ءبىزدىڭ نە ويلاعانىمىزدا جۇمىسى قانشا, تىنىبەك نە ىستەسە دە, نە ايتسا دا الدىمەن ءوز ويىندا قورىتىپ, جەتى رەت ولشەپ, ءبىر رەت كەسەتىن جان عوي, مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ ءوز تاڭداۋىن جاسادى. قازمۋ-دىڭ زاڭ فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى ءساتتى اياقتاپ, پروكۋراتۋراعا قىزمەتكە تۇردى. تۇلا بويى سابىردان تۇراتىن تىنىبەك وسى قاسيەتىنىڭ ارقاسىندا ءوز جۇمىسىنا قاتىستى نەندەي قيىندىقتى بولسا دا ەڭسەرە الاتىنىن ءوز ارىپتەستەرىنە دالەلدەي ءبىلدى. جۇرە كەلە كاسىبي بىلىكتى مامان رەتىندە قالىپتاسىپ, اتى ءوز ورتاسىندا قۇرمەتپەن اتالا باستادى. بۇل سوزىمە الماتى وبلىسىنىڭ, جامبىل, ەڭبەكشىقازاق, ىلە اۋداندارىندا ون جىلعا تاياۋ پروكۋرور بولىپ قىزمەت اتقارعان جىلدارى تولىق دالەل بولا الادى.
كەزىندە ونىمەن بىرگە قىزمەت اتقارعان ارىپتەستەرىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءتىپتى جاس كەزىنەن-اق ول ءوز جۇمىسىندا ەشكىمنىڭ وبالىنا قالماۋدى, ناعىز قىلمىسكەردىڭ جازادان جالتارىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋدى باستى نازارعا ۇستاعان ەكەن. كەزىندە تەلەديدار ارقىلى ءبىر پىكىرتالاسقا قاتىسقان تىنىبەكتىڭ مىنا ءبىر ءسوزى دە ارىپتەستەرى ايتقان اڭگىمەنىڭ اقيقاتىن ايقىنداپ تۇرعانداي.
– زامان بۇزىلدى دەيسىز؟ ونى بۇزعان كىم؟ ءتۇپ-تامىرىنا ۇڭىلسەڭىز, وعان كىنالى مىنا ءسىز بەن ءبىز. ويتكەنى قىلمىسكەر جەردەن ءونىپ شىققان جوق. ولار – ءسىز بەن ءبىزدىڭ تاربيەلەگەن بالالارىمىز. دەمەك, زاماندى كىنالاي بەرگەنشە, ارقايسىمىز ءبىر ءسات ءوز بولمىس-بىتىمىمىزگە ءۇڭىلىپ كورگەنىمىز ءجون بولار, – دەگەن ءسوزى نەنى بولسا دا الدىمەن ءوز جۇرەگىنەن وتكىزىپ ايتاتىن يماندى ادامنىڭ اۋزىنان شىقسا كەرەك.
وسىنداي ىجداعاتتىلىعىنىڭ ارقاسىندا كاسىبي بىلىكتىلىگىن كوتەرىپ, ەشكىمنىڭ دەمەۋ-سۇيەۋىنسىز قىزمەت بابىندا ساتىلاپ وسكەن ول الماتى وبلىسى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى, الماتى كولىك پروكۋرورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, سونداي-اق اقتوبە, اقمولا وبلىستارىنىڭ پروكۋرورى بولىپ قىزمەت ىستەگەن كەزەڭدەرىندە دە قولاستىنداعىلاردان قاشاندا ادالدىقتى, كاسىبي شەبەرلىكتى تالاپ ەتكەن ەكەن.
ول قىزمەت بابىمەن قاي وڭىرگە بارسا دا ارتىنان ۇباتىپ-شۇباتىپ, ەشكىمدى, ياعني ء«وز ادامدارىن» ەرتكەن ەمەس. ويتكەنى, ول وزىنە, ءوزىنىڭ ادال ىسىنە سەندى. قايدا جۇمىس ىستەسە دە سول جەردەگى ىسكەر, ويى وزىق جاستاردى تاۋىپ, سولاردى قىزمەت بابىندا كوتەرۋدى ماقسات ەتتى. ءيا, ول ادالدىقتىڭ الا ءجىبىن اتتامايتىن, كاسىبي بىلىكتى جاستارعا ارقا سۇيەدى. ونى بۇل قاسيەتى ءۇشىن ارىپتەستەرى دە سىيلادى. باسشىعا سەنىم ارتتى. ونى وزدەرىنە ونەگە تۇتتى, ءار ىسىنەن ۇلگى الدى. تىنىبەكتىڭ اعالىق قامقورلىعىن كورگەن اقتوبەلىك ا.ساعىنبازاروۆ تىنىبەك تەمىربەك ۇلى تۋرالى بىلايشا وي وربىتەدى.
