رۋحانيات • 08 اقپان، 2021

ونەردىڭ ءورىسىن تارىلتىپ تۇر

196 رەت كورسەتىلدى

تاريحي فيلم ءتۇسىرۋدىڭ ەڭ ۇلكەن ارتىقشىلىعى – وزگە جانرداعى كينولارمەن سالىستىرعاندا مەملەكەت تاراپىنان جاسالاتىن قولداۋ مەن بولىنەتىن قارجىنىڭ الدەقايدا قوماقتى بولاتىندىعى. ياعني ۇلت تاريحىن تۇگەندەۋگە ارنالعان جوبانى قولعا العان رەجيسسەرلەردى وتكەننىڭ ونەگەسىن بۇگىنگە جەتكىزۋ مۇراتىنان بولەك، ءفيلمنىڭ باي بيۋدجەتى دە بەيتاراپ قالدىرمايتىنى جانە انىق جايت.  

ويتكەنى ساپالى فيلم جاساۋ بيۋدجەت احۋالىنا تىكەلەي قاتىستى ماسەلە. دەگەنمەن تاريحي تۋىندى تۇسىرۋگە اركىمنىڭ-اق تالاسى بولعانىمەن، باعى جاناتىنى ساۋساقپەن سانارلىق قانا. سوندىقتان دا بولسا كەرەك، كينو ماڭايىنداعى داۋلى وقيعالاردىڭ تىم ءجيى ءورشىپ تۇراتىندىعى.

ارينە، ەگەر كينو توڭىرەگىندەگى بار تالاستىڭ توركىنى تەك ولمەس تۋىندى تاسپالاۋمەن بايلانىستى بولسا، قۇپتارلىق-اق قادام بولار ەدى. بىراق كوپ جاعدايدا داۋ كينونىڭ كوركەمدىك ساپاسى ەمەس، بولىنگەن قارجىنىڭ قولدى بولۋىمەن تۇتانىپ جاتاتىندىعى وكىنىشتى. سونىڭ ءبىرى – «قاسىم حان» كوپ سەريالى تاريحي كارتيناسى.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسى جارىققا شىققاننان كەيىن-اق، 2019 جىلى 75 بولىمنەن تۇراتىن «قاسىم حان» تاريحي سەريالىن تۇسىرۋگە قىزۋ دايىندىق جۇمىستارى باستالىپ كەتكەن بولاتىن. تاريحتا «قاسىم حاننىڭ قاسقا جولى» دەگەن اتپەن قالعان دانا ەل بيلەۋشىنىڭ كينوداعى كوركەم كەلبەتىنەن رۋحاني ءلاززات الۋدى كوزىقاراقتى كورەرمەن دە اسىعا كۇتكەن. الايدا ءسۇيىنشى جاڭالىقتىڭ سوڭى ۇلكەن داۋعا ۇلاسىپ، مادەنيەت مينيسترىنەن باستاپ تۇسىرىلىمگە قاتىستى توپتى ءبىراز سارساڭعا دا سالعانى بار. داۋدىڭ باسى – داڭقتى قولباسشى جايلى ءفيلمدى تۇسىرۋگە تۇركيادان رەجيسسەر شاقىرىلۋدان باستالعان. «ۇلت تاريحى تۋرالى تۋىندىنى ۇلتتىق رەجيسسەر ءتۇسىرۋى كەرەك» دەگەن جەلەۋمەن، ءتۇسىرىلىم جۇمىستارى ۋاقىتشا توقتاپ، رەجيسسەر مەتين گيۋنايمەن كەلسىمشارتتى توقتاتۋعا تۋرا كەلدى. ءسويتىپ، كينوداعى بۇل داۋلى وقيعانىڭ سوڭى بەيبىت شەشىلگەندەي بولىپ، ۇلى حان تۋرالى فيلم ءتۇسىرۋ جاۋاپكەرشىلىگى «قاسىم حانعا» دەيىن «جاۋجۇرەك مىڭ بالا»، «توميريس» سەكىلدى بىرنەشە تاريحي فيلم تۇسىرگەن تاجىريبەسى ەسكەرىلىپ، «قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ پرەزيدەنتى، رەجيسسەر اقان ساتاەۆقا جۇكتەلگەن ەدى.

