پارلامەنت • 26 اقپان، 2021

شەتەلدەردە جازاسىن وتەپ جاتقان وتانداستارىمىز ەلگە قايتارىلادى

4 رەت كورسەتىلدى

سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتانىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋتاتتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق شارتتارىنا، قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن موڭعوليا اراسىنداعى ازاماتتىق جانە قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى ءوزارا كومەك تۋرالى، قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ اراسىنداعى سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارتقا قاتىستى زاڭ جوبالارىن قابىلدادى.

ەڭ الدىمەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – سىرتقى ىستەر ءمينيسترى  مۇحتار تىلەۋبەردى «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ حالىقارالىق شارتتارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنىڭ جوباسىنا قاتىستى مالىمدەمە جاسادى.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، زاڭ جوباسى كونستيتۋتسيانىڭ 4-بابىنىڭ 3-تارماعىنا 2017 جىلى ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى ازىرلەندى.

زاڭ جوباسى ەسكى زاڭعا راتيفي­كا­تسيالانعان حالىقارالىق شارتتاردىڭ رەس­پۋبليكا زاڭدارىنىڭ الدىنداعى باسىم­دىعى جانە ولاردىڭ تىكەلەي قولدانىلۋى، حالىقارالىق شارتتار مارتەبەسىنىڭ وزگەرۋى تۋرالى جۇرتشىلىقتى حاباردار ەتۋ، شارتتاردى توقتاتۋ ءتاسىلىن كەڭەيتىپ، زاڭداعى ولقىلىقتاردى جويۋدى قامتاماسىز ەتۋ سياقتى نورمالاردىڭ ەنگىزىلۋىن كوزدەيدى.

«زاڭ جوباسىن قابىلداۋ قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ الدىنداعى مىندەت­تە­مەلەرىن ورىندامايتىن كونترارىپ­تەستەرمەن ءوزارا قارىم-قاتىناستاردا مەملەكەتتىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرۋدى قامتاماسىز ەتەدى»، دەدى م.تىلەۋبەردى.

ودان ءارى سەناتور دانا نۇرجىگىتوۆا قوسىمشا باياندامادا حالىقارالىق شارتتار بازاسىن ودان ءارى كەڭەيتۋ جوسپارلانعانىن مالىمدەدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ساياساتىنىڭ 2020-2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىندا» ۆيزالىق راسىمدەر مەن رەجىمدەردى ىرىقتاندىرۋ بويىنشا كوپجاقتى كونۆەنتسيالارعا قوسىلۋ جانە ەكىجاقتى شارتتار جاساسۋ، قىلمىستىق جانە ازاماتتىق ىستەر بويىنشا ءوزارا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ، ادامداردى ۇستاپ بەرۋ مەن سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى ەكىجاقتى شارتتار جاساسۋ، كورشىلەس ەلدەرمەن بىرلەسىپ، ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارىن ءادىل جانە ۇتىمدى پايدالانۋ، تۇراقتى باسقارۋ جانە قورعاۋ سالاسىنداعى شارتتىق قۇقىقتىق بازانى، قۇرالدار مەن تەتىكتەردى جەتىلدىرۋ بو­يىنشا جۇمىستى جالعاستىرۋ ماقساتتارى تۇر. ول مەملەكەتىمىزدىڭ حالىقارالىق كەڭىستىكتە مىندەتتەرى مەن قۇقىقتارىنىڭ ۇلعايۋىن بىلدىرەدى»، دەدى دەپۋتات.

د.نۇرجىگىتوۆا قازاقستاننىڭ حالىق­ارالىق ارەنادا ءوزىنىڭ بەدەلىن، ازامات­تارىنىڭ قۇقىقتارىن تولىق قورعاۋدى قامتاماسىز ەتە الاتىن، سىرتقى وز­گە­رىستەرگە بەيىمدەلگەن قۇقىقتىق بازاسى بولۋى قاجەت ەكەنىنە توقتالدى. «مەم­لەكەتىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى باعىت-باعدارىنان تۋىنداعان ارەكەتتەرىنىڭ رەسمي رەسىمدەلۋىن رەتتەيتىن ۇلتتىق زاڭدارى­مىزدىڭ ءبىرى – وسى بۇگىنگى قاراۋلارىڭىزداعى زاڭ جوباسى. زاڭ جوباسى جۇمىس توبىنىڭ وتىرىستارىندا جان-جاقتى تالقىلاندى، تۋىنداعان سۇراقتارعا سىرتقى ىستەر مينيستر­لىگى ءتيىستى جاۋاپتارىن بەردى. تۇراق­تى كوميتەتتەردەن زاڭ جوباسى بويىن­شا وڭ قورىتىندىلار كەلىپ ءتۇستى»، دەپ تۇيىندەدى د.نۇرجىگىتوۆا.

دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ حالىقارالىق شارتتارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگە­رىستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.

وتىرىستا ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ «1993 جىلعى 22 قازانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن موڭعوليا اراسىنداعى ازاماتتىق جانە قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى ءوزارا كومەك تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا ءسوز سويلەدى. ەسكى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋدى ۇسىنعان مينيستر حاتتامانىڭ قازاقستاننىڭ موڭعوليامەن قۇقىقتىق ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالعانىن اتاپ ءوتتى.

«حاتتاما قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ فۋنكتسيا-
لارىن ناقتىلاۋدى كوزدەيدى، بۇل ەكى مەملەكەتتىڭ جەكە جانە زاڭدى تۇلعا­لارىنا وزدەرىنىڭ جەكە جانە م ۇلىكتىك قۇقىقتارىن قورعاۋ ءۇشىن سوتتارعا جانە باسقا دا قۇزىرەتتى ورگاندارعا تىكەلەي جۇگىنۋدى وڭاي­لاتادى. حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ قازاق­ستان مەن موڭعوليا ازاماتتارىنىڭ قۇقىق­تارىن قورعاۋعا باعىتتالعان ازامات­تىق جانە قىلمىستىق ىستەر بويىنشا قۇقىق­تىق كومەك كورسەتۋ سالاسىنداعى ەكىجاق­تى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعاي­تۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى»، دەپ تۇيىن­دەدى م.بەكەتاەۆ.

سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما، سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى رىسقالي ابدىكەروۆ اتالعان زاڭ جوباسىنا قاتىستى قوسىمشا بايانداما جاسادى. سەناتور حاتتامانىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە موڭعوليا اۋماعىنداعى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ مۇددەلەرىن تولىق­قاندى قۇقىقتىق قورعاۋدى قامتا­ماسىز ەتۋگە باعىتتالعان دەگەن پىكىرىن جەتكىزدى.

«قازاقستان رەسپۋب­ليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتى بويىنشا، قازىرگى ۋاقىتتا موڭ­عوليادا ەلىمىزدىڭ 129 ازاماتى، 39 كاسىپكەرى مەن 6 ينۆەستورى بار. سونىمەن قاتار وسى ەلدە 127 مىڭنان استام ەتنوستىق قازاق تۇرادى. وسى تۇستا، بۇگىنگى قاراستىرىلىپ وتىرعان حاتتاما وزەكتى جانە ۋاقتىلى دەپ ايتۋعا بولادى»، دەدى ر.ابدىكەروۆ.

ماجىلىستە ماقۇلدانعان زاڭ جوباسىن سەنات دەپۋتاتتارى دا قابىلدادى.

وتىرىستا پالاتا قاراس­تىرىپ وتىرعان تاعى ءبىر ماسەلە – «قا­زاقستان رەسپۋبلي­كاسى مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ اراسىنداعى سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسى. قۇجاتتى قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى مارات احمەتجانوۆ تانىستىردى.

ء«بىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن شەتەلدە جۇرگەن ازاماتتاردى قورعاۋ – كونستيتۋتسيا جۇكتەگەن مىندەت. كونستيتۋتسياعا سايكەس ەلىمىز تىس جەرلەردە جۇرگەن ازاماتتارىن قورعاۋعا جانە ولارعا قامقورلىق جاساۋعا كەپىلدىك بەرەدى (11-باپ). سوندىقتان ءبىز باسقا ەلدە قىلمىس جاساپ، سوتتالعان ازاماتتاردان باس تارتپايمىز»، دەدى ول.