–1996 جىلدىڭ مامىر ايىنىڭ ورتاسىنا قاراي ءبىزدىڭ وبلىستىق پروكۋراتۋراعا تىنىبەك وڭالباەۆ باسشى بولىپ كەلدى. العاش كورگەندە ول بىزگە سالماقتى ادام بولىپ كورىندى. سوعان وراي ءسوزى دە مىعىم بولىپ شىقتى. ءوز-وزىنە سەنىمدى, ساۋاتتى, كاسىبي مىقتى مامان ەكەنى كورىنىپ-اق تۇر. سوعان قاراماستان, ۇجىم مۇشەلەرى ونى تىكىرەيىپ قارسى الدى. «بۇل كىسى «وڭتۇستىكتىڭ ادامى», ەندى ول ءوزىنىڭ تانىستارىن اكەلەدى, كورەسىڭدەر, ءبىزدىڭ ءبارىمىز جۇمىسسىز قالاتىن بولدىق», – دەپ سارىۋايىمعا سالىنعاندار قاتارى دا كوبەيدى. الايدا قوبالجىپ, جۇرەكتەرى ماي ىشكەندەي كىلكىپ جۇرگەندەردىڭ كوڭىلى كوپ ۇزاماي ورنىنا ءتۇستى. ولاي دەيتىنىم, جاڭا باسشىمىز ارتىنان بىردە-ءبىر ادامدى اكەلگەن جوق. كەرىسىنشە, جەرگىلىكتى كادرلارعا كوڭىل ءبولىپ, اركىمنىڭ قابىلەت-قارىمىنا قاراي قىزمەت ساتىسىنا كوتەرىپ, كوبىنە سونداعى بىلىكتى دە ىسكەر جاستارعا سەنىم ارتتى. پاتەردەن پاتەرگە كوشىپ, بالا-شاعاسىن شۇباتىپ جۇرگەندەر جايلى ۇيگە كىرىپ قۋانسا, ول اركىمنىڭ جەكە باس جاعدايىنا دا قانىعىپ, سوعان وراي كومەك بەرۋدى دە ۇمىتقان جوق.
بىرگە قىزمەت ىستەگەن جىلدارى ارىپتەستەرى ت.وڭالباەۆتى قاتال ءارى ادىلەتتى باسشى رەتىندە تانىدى. قاتاڭدىعى سول, ول ءبارىمىزدى ءوز جۇمىسىمىزعا اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋدى ۇيرەتتى. وسى جىلدار ىشىندە بىردە-ءبىر ادامدى سەبەپسىز جۇمىستان شىعارعان جوق. كەرىسىنشە, قولىنان ءىس كەلەتىن جاستاردى قولداپ, الدىنان جاڭا مۇمكىندىكتەردىڭ ەسىگىن اشتى.
ءوز جۇمىسىڭنىڭ باسشىلىق تاراپىنان باعالانعانىنا نە جەتسىن؟! ول كىسى مەنى جىلى ورنىمدى سۋىتىپ, مۇعالجار اۋدانىنا جىبەرگەن كەزدە وعان ازداپ رەنجىگەنىم دە, وزىمە سەنىپ تاپسىرىلعان جۇمىستى الىپ جۇرۋگە شامام كەلەر مە ەكەن دەپ جۇرەكسىنگەنىم دە راس. الايدا تىنىبەك تەمىربەك ۇلىنىڭ ماعان نىق سەنىم ارتۋى جىگەرىمدى جانىعانداي بولدى. اۋدانعا بارا سالا جان-ءتانىمدى اياماي, جۇمىسقا كىرىستىم. توككەن تەر تەككە كەتپەگەن سياقتى. ارادا بىرەر جىل وتكەن سوڭ تىنىبەك تەمىربەك ۇلى مەنى اقتوبە قالاسىنىڭ پروكۋرورى ەتىپ تاعايىندادى. شىنىمدى ايتسام, وسى حاباردى ەستىگەندە مەن نەگە ەكەنىن, ءبىر ءسات سىلەيىپ تۇرىپ قالىپپىن. نەگە دەسەڭىز, مۇنداي لاۋازىمدى قىزمەتكە تاعايىنداپ, سەنىم ارتادى دەپ بۇرىندارى ەشقايسىمىزدىڭ يەگىمىز قىشىمايتىن. مەنىڭ ءبىر ءسات اڭتارىلىپ قالعانىمدى باسشىمىز دا بايقادى.
