكەلگەندە بۇل ۇدەرىس توقتاۋسىز ارتا باستادى.
ەلدىڭ ءبارى مۇنداي وزگەرىستى قولداعان جوق. كوپشىلىك جۇمىس كۇشىنە سۇرانىستىڭ تومەندەۋى تۇراقتى جۇمىسسىزدىقتى كوبەيتەدى دەپ الاڭدادى. ايتسە دە, ءىس جۇزىندە بۇلاي بولعان جوق. كەرىسىنشە, ونىمدىلىك پەن تابىستىڭ ءوسۋى سۇرانىستى جانە وسىلايشا ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى كۇشەيتتى. ۋاقىت وتە كەلە ەڭبەك نارىعى داعدىلارعا بەيىمدەلىپ, اقىر سوڭىندا جۇمىس ۋاقىتى قىسقاردى, ويتكەنى تابىس پەن بوس ۋاقىتتىڭ تەپە-تەڭدىگى وزگەردى.
ءيا, ماشينالار ەكونوميكانىڭ اقپاراتتىق, باقىلاۋ جانە ترانزاكتسيا سالالارىندا كوپتەگەن مىندەتتەردى اۆتونومدى تۇردە ورىندايدى. وسىلايشا, ادام ەڭبەگىن پايدالانۋ اۆتوماتتاندىرۋعا جول بەرگەن كەزەڭدە, جۇمىس ورىندارىن اۋقىمدى تۇردە جوعالتۋ قاۋپى قايتا كۇشەيە ءتۇستى. ءبارىن بىلاي قويعاندا, ارەكەتى كۇندە قايتالاناتىن, وڭاي كودتالاتىن وفيستىك جانە قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنداعى جۇمىستار, اسىرەسە 2000 جىلدان بەرى وتە تەز جىلدامدىقپەن جوعالىپ كەلەدى. اتالعان جۇمىس ورىندارىنىڭ كوپ بولىگى ورتاشا كىرىسى بار ادامداردى قامتىعاندىقتان, بۇل ۇدەرىس تابىس پەن جۇمىستىڭ پوليارلانۋىنا اكەلەدى.
دەگەنمەن, ءحىح عاسىرداعى سەكىلدى ەڭبەك نارىعى دا بەيىمدەلىپ جاتىر. باستاپقىدا جۇمىسىنان شىعىپ قالعان ادامدار وزدەرى مەڭگەرگەن سالادا جۇمىس ىزدەۋى مۇمكىن. بىراق مۇمكىندىكتەرىنىڭ شەكتەۋلى ەكەنىن كورگەن سوڭ, ولار كوپ ۇزاماي بىلىكتىلىگى تومەن (نەمەسە وڭاي قولجەتىمدى) تالاپتارعا ساي جۇمىس ىستەي باستايدى. ونىڭ ىشىندە ينتەرنەت ارقىلى قولجەتىمدى گيگ-ەكونوميكاداعى ءىشىنارا جۇمىسپەن قامتۋ سەكىلدى تابىسى از باعىتتار دا بار.
ۋاقىت وتە كەلە كوپتەگەن جۇمىسشىلار تۇراقتى ەمەس, جوعارى جالاقى تولەنەتىن قىزمەت ساناتتارىنا قاجەتتى داعدىلاردى يگەرۋگە اقشا سالا باستايدى. بۇل ادەتتە كوپ ۋاقىتتى قاجەت ەتەتىن پروتسەسس. دەگەنمەن كەي ەلدەردە, سونىڭ ىشىندە اقش-تا ۇكىمەت, بيزنەس جانە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ باستامالارى ارقاسىندا بۇعان قول جەتكىزۋ جەدەلدەتىلگەن.