تاريحي تۋىندى توڭىرەگىندەگى داۋعا وسىلايشا نۇكتە قويىلىپ، سەڭ ەندى ورنىنان قوزعالدى-اۋ دەي بەرگەندە «جەر استىنان تاعى دا جىك شىقتى». «قاسىم حان» تاريحي سەريالىنىڭ بيۋدجەتىنەن 30 ميلليون تەڭگە سوماسىنداعى قاراجات قولدى بولدى. بۇل تۋرالى الماتى قالاسى بويىنشا ەكونوميكالىق تەرگەۋ دەپارتامەنتىنىڭ رەسمي وكىلى مىرزاحان جاقسىلىق ءمالىم ەتتى. زاڭدى وكىلدىڭ حابارلاۋىنشا، «قاسىم حان» تاريحي سەريالىنىڭ تۇسىرىلىمىندە 30 ميلليونعا جۋىق تەڭگە سوماسىنداعى بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ۇرلانعانى دالەلدەندى. كەلتىرىلگەن زالال سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ كەزەڭىندە تولىق كولەمدە وتەلگەن. سوت قر قك 189-بابى 3-بولىگى 1،2-تارماقتارى بويىنشا ك.س.احمەتوۆ پەن وزگە زاڭدى تۇلعالاردى كىنالى دەپ تانىپ، زاڭدى تۇردە قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. ياعني سوت شەشىمى بويىنشا «قازاقفيلم» اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ «قاسىم حان» كينوجوباسىنىڭ ەكس-ديرەكتورى ك.احمەتوۆ ەكى جىلعا سوتتالسا، وسى ىسكە قاتىسى بار تاعى ەكى قىزمەتكەردىڭ باس بوستاندىعى ءۇش جىلعا شەكتەلىپ، ولارعا 100 ساعات ءماجبۇرلى ەڭبەككە تارتۋ جازاسى تاعايىندالدى.

ءتۇسىرىلىم جۇمىسىنىڭ العاشقى كەزەڭىندە-اق وسىنداي قوماقتى قارجى قولدى بولىپ جاتسا، دەمەك فيلم اينالاسىندا جۇرگەندەردىڭ كوكەيىن ولمەيتىن ونەر تۋدىرۋ ەمەس، فيلم تۇسىرىلىمىنە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن بولىنگەن 11 ميلليارد تەڭگەدەن بارىنشا پايدا كورىپ قالۋ پيعىلى دەندەگەنى عوي دەگەن وي تۇيگىزەدى امالسىز. «ساف سۇلۋ ونەر كوڭىلى بىقسىق ادامنان تۋمايدى» دەگەن ۇلى اباي دانالىعىن ويعا الساق تا، بۇگىنگى ۇلتتىق كينومىزدىڭ بەت-بەينەسى ءوز-وزىنەن ايقىندالىپ شىعا كەلەتىندەي. البەتتە، وكىنىشتى جايت.

وكىنىشتىسى، بۇل ۇلتتىق كينەماتوگرافيا اينالاسىندا تۇتانىپ جاتقان العاشقى داۋ ەمەس. 2006 جىلى 40 ملن اقش دوللارىنا تۇسىرىلگەن «كوشپەندىلەر» ءفيلمى جارىققا شىققاننان كەيىن ايتۋلى تۋىندى سىن ساداعىنا ءىلىنىپ، ءالى كۇنگە دەيىن مويىندالماي كەلەدى. مۇندا دا كارتينانىڭ كوركەمدىك ساپاسىنان بۇرىن ەڭ اۋەلى ءتۇسىرىلىم بارىسىنداعى ەسەپسىز ىسىراپشىلدىق ءسوز بولادى. سول سەكىلدى وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن ورشىگەن «فەنيكس» ءفيلمى بيۋدجەتىنىڭ قولدى بولۋىنا قاتىستى ورشىگەن داۋدى دا كوزىقاراقتى كوپشىلىك ۇمىتا قويعان جوق. وسى مىسالداردىڭ ءوزى-اق بۇگىنگى كينو الەمىندەگى كوپ بىلىقتىڭ شەتىن شىعارىپ بەرەتىندەي.

مۇنى ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ءوز سۇحباتىندا جاقسى كوتەرىپ: «قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ جولىندا كينەماتوگرافيانىڭ دا الار ورنى ەرەكشە. بىزگە تاريحي وقيعالاردى دارىپتەيتىن، قازىرگى قوعامدى دا بەينەلەيتىن ساپالى دۇنيەلەر كەرەك. قىرعىز كينوگەرلەرى «قۇرمانجان داتقا» دەگەن ءماندى، ماعىنالى، كوز قۋانتىپ، كوڭىل تولاتىن فيلم ءتۇسىردى. سوعان بار-جوعى 1،5 ميلليون دوللار جۇمساعان. ال ءبىزدىڭ كينەماتوگرافيستەر بۇدان الدەقايدا كوپ سۇرايدى. ال تۇسىرگەن دۇنيەلەرىنىڭ ساپاسى ءاردايىم كوڭىلدەن شىعا بەرمەيدى. وكىنىشكە قاراي بۇگىندە ءبىزدىڭ كينوگەرلەر دە اۋىزبىرشىلىك تانىتا الماي وتىر. بۇل – شىعارماشىلىقتى تۇرالاتاتىن جاعداي»، دەپ ۇلتتىق فيلمدەردىڭ قارجىلىق جاعدايى مەن ءتۇسىرىلىم ساپاسى اراسىنداعى الشاقتىقتى مىسالعا الا وتىرىپ، بۇگىنگى ۇلتتىق كينەماتوگرافيانىڭ اياق الىسىنا كوڭىل تولمايتىندىعىن جەتكىزگەن بولاتىن.

«قاسىم حان» تۋىندىسىنىڭ اينالاسىنان ءورشىپ جاتقان بۇل قىلمىستىق وقيعا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق كينو توڭىرەگىندە ايتقان سىنىن جانە قالىڭداتا تۇسكەندەي. ويتكەنى بىزدەگى ءتۇسىرىلىپ جاتقان تاريحي فيلمدەردىڭ دەنى باستاپقىدا دابىرلاپ، اتويلاپ باستالعانىمەن، ءىس سوڭىندا كوپ جاعدايدا دەڭگەيى كوركەم فيلم تالابىنان الدەقايدا الشاق، ناسيحاتتىق بايانداۋ تاسىلىنەن ۇزاي الماعان شالاجانسار دۇنيە بولىپ اياقتالىپ جاتادى، وكىنىشكە قاراي. نە بولماسا الدەقاشان قۇپياسى اشىلىپ قويعان گولليۆۋد فيلمدەرىنىڭ اينا-قاتەسىز كوشىرمەسى بولىپ ورتامىزعا ورالادى. وعان كوزىمىز دە، ەتىمىز دە ابدەن ۇيرەنىپ كەتكەندەي. ەشكىمگە ەلىكتەمەي، ونەر الەمىندە ءوز سۇرلەۋىن سالعان ناعىز ۇلتتىق ءفيلمدى كۇتۋمەن ءجۇرىپ ءۇمىت تە ۇزىلۋگە شاق قالعانداي. ولاي دەپ وي تۇيۋىمىزگە تاۋەلسىزدىك جىلدارى تۇسىرىلگەن تاريحي تۋىندىلاردىڭ كوركەمدىك ساپاسى دالەل. ال مۇنىڭ سەبەبى مەن سالدارىن رەجيسسەر ەرمەك تۇرسىنوۆ تومەندەگىشە تارقاتىپ كورۋگە تىرىستى:

– وتكەندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تاريحي فيلمدەر توڭىرەگىندە دۇرىس اڭگىمە ايتتى. بۇل ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن، جاس ۇرپاق ءۇشىن كەرەك. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى، سوڭعى جىلدارى كينو اينالاسىندا كوپتەگەن قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. ودان بۇرىن كينو ورتالىعىنا قاتىستى گۇلنار سارسەنوۆا دا ءبىراز داۋعا قالدى. بۇل ورتالىقتىڭ دا جەمقورلىقتىڭ ورداسىنا اينالعانىن ەستىدىك. مۇنىڭ ءبارىن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى بىلە تۇرا ەشقانداي قورىتىندى شىعارماسا، بۇل جاعداي وزگەرمەيدى. پرەزيدەنت ايتۋداي-اق ايتتى، بىراق جاعىمسىز وقيعالار بولىپ جاتسا، قانداي تۇششىمدى كينو ومىرگە كەلەدى؟ تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت – بىزدە اقان ساتاەۆتان باسقا رەجيسسەر قالماعان با؟ «جاۋجۇرەك مىڭ بالانى»، ء«توميريستى» ءتۇسىردى. ماسەلەن، بۇل فيلمدەر مەنىڭ كوڭىلىمنەن شىققان جوق. ەشقانداي كوركەمدىك ىزدەنىس كورمەدىم. مۇنداي كينونى 20-30 جىل بۇرىن كورىپ قويعانمىن. گولليۆۋدتاعى رەجيسسەرلەر باياعىدا ءتۇسىرىپ تاستاعان. ياعني بۇل ەكى فيلمدە باتىستىڭ كينولارىنا ەلىكتەۋشىلىك قانا بار. سوندا اقاننىڭ كورەرمەنى ەكىنشى سۇرىپتاعى ادام بولىپ ەسەپتەلە مە، بىلمەيمىن. كورەرمەندى سىيلاۋ كەرەك ەمەس پە؟ قوماقتى بيۋدجەت قارجىسى جۇمسالعان سوڭ «وسى جولى جاقسى كينو تۇسىرىلەتىن شىعار» دەپ كۇتەمىز. ال وعان الگىندەي تۇككە تۇرمايتىن ءفيلمدى تۇسىرەدى. بۇل كىمگە كەرەك؟ وسىنداي تاقىرىپتى نەگە باسقا رەجيسسەرلەرگە ۇسىنبايدى؟ كينوگەر رەتىندە، كينوگەرلەر وداعىنىڭ ءبىرىنشى باسشىسى رەتىندە بيلىككە وسى سۇراقتى قويار ەدىم. بىزدە رەجيسسەرلەر جوق پا؟ ءبارىمىز ءبىر اقان ساتاەۆقا قاراپ قالدىق پا؟!. – دەپ اشىنا سويلەگەن رەجيسسەر، «قازاقفيلمگە» باسشى بولىپ تاعايىندالعان ادام زاڭدى بەلدەن باسىپ، ميللياردتاعان بيۋدجەتى بار ءفيلمدى ءوزى الا بەرمەي، وزگە رەجيسسەرلەردىڭ دە شىعارماشىلىق قارىمىن كورسەتۋىنە مۇمكىندىك بەرگەنى دۇرىس دەپ ەسەپتەيدى.

– «قازاقفيلمگە» پرەزيدەنت بولىپ كەلگەن ەكەن، ەندەشە ەڭ اۋەلى بارلىق كۇش-جىگەر سول مەكەمەنىڭ جاعدايىن تۇزەۋگە باعىتتالۋى كەرەك ەمەس پە؟ ال رەجيسسەر بولعىڭ كەلسە، باسشىلىقتى تۇبەگەيلى تاستاپ، تەك قانا ونەرمەن، شىعارماشىلىقپەن اينالىسقان ءجون. ساتاەۆ بيۋدجەتى ميللياردتاعان فيلمدەردى نەگە ءوزى تۇسىرگىسى كەلەدى؟ قالعان رەجيسسەرلەردى نەگە ويلامايدى؟ قازاقستاندا كينو ءتۇسىرىپ جۇرگەن جالعىز اقان ساتاەۆ ەمەس! ايسۇلتان سەيىتوۆ، جانات الشانوۆا دەگەن دارىندى جاس رەجيسسەرلەر بار. وسىنداي تالانتتى جاڭا ەسىمدەردىڭ شىعۋىنا، كوتەرىلۋىنە كومەكتەسۋ كەرەك، – دەيدى ەرمەك تۇرسىنوۆ.

