دەرەۋ ىسكە كىرىسىپ:
– بالا-شاعاڭىز بەن دومبىراڭىزدى الىڭىز. قۇمداعى اكەڭىزدىڭ ۇيىنە باراتىن بولدىڭىز. قازاقتىڭ بەلگىلى ءبىرتۋار جازۋشىسى ءسابيت مۇقانوۆ قىزىلوردا قالاسىندا وتكەن اقىن اسقار توقماعانبەتوۆتىڭ 60 جىلدىق تويىنان كەلە جاتىر ەكەن. قايتار جولىندا الدىمەن تۇركىستانعا سوعىپ, ودان جولاي بىزگە قاراي باعىت الىپتى. نەگىزگى ماقساتى – قازاقتىڭ كەمەڭگەر جازۋشىسى مۇحتار اۋەزوۆكە قوس قىران سىيلاعان ءۇرمىز اقساقالعا سالەمدەسىپ, قاريانىڭ وتباسىن, بالا-شاعاسىن كورۋ ەكەن, دەيدى.
دومبىرا تارتاتىن ۇل-قىزدارىن قاسىنا الىپ ءىڭىر قاراڭعىدا سوۆحوزدىڭ قۇمداعى شتابىندا تۇراتىن ءۇرمىز اقساقالدىڭ ۇيىنە بالا شاعالارى تۇگەل جەتەدى. بۇلاردىڭ ءسال-اق الدىندا سوۆحوز ديرەكتورى داستارقانعا قاجەتتى نارسەلەردى وزىمەن الا كەلىپتى. جينالعاندار ءسابيت مۇقانوۆ كەلمەي تۇرىپ مەيماندى كۇتىپ الۋ ستسەناريىن ويلاستىرا باستايدى. اڭگىمە مەيمان جايىندا بولادى. ادىربەك: «اتاقتى جازۋشى ءسابيت مۇقانوۆ سىزگە ارنايى كەلە جاتىر, ول كىسىمەن اشىق-جارقىن, ەركىن سويلەسۋ ءۇشىن ءسىزدىڭ قۇرداس بولعانىڭىز دۇرىس بولار ەدى», – دەيدى.
– ءسابيت 1900 جىلى تۋىلعان, جىلى سيىر. ەكەۋىڭىزدىڭ جاس ايىرماشىلىعىڭىز ءبىر-اق جىل ەكەن. ءسىزدىڭ جاسىڭىزدى سۇراي قالسا, جىلىم سيىر دەپ قۇرداس بولا سالىڭىز. قۇرداستىق ءازىل شەشىلە سىر شەرتۋگە, كوڭىل اشۋعا جاقسى بولار ەدى, – دەيدى.
مەيماندار اۋدان ورتالىعىنان ەرتە شىعىپ, الپىس شاقىرىم قاشىقتاعى شتابقا ازانعى شاي ۇستىندە كەلەدى. ءسابيت مۇقانوۆتىڭ قاسىندا جەرلەسىمىز, ادەبيەتتانۋشى, عالىم راحمانقۇل بەردىباەۆ, اۋداننىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى تولەپبەك نازاربەكوۆ پەن اۋداندىق «مولشىلىق ءۇشىن» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ەسىركەپ ومىربەكوۆ بار ەدى. ءۇرمىز قاريا گۇرىلدەگەن ماشينا داۋىسىن ەستىپ, قۇدىق جاقتان اسىعا جۇگىرە باسىپ كەلىپ, كولىكتەن ەڭسەرىلە تۇسكەن سابيتكە سالەم بەردى. اۋەلى ءسوزدى باستاعان ەسىركەپ اينالا قارسى الۋشىلاردى قوناقتارمەن تانىستىرادى.
– سابە, ءسىزدىڭ ارنايى ىزدەپ كەلگەن كىسىڭىز ءۇرمىز اقساقال, – دەپ الدىمەن قاريادان باستاپ شەتىنەن تانىستىرا باستايدى. فايزۋللانى تانىستىرۋ كەزەگى كەلگەندە ەسىركەپ قۇرداستىعىنا باسىپ:
– بۇل فايزۋللا دەگەن ءىنىڭىز, اقساقالدىڭ بالاسى بولعانمەن بەرەكەسىز, كەزبەلەۋ بولىپ وسكەن, – دەپ تانىستىرادى.
ءسابيت: – ءا, ءوزارا قۇرداستىق ازىلدەرىڭ بار ەكەن-اۋ,- دەپ رياسىز جىميادى. بۇل سوزگە ءبارى دە قوسىلا كۇلەدى. مەيمانداردى ۇيگە دامعا قاراي شاقىرىپ, ءۇرمىز قاريا ءوزى باستاپ جول كورسەتەدى. سابەڭنىڭ قولىنداعى ءساندى تاياعى ەسىلىپ جاتقان بوس قۇمعا باتىپ, ميمىرتتاپ جۇرە الماي كەلەدى. قاتارلاسىپ كەلە جاتقان ءۇرمىز قارياعا سابەڭ:
– بالا جاسىڭ نەشەدە؟ – دەپ سۇرادى.
– جىلىم سيىر, – دەيدى.
– قاي مۇشەلدەگى سيىرسىڭ؟ الپىستىڭ ۇستىندەگى مۇشەلمىن, – دەيدى.
ءسابيت:
– ەي, سەن مەنىمەن قۇرداس بولدىڭ عوي.