– بۇل قىزمەتتى دە ەڭسەرەتىنىڭە سەنەمىن, – دەگەن ءسوزى ءالى كۇنگە قۇلاعىمدا تۇرعانداي.
ءيا, سودان بەرى دە تالاي ۋاقىت ءوتتى. ءبىز دە مول تاجىريبە جيناقتاپ, جاس ارىپتەستەرىمىزگە جول-جوبا سىلتەدىك, ۇستازىمىزدان كورگەن ونەگەمىزدى ۇيرەتتىك. تەك ءبىر وكىنىشى سول, تىنىبەك تەمىربەك ۇلى سىندى جۇرەگى جومارت, ءىسى ادىلەتتى ادامنان ايرىلىپ قالعانىمىز. بىراق جاقسىنىڭ ءوزى ولگەنمەن, ءىسى ولمەيدى دەيدى عوي. ول كىسىنىڭ دە اقىل-كەڭەسى, اعالىق قامقورلىعى ءالى كۇنگە ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدى جىلىتىپ كەلەدى, – دەيدى ا.ساعىنبازاروۆ.
ارىپتەسىنىڭ لەبىزىن اقتوبە وبلىستىق پروكۋراتۋراسى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولعان م.تاجىباەۆ بىلايشا جالعاستىرادى.
– بۇگىندە, ءبىز تىنىبەك تەمىربەك ۇلىن ءجيى-ءجيى ەسكە الامىز. ويتكەنى ونى ۇمىتۋ مۇمكىن ەمەس, ول ءبىزدىڭ ارقايسىمىزعا زور قۇرمەتپەن قارادى. تەك جاستارعا عانا ەمەس, اعا ارىپتەستەرىنە دە, ايەلدەرگە دە سىيلاستىعى ءتىپتى بولەك ەدى. ۇزاق جىل قىزمەت اتقارعان ۇياسىن ساعىنىپ, ارا-تۇرا كەلىپ تۇراتىن اعالارىمىزدىڭ قاي-قايسىسىن بولسا دا قازاقى ىزەتپەن, قۇرمەتپەن قارسى الىپ, الدەقانداي شارۋاسى بولسا ونى دا قولما-قول تىندىرىپ بەرۋگە تىرىساتىن.
بىردە بۇرىن وسى وبلىستىڭ پروكۋرورى بولىپ ىستەگەن, ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى, گەنەرال ۇمبەت قۇسايىنوۆ اعامىزدىڭ كەلگەنى ءالى كۇنگە دەيىن جۇرتتىڭ ەسىندە. سول تۇستا ۇجىم مۇشەلەرى تىنىبەك تەمىربەك ۇلىنىڭ ىسكەر باسشى عانا ەمەس, حالقىمىزدىڭ ءداستۇر-سالتىنىڭ قاينارىنان قانىپ وسكەن, ۇلكەندى دە, كىشىنى دە ورنىمەن سىيلاي الاتىن تاربيەلى جان ەكەنىنە كوز جەتكىزە ءتۇستى. ءتىپتى بۇل قابىلداۋ كەيىنگى جاستار ءۇشىن اشىق ساباق ىسپەتتەس بولدى. ءبىز عانا ەمەس, ءوز ورتاسىن ساعىنىپ كەلگەن بۇرىنعى باسشىمىزدىڭ دا ءجۇزى نۇرلانا ءتۇستى.