باياندامادا سوتتالعان ادامداردى بەرۋ، ونىڭ جولدارىن رەتتەۋ جانە بەرۋ نەگىزدەرى ۇسىنىلدى. باس پروكۋراتۋرا وكىلىنىڭ مالىمدەۋىنشە، ەگەر سوتتالعان ادام ءبىزدىڭ نە كورەيانىڭ ازاماتى بولسا، سوت ۇكىمى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن بولسا، بەرۋ تۋرالى سۇراۋ سالۋ الىنعان كەزدە كەمىندە ءبىر جىل وتەيتىن مەرزىمى قالسا قازاقستانعا بەرىلەدى. سونىمەن بىرگە جاساعان ارەكەتى ەكى ەلدە دە قىلمىس دەپ تانىلسا، سوتتالعان ادام ءوزىن بەرۋگە نيەت بىلدىرسە، ەكى مەملەكەت ءوزارا بەرۋگە كەلىسسە، ەلگە قايتارىلادى.

«بۇگىندە كورەيادا 35 مىڭعا جۋىق (24 مىڭ زاڭدى، 11 مىڭ زاڭسىز) ازاماتىمىز تۇرىپ جاتىر. ارينە، ومىردە ءارتۇرلى جاعدايلار بولادى. مىسالى، قازىر كورەيادا 23 قازاقستاندىق جازاسىن وتەپ جاتىر. ال بىزدە كورەيانىڭ ءبىر سوتتالعان ازاماتى بار. ۇسىنىپ وتىرعان كەلىسىمگە راتيفيكاتسيا جاسالعان جاعدايدا بۇل ازاماتتاردى ەلگە قايتارۋعا مۇمكىندىك تۋادى. ولار الەۋمەتتىك ورتاسىندا جازاسىن وتەسە، قوعامعا قايتا بەيىمدەلۋگە وڭ ىقپال ەتەدى»، دەدى م.احمەتجانوۆ.

سونىمەن بىرگە ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرىن ايتا كەلە، دەپۋتاتتاردان زاڭدى قابىلداۋدى سۇرادى.

سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما، سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ مۇشەسى سۇلتانبەك ماكەجانوۆ قوسىمشا بايانداما جاساپ، ەكى ەل اراسىنداعى قارقىندى كوشى-قون پروتسەستەرىن ەسكەرسەك، ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ مەملەكەتارالىق ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ پراكتيكاسىن ەنگىزۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇقىقتىق نەگىز قۇرۋ قاجەتتىگى تۋىندايتىنىن ايتىپ ءوتتى. «سوندىقتان قارالىپ وتىرعان زاڭ جوباسى ەكى ەل ءۇشىن دە سوتتالعان ادامداردى بەرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا جۇمىستار اتقارۋ ارەكەتىن جۇيەلەندىرىپ، ۇيىمداستىرۋشىلىق قۇقىقتىق تەتىگىن تولىق انىقتايدى»، دەدى سەناتور.

كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر قارالىپ بولعان سوڭ، دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولداندى. سەناتور مۇرات باقتيار ۇلى ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان ساۋالىندا اشارشىلىق تاقىرىبىن جان-جاقتى زەردەلەۋ ءۇشىن عالىمداردىڭ وتاندىق جانە شەتەلدىك مۇراعاتتارعا قول جەتكىزە الۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. سەناتور ءلاززات سۇلەيمەن ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى زاڭ فاكۋلتەتتەرى مەن ونداعى ءبىلىم ساپاسىنىڭ كوڭىل كونشىتپەي وتىرعانىن ايتتى.

سەناتور دينار نوكەتاەۆا پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا ەڭبەك سىڭىرگەن مۇعالىم، سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى رافيكا نۇرتازينانىڭ قۇرمەتىنە الماتى مەكتەپتەرىنىڭ ءبىرىن اتاۋدى ۇسىندى. ال دانا نۇرجىگىتوۆا ءوز ساۋالىندا ۇكىمەت باسشىسىنان وتاندىق تەلەۆيزياداعى كەيبىر باعدارلامالاردىڭ مازمۇنىنا نازار اۋدارۋدى سۇرادى. سەناتور سۇلتان دۇيسەمبينوۆتىڭ ساۋالىندا مەملەكەت قولداۋىنا ءزارۋ اگرارلىق زەرتتەۋ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماسەلەسى قوزعالدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ءسوزدىڭ جەتى بوياۋى

تانىم • كەشە

ورازانىڭ ءار ءساتى ساۋاپ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار