ولار نەگىزىنەن تاس عاسىرى ادامدارىنىڭ تۇراقتارى, قولا جانە ەرتە تەمىر داۋىرىندەگى قۇرىلىستاردىڭ قالدىقتارى, ورتا عاسىر ادامدارىنىڭ قولىمەن جاسالعان ماتەريالدىق مادەنيەت ۇلگىلەرى.
ويىل وزەنىنىڭ سول جاق جاعالاۋىنداعى سامباي, شوپتىكول, اقشاتاۋ, كوپتوعاي قورىمدارىنداعى وبالارعا قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. كوپتوعاي اۋىلىنان 25 شاقىرىم ەجەلگى قورىمعا قازبا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەزىندە ەر ادام جەرلەنگەن وبادان شىرىگەن تەمىر سەمسەر, ات ابزەلدەرى تابىلسا, ونىڭ جانىنداعى ايەل وباسىنان قىش ىدىستار, قولا اينا, تۇيرەۋىش, تىكپە ايىلباس شىقتى. بۇل قورىمداعى جەرلەۋ ءداستۇرى جانە ول جەردەن تابىلعان ەر ادامنىڭ قارۋى مەن ايەلدىڭ اشەكەي بۇيىمدارى كەيىنگى سارمات كەزەڭىنىڭ ادامدارى تۇتىنعان زاتتارمەن وتە ۇقساستىعىن كورسەتتى. سونىمەن قاتار عارىشتان تۇسىرىلگەن فوتوسۋرەتتەر مەن اەروفوتوسۋرەتتەر جانە قورىمدارعا جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىستارى ناتيجەسى وسى جەردە ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ II-IV عاسىرىندا كەيىنگى سارمات مادەنيەتىنىڭ ءىرى تايپالىق وداقتارى تىرشىلىك ەتكەنىن انىقتادى.
وسىدان ەكى جىل بۇرىن ىرعىز اۋدانىنداعى شەڭبەرتال اۋىلىنىڭ تۇرعىنى سىدىق مولدابەكوۆ وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە حابارلاسىپ, ادام سۇيەكتەرى مەن زاتتار جارتىلاي جەر بەتىنە شىعىپ جاتقان ىرعىز بەن شەتىرعىز وزەندەرىنىڭ قيىلىسىنداعى ەسكى وبا تۋرالى حابارلادى. ارحەولوگتەر ەكى جىل بويى زەرتتەۋ ناتيجەسىندە ور مەن ىرعىز وزەندەرى ارالىعىن مەكەندەگەن ەجەلگى باقتاشىلار مەن ەرتە تەمىر داۋىرىندە مەتالل قورىتۋمەن اينالىسقان ادامدار تۇراعىن انىقتادى. وسىلايشا, ايتەكە بي مەن ىرعىز اۋداندارىنىڭ اۋماعىندا جاڭا تاس عاسىرى ادامدارىنىڭ تۇراعى, قولا ءداۋىرى مەن ەرتە تەمىر عاسىرىنىڭ قورىمدارى تابىلدى.
ويىل وزەنىنىڭ سول جاعالاۋىندا, قاراتال اۋىلىنان ەكى شاقىرىم قازدىارال دەگەن جەردە دە ەجەلگى ادامدار تۇراعى انىقتالدى. 2012 جىلى قاراتال اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ويىل وزەنىنىڭ اڭعارىنداعى قازدىارال قۇمىنان ادام سۇيەكتەرى مەن قۇمىرا, قانجار سىنىقتارى تابىلعانىن ايتىپ, ويىل اۋداندىق مۋزەيىنە حابارلاسقان بولاتىن. سول جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا وبلىستىق تاريح, ەتنوگرافيا جانە ارحەولوگيا ورتالىعى مەن ش.بەرسيەۆ اتىنداعى اۋداندىق مۋزەي قىزمەتكەرلەرى قازدىارالدان تابىلعان زاتتاردى جيناستىرىپ, وبلىستىق مۋزەي قورىنا تاپسىردى.
وتكەن جىلى قازدىارالدا جۇرگىزىلگەن قازبا جۇمىستارى كەزىندە تاعى دا قىش قۇمىرالار, ساندىك سىرعا, بىلەزىك, پىشاق, نايزا ۇشى تابىلدى. بيىل مۋزەي ارحەولوگتەرى ويىل, مارتوك, ايتەكە بي جانە بايعانين اۋداندارىنا ەكسپەديتسياعا شىعىپ, تاريحي جانە ەتنوگرافيالىق ەسكەرتكىشتەردىڭ ءتىزىمىن تۇگەندەۋدى جوسپارلاپ وتىر.
بايان قۋاندىققىزى,
«Egemen Qazaqstan»