ايتا بەرسە, تىنىبەك تەمىربەك ۇلىنىڭ بولمىس-ءبىتىمىن, كىسىلىك كەلبەتىن ايقىنداي تۇسەتىن مۇنداي جايتتار جەتىپ ارتىلادى. سونىڭ ءبىرى رەتىندە تىلگە تيەك ەتە كەتسەك, ونىڭ شالقار ءوڭىرىنىڭ تۋماسى, كەزىندە رەسپۋبليكا پروكۋرورى بوپ قىزمەت اتقارعان وتەگەن سەيىتوۆتىڭ مۋزەيىن اشۋعا باستاماشى بولۋى وتە ساۋاپتى ءىس بولدى. انىقتاپ ايتساق, بىردە ول ۇجىم مۇشەلەرىن جيناپ الدى دا: «وزدەرىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر, وتەگەن سەيىتوۆ اعامىز – ءبارىمىزدىڭ ۇستازىمىز. ول كىسىنىڭ پروكۋراتۋرا سالاسىنا سىڭىرگەن ەڭبەگى ولشەۋسىز دەۋگە بولادى. مىنە, وسىنداي ادامنىڭ وسى ءوڭىردىڭ تۋماسى بولۋى – ءبىزدىڭ ارقايسىمىز ءۇشىن زور مارتەبە» – دەي كەلىپ, وتەگەن اعامىزدىڭ ەڭبەك جولىنا, سىڭىرگەن ەڭبەگىنە ارنالعان مۋزەي اشۋدى ۇسىندى. جاقسى, جاراسىمدى ۇسىنىس جەردە قالمادى. تىنىبەك تەمىربەك ۇلىنىڭ ءوزى باس بولىپ, ءو.سەيىتوۆتىڭ الماتىدا تۇراتىن تۋىستارىنان, كوز كورگەندەردەن ءتۇرلى دەرەكتەردى جيناستىرۋعا كىرىستى. ول كىسىنىڭ تۇتىنعان زاتتارى دا تابىلدى. وسىنداي ىجداعاتتى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا كوپ ۇزاماي مۋزەي دە اشىلدى. جانە سول كۇنى وتكەن رەسپۋبليكالىق تانىمدىق كونفەرەنتسيانىڭ دا بەرەرى مول بولعانى انىق. ارينە, ءو.سەيىتوۆتىڭ ءومىر جولىنا ارنالعان قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جارىققا شىققان قوس جيناق تا زاڭ سالاسىن زەرتتەپ جۇرگەن جاستارعا تاپتىرماس بازارلىق بولدى.
كوپ جىلدار بويى وسى سالانى وركەندەتۋگە توككەن ماڭداي تەرى بار ءارى وزىنە مول سەنىم ارتقان اعا بۋىننىڭ جۇرەك جىلۋىنىڭ ارقاسى شىعار, تىنىبەك تەمىربەك ۇلى كوپ ۇزاماي 3-سىنىپتى مەملەكەتتىك ادىلەت كەڭەسشىسى شەنىن, ياعني گەنەرال-مايور اتاعىن ەلباسىنىڭ ءوز قولىنان العان بولسا, كەيىننەن ونى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پروكۋراتۋراسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى دەگەن اتاق ءوزى ىزدەپ تاپتى, – دەپ تولعانا ەسكە الادى م.تاجىباەۆ.
ءيا, تىنىبەك تەمىربەك ۇلى قىزمەت اتقارعان ەڭبەك ۇجىمدارىنىڭ بارىندە ونىڭ ونەگەلى ىزدەرى ءالى كۇنگە سايراپ جاتىر. ادىلدىگىمەن, ەڭبەكقورلىعىمەن تالاي اسۋلاردى ەڭسەرگەن, قانشاما قيىندىقتى ارتتا قالدىرعان, ۇجىممەن بىرگە ءوسىپ, كوپشىلىكپەن بىرگە كوركەيگەن ازاماتتىڭ اتقارعان ساۋاپتى ىستەرى بۇگىندە كەيىنگى ۇرپاققا, جاس بۋىنعا ۇلگى-ونەگە بولىپ وتىرعان بولسا, ءوزىنىڭ ىشكى الەمىندەگى مول قازىنا ءۇشىن ول ارينە, تۋعان جەرى سۋىقتوبە باۋرايىنداعى شاعىن اۋىل قاستەكتىڭ قاسيەتتى توپىراعىنا قارىزدار. ءيا, باسقا اۋىل, اۋداندى ايتپاعاندا, قايسىبىر تۇتاس وڭىردەن ورگەن عالىمدار سانى نەبارى 120 تۇتىننەن تۇراتىن قاستەكتەن شىققان وقىمىستىلاردان كەمشىن ءتۇسىپ جاتۋى دا بەك مۇمكىن. الاتاۋ ءوڭىرىنىڭ جۇرتى سوندىقتان دا قاستەكتى ءبىلىم قونعان اۋىل دەپ ورىندى ماقتان ەتەدى. وسى ارادا تىنىبەك تەمىربەك ۇلىنىڭ وسى اۋىلدان شىققان تۇڭعىش گەنەرال ەكەندىگىن ايتا كەلىپ, بۇل قاسيەتتى مەكەن كەزىندە ۆارشاۆا ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىعان العاشقى قازاق, قازاقستاننىڭ پروكۋرورى بولعان, الايدا حالقىنىڭ قامىن جوقتاپ, گولوششەكينگە قارسى تۇرعانى ءۇشىن قاپيادا جازىقسىز مەرت بولعان قاناي بورانباەۆتىڭ دا اۋىلى ەكەنىن ءبىز ايتۋعا ءتيىسپىز.
