ءىس-شاراعا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ, «سامۇرىق – قازىنا» قورىنىڭ باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ, پرەمەر - مينيستر اسقار مامين, ۇكىمەت مۇشەلەرى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى جانە بيزنەس-قاۋىمداستىقتاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
ءوز سوزىندە احمەتجان ەسىموۆ پاندەميا كەزىندە وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ جانە ساتىپ الۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا قور قابىلداعان شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن اتاپ ءوتتى. كومپانيالار توبى قاراجاتتى ۇنەمدەدى, ال قازاقستاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر ناقتى تاپسىرىستار الدى.
«پاندەمياعا دەيىن وتكەن جىلدىڭ قاڭتار ايىندا قوردىڭ وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ جونىندەگى ءىس-شارالار كەشەنىن جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى قابىلداعان شەشىمى, بىرىنشىدەن, ۋاقىتىلى, ەكىنشىدەن, شىن مانىندە ءتيىمدى بولدى. بۇل بىزگە قازاقستاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋدىڭ قالىپتاسقان جاڭا مودەلى تۋرالى ايتۋعا تولىق نەگىز بەرەدى, ونىڭ اياسىندا ەلدەگى ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋ بويىنشا بىرنەشە جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا», دەدى ا. ەسىموۆ.
قازىرگى ۋاقىتتا قوردىڭ ساتىپ الۋ ساياساتىنىڭ جاڭا مودەلى قالىپتاستىرىلدى, ول ەكى ماڭىزدى ماقساتتى - ساتىپ الۋ جۇيەسىنىڭ اشىقتىعىن, ادىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى جانە وتاندىق كاسىپكەرلەردى قولداۋدى كوزدەيدى.
وسىلايشا, 2018 جىلدان باستاپ قور ۇزاق مەرزىمدى وففتەيك-كەلىسىمشارتتار جاساي وتىرىپ, قازاقستاندا بالاماسى جوق جاڭا وندىرىستەر قۇرۋدى ىنتالاندىراتىن يمپورتتى الماستىرۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدا.
وتاندىق بيزنەسكە قازاقستاندا ءوندىرىستى رەتتەۋ ۇسىنىلدى, قور ءوز تاراپىنان ولاردى ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ساتىپ الۋعا كەپىلدىك بەرەدى.
قازىرگى تاڭدا يمپورتتى الماستىرۋ باعدارلاماسى اياسىندا ينۆەستيتسيا كولەمى 218 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 42 جوبا ماقۇلداندى. ءىس جۇزىندە 27 ملرد تەڭگەگە ناقتى شارتتارعا قول قويىلدى, 2000-نان استام جۇمىس ورنى قۇرىلدى. يمپورتتى الماستىراتىن ءونىم شىعارۋدى جولعا قويعان كاسىپورىندار بيۋدجەتكە 18 ملرد تەڭگەدەن استام سالىق تولەدى.
سونداي-اق قور توراعاسى باسقا تەتىكتى – «ساتىپ الۋدى ساناتتىق باسقارۋدى» ەنگىزۋدىڭ تيىمدىگىلىن اتاپ ءوتتى. ساتىپ الۋدىڭ بۇل ءتۇرى تاۋارلاردىڭ بەلگىلى ءبىر تۇرلەرى بويىنشا كومپانيالاردىڭ جالپى قاجەتتىلىگىن شوعىرلاندىرۋعا جانە جەتكىزۋشىلەر پۋلىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل مەحانيزم تەك وندىرۋشىلەردەن ساتىپ الۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى جانە دەلدالداردىڭ قاتىسۋىن بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
2018-2020 جىلدار ارالىعىندا 37 قازاقستاندىق وندىرۋشىلەرمەن 246 ملرد تەڭگەگە سەرىكتەستىك تۋرالى ستراتەگيالىق كەلىسىمدەر جاسالدى. ساتىپ الۋدى ستراتەگيالىق باسقارۋدى ىسكە اسىرۋدان قور كومپانيالارى توبىنىڭ ەكونوميكالىق پايداسى 69 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.
قازاقستاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋدى قور ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ ءۇشىن نەگىزدەردى قايتا قاراۋ جولىمەن باسەكەلەس ورتانى كەڭەيتۋ ارقىلى دا جۇزەگە اسىرادى. قور ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن نەگىزدەردى قايتا قارادى جانە ولاردى 37% - عا قىسقارتتى, حولدينگىشىلىك ساتىپ الۋ بويىنشا پوزيتسيالار 4500 پوزيتسيادان 207-گە دەيىن 22 ەسەگە قىسقاردى.
وسى ساتىپ الۋلار بويىنشا بارلىق كولەم ولارعا تىكەلەي قول جەتكىزگەن بيزنەسكە بەرىلدى. وسى كەزەڭدە 23 مىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى 1 ترلن تەڭگەگە كەلىسىمشارتتار الدى. وسى كەلىسىمشارتتار ەسەبىنەن بيۋدجەتكە بيزنەستەن تۇسەتىن سالىق تۇسىمدەرىنىڭ كەم دەگەندە 36 ملرد تەڭگەسى تۇسەدى. باسەكەلەستىك ورتانى قۇرۋ ەسەبىنەن قور كومپانيالارىنىڭ وزدەرى 70 ملرد تەڭگە ۇنەمدەگەنىن اتاپ وتكەن ءجون.