بىراق ينستيتۋتتىق قولداۋ تەتىكتەرىنىڭ قوسىلعانىنا قاراماستان, داعدىلاردى دامىتۋعا قول جەتكىزۋ بارشاعا بىردەي مۇمكىن ەمەس. قاجەتتى ينۆەستيتسيانى جەتكىلىكتى ۋاقىتى مەن قارجىلىق رەسۋرستارى بار ادامدار عانا جاساي الادى. ال تەڭسىزدىك بەلەڭ العان قوعامدا كوپتەگەن جۇمىسشىلار بۇل توپقا كىرە المايدى. وسىعان بايلانىستى جۇمىسسىزدىقتىڭ ارتىپ, تەڭسىزدىكتىڭ كوبەيۋىنە جانە ونىڭ الەۋمەتتىك-ساياسي سالدارىنا الاڭداۋىمىز كەرەك سەكىلدى.
ارينە, تەحنولوگيالىق بەيىمدەلۋ داعدىلارىن يگەرۋ ماسەلەنى شەشۋگە ىقپال ەتۋى مۇمكىن. نەگە دەسەڭىز, نارىققا تسيفرلى قۇرال-جابدىقتار مەن جۇيەلەردى پايدالانۋدى جەڭىلدەتەتىن يننوۆاتسيالار قاجەت. مىسالى, پايدالانۋشىنىڭ كورنەكى ينديكاتورلار ارقىلى ەلەكتروندى قۇرىلعىلارمەن ءوزارا ارەكەتتەسۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن گرافيكالىق ينتەرفەيسى قازىرگى تاڭدا كەڭ تارالعانى سونشالىق, ونى قالىپتى دەپ قابىلدايمىز. وسىنداي ءينتۋيتيۆتى تاسىلدەر بارعان سايىن كۇردەلى تەحنولوگيالىق پروتسەستەرگە قولدانىلاتىندىقتان, قايتا دايارلاۋعا قاجەتتىلىك پەن تسيفرلى رەۆوليۋتسيانىڭ تابىستى ۇلەستىرۋدەگى اسەرى ازايادى.
جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى پروگرەسس تە اسەر ەتەدى. شامامەن ون جىل بۇرىن اۆتوماتتاندىرىلعان قۇرىلعىلار مىندەتتەردى كودتاۋعا سۇيەنەتىن. ماشينالار باعدارلاماسى ادامنىڭ شەشىم قابىلداۋ لوگيكاسىنا ساي جاسالىپ, قاجەتتى نۇسقاۋلار جيىنتىعى كورسەتىلەتىن. بىراق قيسىنعا كونبەيتىن, الدىن الا انىقتاۋعا كەلمەيتىن تاپسىرمالار تۋرالى نە ايتا الامىز؟ قاراپايىم سەكىلدى كورىنەتىن تابيعي ءتىلدى تۇسىنۋدەن باستاپ, وبەكتىلەردى كوزبەن تانۋعا دەيىن تاڭعالارلىق ارەكەتتەر جيىنتىعى وسى ساناتقا سايكەس كەلەدى. بۇل كوپتەگەن جۇمىس ورىندارىن اۆتوماتتاندىرۋعا جول بەرگەن جوق. الايدا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ, ماشينالىق وقۋدىڭ دامۋى سالدارىنان بۇل ۇدەرىس ۇزاققا سوزىلمادى.
ماشينالىق وقىتۋ – وتە كۇردەلى زاڭدىلىقتى تاني ءبىلۋ. وتە كوپ مالىمەتتەردى جانە ەسەپتەۋدىڭ ۇلكەن قۋاتىن پايدالانىپ, ماشينالار ءبىز كودتاي المايتىن نارسەلەردى جاساۋعا ۇيرەنەدى. ولار مۇنى ەرەجەلەرگە نەگىزدەلگەن لوگيكادان گورى مىسالداردى قولدانا وتىرىپ جاسايدى. ماشينالىق وقىتۋداعى جەتىستىكتەر اۆتوماتتاندىرۋدىڭ جاڭا باعىتتارىن اشتى. ماسەلەن, روبوتتەحنيكا, اۆتونومدى كولىك قۇرالدارى جانە نەگىزگى ماقالالارعا قاجەتتى تەحنيكالىق-مەديتسينالىق ادەبيەتتەردى سكانەرلەۋ. گەنەتيكا مەن بيومەديتسينالىق عىلىمداعى ۇلگىنى تانۋ سەكىلدى كوپتەگەن سالالاردا ماشينالار جۇمىسشىلاردى الماستىرىپ قانا قويمايدى, ولاردىڭ مۇمكىندىكتەرى كەز كەلگەن ادامنىڭ قابىلەتىنەن اسىپ تۇسەدى.