تىنىبەكتى جاقسى بىلەتىندەر قاشاندا ونىڭ ۇستامدى, سابىرلى قاسيەتىنە ءتانتى بولاتىن. ال زاڭ قىزمەتكەرىنە, اسىرەسە, پروكۋرور ءۇشىن ەڭ قاجەتتى وسى مىنەزدىڭ قالىپتاسۋى وتباسىندا العان ءتالىم-تاربيەگە دە بايلانىستى ەكەنى ايتپاسا دا بەلگىلى. تىنىبەك تەمىربەك اعامىز بەن ءاناربۇبى جەڭگەمىزدىڭ ماڭدايىنا باسقان جالعىز پەرزەنتى بولعانىمەن, دۇنيەگە شىر ەتىپ كەلگەننەن باستاپ, ونى اجەسى تارازى باۋىرىنا باسىپ ءوسىردى. ول كىسى اتىنا زاتى ساي ادام ەدى. باسىنان ءسوز اسىرمايتىن, ءوزى دە قىلداي قياناتقا جول بەرمەيتىن, قاشاندا اق سويلەپ, اقيقاتىن ايتاتىن كەيۋانا بويىنداعى بار قازىناسى – مىنەز بايلىعىن نەمەرەسىنە سىڭىرۋگە تىرىستى. اجە ءتالىمى تەككە كەتپەدى. قۇنارلى توپىراققا تۇسكەن ءداننىڭ كوگەرىپ, كوكتەپ, كەيىننەن سايالى بايتەرەككە اينالاتىنى سياقتى قۇيماقۇلاق بالانىڭ سۇيەگىنە ءسىڭدى. ول قۋانعان ساتىندە دە, الدەنەگە كوڭىلى قۇلازىعان تۇستا دا اجەسى ايتقان ءبىر اڭىز اڭگىمەنى ەسىنە الاتىن. سول اڭىزدا سۇلەيمەن پايعامبار ءبىر قيىندىققا تاپ بولىپ, ونىڭ شەشىمىن تابا الماي وتىرعان ساتتە قولىنداعى جۇزىگىنە قاراپ, ونداعى «بۇل دا وتەدى» دەگەن جازۋدى وقىپ, قىزىقتىڭ دا, قيىندىقتىڭ دا ماڭگىلىك ەمەس ەكەنىن ويلاپ, كوڭىل جۇباتاتىن كورىنەدى. تىنىبەك تە سول جۇزىك ءوز قولىندا تۇرعانداي, سول جازۋدى وقىعانداي كۇي كەشەتىن. قاراپ وتىرسا, بۇل دا ءبىر دانالىق كەڭەس ەكەن. راسىندا دا, كەيىننەن اجە ءسوزى تىنىبەك ءۇشىن باعدارشامعا اينالدى. ونىڭ بىرەۋگە قيانات جاساما دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزىنىڭ اسەرى شىعار, تىنىبەك ەشقاشان ادام تاعدىرىنا سەلقوس قاراعان ەمەس.
زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى تىنىبەك تەمىربەك ۇلىنىڭ كوپ وقىپ, كوپ توقيتىن زەردەلى ازامات ەكەنىن كىمنىڭ بولسا دا بىردەن اڭعارارى ءسوزسىز. ونىڭ مىنا ءبىر ەستە قالعان ەستى اڭگىمەلەرىنىڭ بىرىنەن دە وسى ءسوزدىڭ اقيقاتىن اڭعارۋعا بولادى.