ساتىپ الۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا قابىلدانعان شارالار كەشەنى قورعا ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋ كولەمىن 5 ەسە قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەردى, بۇل رەتتە باسەكەلى ساتىپ الۋ كولەمى 6 ەسە ۇلعايدى. ءبىر كوزدەن ساتىپ الۋدى 1,7 ترلن تەڭگەگە دەيىن قىسقارتۋ ەسەبىنەن باسەكەلەستىك ورتا كەڭەيتىلدى.
اتالمىش شارالار 280 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەردى. قور تاپسىرىستارى ەسەبىنەن سالىق تولەمدەرىنىڭ كولەمى شامامەن 170 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. قابىلدانعان شارالاردىڭ تىكەلەي قارجىلىق ناتيجەسى قور كومپانيالارىنىڭ 410 ملرد تەڭگە ۇنەمدەۋدى الۋى بولدى.
جوعارىدا اتالعان تەتىكتەرمەن قاتار, پاندەميا كەزەڭىندە "اتامەكەن" پالاتاسىمەن بىرلەسىپ, قور كاسىپكەرلەردى ناقتى قولداۋ شارالارىن قابىلدادى - جوبالىق قۇجاتتامانى جوبالاۋ كەزىندە قازاقستاندىق ءونىمدى مىندەتتى تۇردە قولدانۋ, مەردىگەردىڭ قازاقستاندىق ماتەريالداردى قولدانباعانى ءۇشىن ايىپپۇل تۇرىندەگى جاۋاپكەرشىلىگىن بەلگىلەۋ, كەمىندە 30% مولشەرىندە اۆانس تولەۋ جانە ونى تولەۋ مەرزىمىن 10 كۇنگە دەيىن قىسقارتۋ جانە ت.ب.
كوررۋپتسيالىق تاۋەكەلدەردى تومەندەتۋ, كاسىپكەرلەر ءۇشىن بارىنشا اشىق پروتسەدۋرالاردى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ شارالارى قابىلداندى. بۇل ءوز كەزەگىندە قور توبىنداعى ساتىپ الۋدىڭ بارلىعىن ەلەكتروندىق ۇلگىدە, جۇيەدە وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرىپ, مۇددەلى تۇلعالارعا ساتىپ الۋ جوسپارىمەن, تەندەرلەردىڭ قورىتىندىسىمەن جانە قول قويىلعان شارتتارمەن تانىسۋعا جول اشادى.
بۇعان دەيىن ساتىپ الۋ ەرەجەسىنە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس سوماسى 75 ملن تەڭگەدەن جوعارى ساتىپ الۋعا قوعام وكىلدەرى باقىلاۋشىلار رەتىندە قاتىسادى. سونىمەن بىرگە تاپسىرىس بەرۋشىلەر مەن ءونىم بەرۋشىلەر اراسىنداعى كەلىسسوزدەر بارىسىندا فوتو-ۆيدەو ءتۇسىرۋ بويىنشا مىندەتتى تالاپ قوسىمشا ەنگىزىلگەن.
قابىلدانعان شارالار ەل ەكونوميسى ءۇشىن كۇردەلى كەزەڭدە وتاندىق كاسىپكەرلىكتى قولداۋعا مۇمكىندىك بەردى. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» سالالارى بويىنشا كورسەتكىشتەر – ونىڭ ءبىر ايعاعى. ماسەلەن, 2020 جىلى وتاندىق كاسىپكەرلەردەن ساتىپ الۋ ۇلەسى 83% قۇرادى, بۇل كورسەتكىش 2019 جىلى 45% تەڭ بولعان. ماشينا جاساۋ سالاسى 2 ەسە ارتتى – 30%-دان 79%-عا دەيىن.
قور باسشىسى قر پرەزيدەنتىنە تۇرالاپ قالعان وندىرىستەردە قولداۋعا باعىتتالعان جاڭا جوبانى تانىستىردى. بۇل جوبادا قورعا قاراستى كومپانيالار توبىنىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن تاۋارلاردى ساتىپ الۋ ءۇشىن تىكەلەي شارت جاساۋ قاراستىرىلعان.
بۇل باعىتتا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە وندىرگەن تاۋارىن وتكىزە الماي جۇرگەن كاسىپورىنداردىڭ ءتىزىمىن قالىپتاستىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ونىڭ ارقاسىندا قور توبىنداعى كومپانيالار قاجەتتى تاۋارلاردى ساتىپ السا, كاسىپورىندار جۇمىس ورىندار ساقتاپ قالادى جانە وندىرىستىك قۋاتتىلىقتارىن ارتتىرادى.
بۇل ءادىس بويىنشا 37 كاسىپورىنعا جاسالعان الدىن-الا تالداۋ قولداۋ ناقتى كورسەتىلگەن كەزدە وندىرىستىك قۋاتتىلىقتاردىڭ جۇكتەمەسى 35-تەن 85% دەيىن ارتاتىنىن, تۇرالاپ قالعان 1900 جۇمىس ورنى قالپىنا كەلتىرىلىپ, جاڭا 780 جۇمىس ورنى قۇرىلاتىنىن كورسەتىپ وتىر. قوسىمشا سالىق اۋدارىمدارىنىڭ كولەمى 5,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.