سابەڭ ەسىك الدىنداعى ورىندىققا وتىرا بەرىپ قالام-قاعازىن الادى. ءسىزدىڭ سىرتىڭىزدان ەستۋىمشە ابىلايدىڭ ۇرپاعى ەكەنسىز. ابىلايدىڭ شوبەرەسى شوقان تۋرالى جازىپ جۇرگەن جايىم بار ەدى. شوقان جايلى نە بىلەسىز؟ – دەيدى. ءۇرمىز قاريا سول جولى جازۋشىعا كەنەسارىنىڭ باتىر بالاسى سىزدىق پەن شوقاننىڭ كەزدەسكەن اڭگىمەسىن ايتىپ بەرەدى. سابەڭ قولما-قول جازىپ الادى.
ۇيگە كىرگەن سوڭ شاي ۇستىندە فايزۋللا كۇيشى ەرتىپ كەلگەن بالالارىنا ەكى-ءۇش كۇيدى وركەستر ەتىپ تارتقىزىپ, ولەڭ ايتقىزىپ, شاعىن وتباسىلىق كونتسەرت بەرەدى. ءوزى تەرىسكەيدىڭ اتاقتى كۇيشىلەرىنىڭ شەرتپە كۇيلەرىنەن تارتىپ بەرەدى. ءسابيت مۇقانوۆ كوڭىلدەنىپ: – ونەر قالادا دەسەك, دالادا ەكەن عوي, – دەپ ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى. ءبىر كەزدە فايزۋللاعا قاراپ: – بالام, دالاعا شىعايىق, دەيدى. قۇمتوبەگە شىققان سەكسەۋىل, جۇزگەن يزەن ءتۇرلى شوپتەردى ارالاپ دالانىڭ تازا اۋاسىمەن دەم العان سابەڭ اينالا توڭىرەككە كوز جۇگىرتىپ:
– شىركىن, قازاقتىڭ كەڭ جازيرا دالاسى-اي, جۇپار ءيىستى اۋاسىن-اي, جانعا سايا, دەرتكە شيپا ءومىردىڭ جۇماعى عوي. قالادا تۇرعان بىزدەرگە مىڭ ءتۇرلى دالا ءشوبىنىڭ جۇپار يىسىمەن دەم الۋ – ارمان. قالادا ماشينانىڭ كوك تۇتىنىمەن دەم الامىز. بەسىكتەگى بالا سياقتى تۇبەككە وتىرامىز, دەپ ويىنداعىسىن اقتارىپ سالادى. – قازاق ساحارادا كيىكتەي جايىن وسكەن حالىق قوي.
سابەڭ جۇرەر الدىندا, ەسىك الدىنداعى توبەگە الاشا توسەتىپ:
– ابىلاي – كەنەسارىنىڭ ۇرپاعىمەن بىرگە سۋرەتكە تۇسەيىن, – دەپ, بىزبەن بىرگە سۋرەتكە ءتۇستى. ءۇرمىز قاريامەن قوشتاسىپ تۇرىپ:
– ءبىر جىلعى ءتول ەكەنبىز, – دەپ قۇشاق جايىپ قۇشاقتاسىپ, قيماس كوڭىلىن ءبىلدىردى.
سول كۇنى كەشكە شاشتى ءازىز اۋليەگە كەلەدى. اۋليەنىڭ سىپاسىنىڭ ءۇستىن اق ماتامەن جاۋىپ, باس جاعىنا كەسە قويعان ەكەن. سابەڭ ەسكى ءداستۇردى بىلسە دە:
– مىنا كەسە نە ءۇشىن قويىلعان؟ – دەپ سۇرايدى. فايىز كوكە:
– ارنايى كەلگەن كىسىلەر ساۋاپ ءۇشىن باسىنا قۇران وقىپ, كەسەگە جەتى سوم نەمەسە جەتى تەڭگە سالادى, – دەيدى.
ول ۋاقىت قاندى قاساپ قىزىل پارتيانىڭ ءداۋىرى ءجۇرىپ تۇرعان ۋاقىت. سابەڭ قۇران وقىماسا دا قالتاسىنان اقشا الىپ, كەسەگە جەتى تەڭگەسىن سالدى دا, اۋليەنىڭ قابىرىنە قول تيگىزىپ ءتاۋ ەتەدى. اۋدان حاتشىسى:
– سابە, سىزدەن بۇرىن مۇحتار اعامىز دا كەلىپ اۋليەگە زيارات ەتىپ كەتىپ ەدى. ءسىز دە پارتيانىڭ ساياساتىنان اتتاپ, قازاقشىلىق جاسادىڭىز, – دەپ ءبىر سىردىڭ شەتىن شىعاردى.
سابەڭ: – اتا-بابامىزدىڭ سانالى سالتىن, ساليقالى ءداستۇرىن ۇستانعاننىڭ قارتايعاندا ايىبى بولماس, – دەيدى. سول جەردە تۇرعان كوپشىلىكتىڭ بارلىعى ىشتەي دارىندى تۇلعاعا ريزا بولىپ, باس يزەستى. سول جولى اۋليە باسىنان حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى, قارىمدى قالامگەر ءسابيت مۇقانوۆپەن قۇمكەنتتىكتەر شىن ىقىلاستارىمەن قيماي قوشتاسىپ, قۇرە جولدىڭ بويىنان شىعارىپ سالادى. جازۋشى مىنگەن كولىك ساعىم ارالاسىپ الىستاي بەردى...
ماقسات قارعاباي,
قازاقستان جۋرناليستەر
وداعىنىڭ مۇشەسى