– ءبىزدىڭ قازاق قوعامىندا پروكۋرور بولماعان دەيتىندەر مىقتاپ قاتەلەسەدى. ونىڭ مىندەتىن كەزىندە بيلەر اتقارعان. ءيا, بيلەردىڭ يىعىنداعى جۇك اۋىر بولعان. ويتكەنى ولار سوتتىڭ دا, اكىمنىڭ دە, پروكۋروردىڭ دا, قورعاۋشىنىڭ دا, ءتىپتى ديپلوماتتىڭ دا جانە باسقا دا تولىپ جاتقان قۇزىرلى ورگانداردىڭ مىندەتىن دە تەڭ ۇستاعان. ءسويتىپ, ەل تۇتاستىعىن ساقتاۋعا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان. قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا وشپەس ءىز قالدىرعان تولە, قازىبەك, ايتەكە بيلەردىڭ ءومىرى مەن اتقارعان ءىسى – بۇل ءسوزىمنىڭ ايقىن ايعاعى. دالا دانالارى جاسىنا, جولىنا قاراي ءبىر-ءبىرىن سىيلاي وتىرىپ, ءوز ءسۇيسىنىسىن دە اشىق ايتىپ وتىرعان. تولە ءبيدىڭ بىردە قاز داۋىستى قازىبەك بيگە:
اتاسىزعا اتا بول!
باتاسىزعا باتا بول!
ارىپ-اشقان قارىپتىڭ
جەل جاعىنان جوتا بول!
پاناسىزعا پانا بول.
كەك ساقتاماس بالا بول
دوس ءسۇيسىنىپ, قاس سىيلار
اسۋ بەرمەس دانا بول! – دەپ باتا بەرۋى ورەسى وزگەشە بيىك ەل ازاماتىنا سەنىم ارتۋى عانا ەمەس, ادامگەرشىلىكتىڭ اق جولىن ۇستانعان, ەل تاعدىرىنا جاۋاپتى ءاربىر ادامعا ارناعان وسيەتى دەۋگە بولادى. بايقاساڭىز, دالا داناگويىنىڭ بۇل سوزىندە ادامگەرشىلىك قاعيداسى تۇنىپ تۇر. قۇقىق قورعاۋ سالاسىنداعى كوپ جىلدىق تاجىريبەمە سۇيەنسەم, كەز كەلگەن ماسەلەگە ادامگەرشىلىك تۇرعىسىنان قاراعان جاعدايدا شيەلەنىسكەن ءتۇيىننىڭ لەزدە تارقاتىلىپ سالا بەرەتىنىنە كوز جەتكىزە تۇسەمىن. قاراپ وتىرساڭ, ءبىزدىڭ حالقىمىزدا تالبەسىكتەن باستالاتىن تاربيەنىڭ قاينار كوزى دە ادامگەرشىلىكتە جاتىر. ولاي بولسا, بارلىق زاڭنىڭ تۇپكى شەشىمى ادامگەرشىلىككە نەگىزدەلسە, ودان ۇتارىمىز مول بولماق. ولاي دەيتىنىم, جان-جاقتى ويلاستىرىلعان, ىزگىلىككە نەگىزدەلگەن زاڭ بىرتە-بىرتە ادامداردىڭ دا وزدەرىنىڭ ءىس-ارەكەتىنە بايىپپەن قاراۋىنا جول اشۋى ابدەن مۇمكىن. ايتالىق, كەزىندە اباي اتامىزدىڭ باسشىلىعىمەن جاسالىپ, سەمەي وڭىرىندە قابىلدانعان 74 باپتان تۇراتىن «بيلەر ەرەجەسىنىڭ» 32-بابىندا «بىرەۋ اكە-شەشەگە ءتىل تيگىزسە, سولاردىڭ قالاۋىنا سايكەس قازاق عۇرپىنا ساي جازالانسىن» دەپ جازىلعان. مىنە, ناعىز ادامگەرشىلىككە نەگىزدەلگەن زاڭنىڭ ءبىرى وسى. جانە بۇل زاڭ ەل اراسىندا ادەت-عۇرىپقا اينالىپ, قازاقى ءداستۇردىڭ قايماعىن قالىڭداتا تۇسۋگە اسەر ەتتى, – دەگەن ەدى تىنىبەك.