بۇل وتە جاقسى جاڭالىق. ءيا, الدەقايدا كوپ تاپسىرمالار ماشينالارعا قايتا بولىنەدى. بىراق تسيفرلى رەۆوليۋتسيانىڭ ماقساتى مەن جەتەر جەرى – جۇمىستى اۆتوماتتاندىرۋدى تسيفرلى كۇشەيتۋگە اينالدىرۋ. ماشينالار ادامداردىڭ قولىنان كەلمەيتىن تاپسىرمالاردى ورىنداسا, ماقساتقا جەتتىك دەگەن ءسوز.
مۇنىڭ ناتيجەسىن قازىرگى تاڭدا ناقتى ايتۋ مۇمكىن ەمەس. ايتسە دە, مۇنداي ءۇزىلىستى كەزەڭ كەلەشەكتە تابىستى ارتتىرادى دەگەن سەنىم مول. الەمدەگى تۇرعىنداردىڭ كىرىسى تومەن كەزەڭدە جاساندى ينتەللەكت پەن روبوتتەحنيكا سالاسىنداعى جەتىستىكتەر جۇمىس كۇشىن قاجەت ەتەتىن ءوندىرىستى جانە وعان تاۋەلدى دامۋ مودەلدەرىن بۇزادى ءارى ىعىستىرادى. اقىر سوڭىندا, ماشينالىق وقىتۋعا نەگىزدەلگەن مۇمكىندىكتەر عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن تەحنولوگيالىق دامۋعا, سونىمەن قاتار جوعارى دەڭگەيلى كاسىبي قىزمەتتەرگە ۇلكەن اسەر ەتەدى.
الايدا ءبىز قازىر تەپە-تەڭدىكتى ەمەس, وتە كۇردەلى وتپەلى كەزەڭدە تۇرمىز. جۇمىسشىلار مەن ەڭبەك نارىقتارىنىڭ تابيعي بەيىمدەلۋى ءادىل ناتيجە بەرۋىن كۇتە المايمىز. اسىرەسە, تۇرعىندار اراسىنداعى تابىس ايىرماشىلىعى ۇلكەن كەزدە. سوندىقتان ساياساتكەرلەر (بيزنەس, ەڭبەك جانە مەكتەپتەرمەن سەرىكتەسە وتىرىپ) كىرىستەر مەن بايلىق تەڭسىزدىگىن تومەندەتۋ شارالارىنا, سونىڭ ىشىندە ءبىلىم مەن بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ سياقتى جوعارى ساپالى الەۋمەتتىك قىزمەتتەرگە جاپپاي قول جەتكىزۋگە باسا نازار اۋدارۋى كەرەك. مۇنداي ارەكەت جاسالماعان جاعدايدا, تسيفرلى وزگەرىس كوپتەگەن ادامعا تەرىس اسەر ەتىپ, ۇزاق مەرزىمدە الەۋمەتتىك جاعدايدى تومەندەتەدى.
مايكل سپەنس,
ەكونوميكا سالاسى بويىنشا
نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, ەكونوميكا پروفەسسورى جانە ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جوعارى بيزنەس مەكتەبىنىڭ بۇرىنعى دەكانى.
ول گۋۆەر ينستيتۋتىنىڭ اعا ستيپەندياتى, لۋوحان اكادەمياسىنىڭ اكادەميالىق كوميتەتىندە قىزمەت ەتەدى جانە Asia Global ينستيتۋتىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسىنىڭ تەڭ توراعاسى
Copyright: Project Syndicate, 2021.
www.project-syndicate.org