وسى سارىنداس پىكىردى بىزگە بەرگەن ءبىر سۇحباتىندا ۇلتتىق رەجيسسۋرانىڭ اقساقالى ساتىبالدى نارىمبەتوۆتىڭ دە اۋزىنان ەستىپ قالىپ ەدىك:

– مەنىڭ رەجيسسەر رەتىندەگى ارمانىم – كەنەسارى تۋرالى فيلم ءتۇسىرۋ. مۇنى ءومىر بويى ارمانداپ كەلەمىن. ال ونى اقيقاتقا اينالدىرۋ ءۇشىن ماعان كەمىندە 40 ملن اقش دوللارى كولەمىندە قاراجات كەرەك. بىراق ونى كىم قولداپ جاتىر؟ بۇل گولليۆۋد تۋىندىلارىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا از قارجى. امەريكالىق كينوستۋديالار ءبىر فيلم ءتۇسىرۋ ءۇشىن ەڭ از دەگەندە 180-200 ملن اقش دوللارىن جۇمسايدى. البەتتە، ونى بىزدەگى جاعدايمەن سالىستىرا المايسىڭ. بىراق، دەسە دە، جيىپ-تەرىپ جوقتان بار جاساماي، بارلىق رۋحاني مۇمكىندىك پەن ماتەريالدىق جاعدايدى تىكەلەي سول تۋىندىعا باعىتتاپ، كوركەمدىك تالاپتارعا جاۋاپ بەرە الاتىن، باستىسى ءار كادرىنان ۇلتتىڭ ءيىسى اڭقىپ، ءوز ءۇنى شىعىپ تۇراتىن ۇلتتىق باعىتتاعى تازا قازاقى تاريحي فيلم تۇسىرگىم كەلەدى. بىراق قىسقا ءجىپ كۇرمەۋگە كەلمەيدى، قيالدى بايلايدى، – دەپ ساتىبالدى نارىمبەتوۆ ىشكى رەجيسسەرلىك سىرىمەن بولىسكەن ەدى.

ءيا، ارمانعا ادال بولىپ، ونەرگە رياسىز قىزمەت ەتۋ ءھام سول ارمانىن ادالىنان ءجۇرىپ اقيقاتقا اينالدىرۋ – بۇل ۇلتقا، ۇلت رۋحانياتىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلكەن ءبىر تارماعى بولسا كەرەك. بىراق ول مۇراتقا جەتۋ جولىندا پەندەلىگىن جەڭىپ، ازاماتتىعىن ساقتاي الاتىن سۋرەتكەرلەر سيرەك. ايتپەسە، ءبىر عانا «قاسىم حاننىڭ» تۇسىرىلىمىنە بولىنگەن 11 ميلليارد تەڭگەگە قايتالانباس ونەر تۋىندىسىن جاساۋعا بارلىق جاعىنان تاماشا مۇمكىندىك بار ەدى. «اتتەڭ!» دەيسىڭ امالسىز.

ۇلتتىق ونەردىڭ دامۋىنا كينوداعى كوررۋپتسيا عانا تەجەۋ بولىپ تۇرعان جوق، مۇنداي تۇيتكىل، داۋ-داماي، قىلمىستىق وقيعالار «حاس سۇلۋدىڭ كوز جاسىنداي ءمولدىر الەم»  تەاتردىڭ دا ابىرويىنا ءوز سالقىنىن تيگىزۋدە. وسىدان از ۋاقىت بۇرىن اقتاۋ قالاسىنداعى ن.ءجانتورين اتىنداعى وبلىستىق سازدى دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورىنا قاتىستى قوزعالعان قىلمىستىق ءىس تەاتر الەمىنىڭ دە تۇنىعى لايلانعانىن كورسەتىپ بەردى. ارينە، بارىنە بىردەي توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز. ايتسە دە ءبىر قۇمالاقتىڭ ءبىر قارىن مايدى شىرىتەتىنىن دە ۇمىتپاعانىمىز ابزال.

ءيا، مەملەكەت قارجىسىن تالان-تاراجعا سالعاندار تەاتر سالاسىندا دا بوي كورسەتۋدە. سونىڭ ءبىرى – اقتاۋداعى نۇرمۇحان ءجانتورين اتىنداعى وبلىستىق مۋزىكالىق دراما تەاتردىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى نۇرنياز مۇقانوۆ بيۋدجەتتىڭ قارجىسىن جىمقىردى دەپ ايىپتالدى. تەاتر باسشىسى قىزمەتتىك لاۋازىمىن اسىرا پايدالانىپ، جۇمىس ىستەمەيتىن تانىسىنىڭ ەسەپشوتىنا ءبىر جىلدان اسا ۋاقىت بويى زاڭسىز جالاقى اۋدارىپ كەلگەن. سالدارىنان مەملەكەت بيۋدجەتىنە
1 ملن 402 مىڭ تەڭگە كولەمىندە شىعىن كەلگەن. ءسويتىپ، ء«ولى جانداردى» قارجىلىق قولداعان تەاتر ديرەكتورى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. الايدا بەكىتىلگەن 3 جىلدىق جازاسى ايىپپۇلمەن الماستىرىلىپ، مەملەكەتكە كەلتىرىلگەن شىعىندى ون ەسە مولشەردە قايتارۋعا، ياعني 14 ملن 21 مىڭ تەڭگە ايىپپۇل تولەۋگە مىندەتتەلدى. سونىمەن قاتار ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن مەملەكەتتىك قىزمەتكە ورالۋىنا تىيىم سالىندى.

بۇل تەاتر الەمىندەگى ءبىر عانا بىلىق ەمەس. شۋلى وقيعاعا دەيىن ەلوردالىق م.گوركي اتىنداعى اكادەميالىق وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى دا جوندەۋ جۇمىستارىنا بولىنگەن قاراجاتتى جىمقىردى دەگەن ايىپپەن قىزمەتتەن شەتتەتىلسە، وسىدان ءبىراز بۇرىن نۇر-سۇلتان قالاسى مادەنيەت جانە سپورت باسقارماسىنىڭ ەكس-باسشىسى نۇرلان سىدىقوۆ، م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى ەرلان ءبىلال دا پارامەن ۇستالىپ، قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان بولاتىن. مۇنىڭ بارلىعى ونەردىڭ ءورىسىن تۇرالاتقان ورەسكەل جاعداي رەتىندە تەاتر تاريحىنىڭ بەتتەرىندە داق بولىپ تاڭبالانىپ قالدى.

ونەردىڭ تەگى – تازالىق، ءپىرى – تالانت، وزەگى – ەڭبەك دەسەك، بۇگىندە سول ءبىر كىرشىكسىز الەمنىڭ اسەمدىگىنە نۇقسان كەلتىرىپ جاتقان مۇنداي جاعدايلار، ياعني ونەردەگى كوررۋپتسيا ساف ونەردىڭ ابىرويىن الاسارتىپ، دامۋىنا تۇساۋ بولعانى راس. تازالىق پەن ادالدىق ۇيالاعان مەكەندە عانا ناعىز ونەر تۋارى حاق. حاكىمنىڭ سوزىنە قايتا ورالساق، ساف سۇلۋ ونەردىڭ كوڭىلى بىقسىق ورتادا تۋمايتىنىن ەستەن شىعارماساق ەكەن. ويتكەنى ونەردىڭ ءتىنى نازىك، ءۇزىلىپ كەتۋى مۇمكىن...

سوڭعى جاڭالىقتار

تاعى 1650 قازاقستاندىق ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:00

سوفيادان ولجالى ورالدى

سپورت • بۇگىن، 08:40

جاس تەننيسشىلەر جارادى

تەننيس • بۇگىن، 08:32

تۇتىنۋشى قۇقىعىن قورعايدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:27

ۇقساس جاڭالىقتار