تىنىبەكتى جاقسى بىلەتىندەر ونىڭ باعىنىڭ باياندى بولۋى ەشقاشان اسىلىق تانىتپايتىن, ءبارىن سابىرعا جەڭدىرەتىن مىنەز بايلىعىنان, ەشكىمدى ءبولىپ-جارماي, قامقورلىق كورسەتۋگە دايىن تۇراتىن جان جومارتتىعىنان دەپ بىلەدى. حالىق ايتسا, قالت ايتپايدى دەگەن عوي, بالكىم سولاي دا شىعار.
تىنىبەكتىڭ تاعى دا ءبىر ەلەۋلى ءىسى – ول قايدا جۇرسە دە ءبىلىم-بىلىگىن, جيعان مول تاجىريبەسىن بولاشاق زاڭگەرلەرمەن ءبولىسۋدى ءوزىنىڭ ەل الدىنداعى ءبىر بورىشى دەپ ءبىلدى. ء«وزىڭدى كۇنى-ءتۇنى قاجاپ, قاعازعا ۇڭىلە بەرمە. ستۋدەنتتەرمەن جۇمىستى كەيىنگە قالدىر. دەنساۋلىعىڭ دا سىر بەرە باستادى» دەپ كۇلاش قانشا جالىنسا دا تىنىبەكتى بەتىنەن قايتارا المادى.
«كۇلاش-اۋ, ءبارىن كەيىنگە ىسىراتىنداي ءبىز بۇل ءومىردىڭ تۇراقتى تۇرعىنى ەمەس, بار بولعانى جولاۋشىسى عانامىز. جانە ءبىز الۋعا ەمەس, بويىمىزعا جيناعان رۋحاني بايلىعىمىزدى, ءبىلىم-بىلىگىمىزدى وزگەلەرمەن بولىسۋگە كەلگەنبىز», دەپ ازىلدەي كەلىپ, بۇگىنگى ستۋدەنتتەر اراسىندا ءوز بەتىمەن ىزدەنىپ وقيتىن ءبىلىمدى جاستار كوپ ەكەندىگىن سۇيسىنە اڭگىمەلەپ كەتەتىن.
قاشان كورسەڭ دە ءجۇزى شۋاق شاشىپ, ميىعىنا كۇلكى ءۇيىرىلىپ جۇرەتىن تىنىبەكتى جەتە بىلمەيتىن جۇرت بۇل ءوزى مەيماناسى تاسىپ جۇرگەن بىرەۋ شىعار دەۋى دە ابدەن مۇمكىن ەدى. الايدا جاقىنىراق تانىسا كەلە, بۇل ازاماتتىڭ ومىرىندە دە تۇششىسىنان اششىسى باسىمىراق بولعانىن بايقايتىنى ءسوزسىز. ويتكەنى, تىنىبەكتىڭ تاعى دا ءبىر ەرەكشە قىرى – تاعدىردىڭ قانداي سوققىسىنا دا يىلمەي, الدەكىم قۇساپ جۇنجىمەي, سابىرمەن, ۇستاممەن قارسى الاتىن. سول سىپايى, سىرباز قالپىنان, بەكزات بولمىسىنان اينىمايتىن. وسىناۋ بولمىس-بىتىمىمەن دە ول اينالاسىنا, ءوزى قىزمەت اتقارعان ورتاعا ۇلگى-ونەگە بولا ءبىلدى.
بۇل ءسوزىمدى وتكەن شاقپەن ايتىپ وتىرعانىمدى بايقاعان شىعارسىز!؟ ەسىڭىزدە مە, بالا كەزدە ءسىز دە, ءبىز دە اسپان ءتورىن تىلگىلەپ, سوڭىنا جارقىراعان ءىز قالدىرا اعىپ وتەتىن قۇيرىقتى جۇلدىزدى باقىلادىق ەمەس پە؟ سول قۇيرىقتى جۇلدىز سياقتى تىنىبەكتىڭ دە اعىپ وتە شىققانىنا ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. الايدا ءوزى ولگەنمەن ونىڭ ءىسى, بەرگەن ونەگەسى ارىپتەستەرى, شاكىرتتەرى, بالالارى, اينالاداعى باسقا دا يماندى ادامدار ارقىلى ءالى كۇنگە جالعاسىپ جاتىر. ءيا, ەشكىم ونى ۇمىتقان جوق. مۇنىڭ ءوزى دە, ياعني ولىمنەن كەيىنگى ءومىر دە كەز كەلگەننىڭ ماڭدايىنا بۇيىرمايتىنى انىق.
جۇماگۇل قۋانىشبەكقىزى,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتىم
