تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • 02 ناۋرىز، 2021

«تاۋەلسىزدىك» تەورەماسى

36 رەت كورسەتىلدى

بيىل ەلىمىز قاستەرلى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا قادام باستى. وسىعان وراي «Egemen Qazaqstan» حالىق­قا ەلىمىزدىڭ 30 جىلدىق بەلەسىنىڭ ءمانىن ءتۇسىندىرىپ، وسى كەزەڭدە جاڭا مەملەكەت قۇرۋعا اتسالىسقان بارشا حالقىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ شەجىرەسىن جۇيەلى جازا باستادى.

ەلىمىزدىڭ باس گازەتىن وقي وتىرىپ، مەن دە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا قول جەت­كىزگەن، ءبىلىم بەرۋ ماسە­لە­سىنە قاتىستى كەيبىر شىعار­ما­شىلىق جۇمىستارىم جايلى ءبىر-ەكى اۋىز ءسوز ەتۋدى ءجون كوردىم.

ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك الۋى بىزگە، رەسەيلىك عالىم­دار جاز­عان گەومەتريا وقۋلىق­تا­رىن­داعى كەيبىر قاتەلەردى تۇزەتىپ، ۇعىمداردىڭ كەيبىرىن تولىقتىرىپ وقىتۋىمىزعا مۇمكىندىك بەردى. ەسكى وقۋ­لىقتاردا وسىدان ءتورت مىڭ جىلدان استام ۋاقىت بۇرىنعى ەجەلگى مىسىرلىقتاردىڭ قاتە تۇسىنىگىمەن تراپەتسيانىڭ «تىك بۇرىشتى تراپەتسيا» جانە «تەڭ ءبۇيىرلى تراپەتسيا» دەگەن ەكى ءتۇرى عانا قاراستىرىلاتىن. مەكتەپتەگى قالىپتى ساباق­تاردىڭ بىرىندە، وسىدان تۋرا شيرەك عاسىر بۇرىن، تراپە­تسيانىڭ بۇرىن عىلىمدا قا­راستىرىلماعان ء«سۇيىر بۇ­رىشتى تراپەتسيا» جانە «دوعال بۇرىشتى تراپەتسيا» دەگەن تاعى دا ەكى ءتۇرىنىڭ بولاتىنىن انىقتادىم.

وسىمەن قاتار «تراپەتسيا­نىڭ تاباندارىنىڭ قو­سىن­­دىسى ونىڭ دياگو­نال­دارى­نىڭ ۇلكەن تابانعا نەمەسە ونىڭ سوزىن­دىسىنا تۇسى­رىل­­گەن پروەك­تسيا­لارى­نىڭ قو­سىن­­دىسىنا نەمەسە ايىر­ما­سىنا تەڭ بولادى» دەگەن زاڭ­دىلىقتى انىقتاپ، دالەل­دەدىم. ادەتتە، وسى سياقتى تەورەمالاردى بىرىنەن-ءبىرىن اجىراتۋ ءۇشىن ولاردىڭ ار­قاي­سىسىنا بەلگىلى ءبىر ات قويادى. مەن بۇل تەورەمانى ەل تاۋەل­سىزدىگىمەن قاتار­لاس تابىل­عاندىقتان، «تاۋەلسىزدىك» تەورەماسى دەپ اتادىم.

عىلىمعا بەلگىلى بولعان قانداي دا ءبىر جاڭالىقتىڭ ول عىلىمدا تاعى دا بىرنەشە زاڭدىلىعىنىڭ انىقتالۋى­نا جول اشاتىنى بار. مەن دە «تاۋەلسىزدىك» تەورەماسى­نىڭ كومەگىمەن، تراپەتسيانىڭ جوعارىداعىدان بولەك بىر­نەشە قاسيەتىن انىقتاپ، ترا­پەتسيانىڭ اۋدانىن تاباتىن ەكى جاڭا فورمۋلا، پيفاگور تەڭدەۋىن شەشۋگە قاتىستى بىرنەشە فورمۋلا قورىتىپ شىعاردىم. بۇل ماسەلەلەر­دى ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە ەتۋگە بولادى.

بۇل زاڭدىلىقتاردى ءوز ساباقتارىمدا جيىر­ما بەس جىلدان بەرى قولدا­نىپ كەلەمىن. ولاردى قول­دانۋ وقۋشىلاردىڭ تراپە­تسيا­عا قاتىستى تانىمىن بۇرىن­عىدان الدەقايدا كەڭەي­تەتىنىن كورىپ ءجۇرمىز. ول جۇمىستاردى تالقىلاۋدان وتكىزگەن بىرنەشە جوعارى وقۋ ورىنىنىڭ عالىمدارى جاڭالىقتاردى گەومەتريا وقۋلىقتارى مەن وقۋ-ادىس­تەمەلىك قۇرالدارىنا ەنگىزۋ تۋرالى پىكىرلەرىن بىلدىرگەن-ءدى. وسى جاڭالىقتار ءۇشىن ەلىمىزدىڭ ادىلەت مي­نيستر­لىگى ەكى اۆتورلىق كۋا­لىك بەردى. ال وقۋلىق اۆتور­لارىنىڭ قازاق مەكتە­بىندە انىقتالعان جاڭالىق­تاردى جاتسىنىپ، باياعى مىسىرلىقتاردىڭ ەسكى تۇسىنىكتەرىن كوشىرىپ جازا بەرۋىنىڭ نە سىرى بارىن بىلە المادىم.

 

قالمىرزا ىزتىلەۋ ۇلى،

مۇعالىم

 

شىمكەنت

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الداعى اپتا كۇن جىلىنادى

اۋا رايى • بۇگىن، 12:57

سۇيىسپەنشىلىك ساباعى

ايماقتار • بۇگىن، 12:15

ەلوردادا كۇن جىلىنا باستايدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:57

تۇرمەگە كىتاپ سىيلادى

ايماقتار • بۇگىن، 10:10

جاقسىنىڭ اتى ولمەيدى...

رۋحانيات • بۇگىن، 08:31

تەڭدىك ءتۇبى – بىرلىك

ەلباسى • بۇگىن، 08:03

جەكە كۋالىكتىڭ قاجەتى بولمايدى

ساياسات • بۇگىن، 07:47

تالدىنىڭ ماڭىن تازارتتى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

جول ۇستىندەگى مۇزتاۋ

وقيعا • بۇگىن، 07:34

تالدىقۇدىق نەدەن تارىقتى؟

ايماقتار • بۇگىن، 07:33

جاھاندانۋ جايى وزەكتى

قوعام • بۇگىن، 07:24

حالىقارالىق شارتتار قارالدى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:14

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار