ستراتەگيالىق باسقارۋ, باعالاۋ جانە ەسەپ حالىقارالىق ليگاسىنىڭ پرەزيدەنتى روبين مەتيۋز ( ۇلىبريتانيا) – الەمدەگى 100 ەل ينتەگرالدى قۋاتىنىڭ جاھاندىق رەيتينگىن قۇرۋعا تارتىلعان ساراپشىلاردىڭ ءبىرى. عالىم استاناعا العاش رەت رەيتينگ اياسىندا قازاقستان بويىنشا زەرتتەۋ دەرەكتەرى نەگىز بولعان «ك نوۆىم ۆىسوتام» كىتابىن ۇسىنۋ ءۇشىن كەلگەن بولاتىن.
ستراتەگيالىق باسقارۋ, باعالاۋ جانە ەسەپ حالىقارالىق ليگاسىنىڭ پرەزيدەنتى روبين مەتيۋز ( ۇلىبريتانيا) – الەمدەگى 100 ەل ينتەگرالدى قۋاتىنىڭ جاھاندىق رەيتينگىن قۇرۋعا تارتىلعان ساراپشىلاردىڭ ءبىرى. عالىم استاناعا العاش رەت رەيتينگ اياسىندا قازاقستان بويىنشا زەرتتەۋ دەرەكتەرى نەگىز بولعان «ك نوۆىم ۆىسوتام» كىتابىن ۇسىنۋ ءۇشىن كەلگەن بولاتىن.
– مەتيۋز مىرزا, رەيتينگ ناتيجەلەرى بويىنشا قازاقستان وتە جوعارى 34-ورىندا تۇر. بۇل ساراپشىلار ءۇشىن كۇتپەگەن جاعداي بولدى ما؟
– ءىس جۇزىندە ولاي ەمەس جانە بۇل كۇتپەگەن جاعداي دا بولعان جوق. ساراپشىلار قازاقستاندى جانە ونىڭ دامۋ ۇدەرىستەرىن سوڭعى ونداعان جىلدار بويى باقىلاپ كەلەدى. سوندىقتان مەن وسى كەزەڭدەر ىشىندە قازاقستان ءىس جۇزىندە بارلىق سالالاردا ادام تاڭعالارلىق تابىستارعا جەتىپ, سەنىمدى تۇردە دامىدى دەپ ايتا الامىن. وسى سەبەپتى ءبىز اتالعان ناتيجە وتە زاڭدى دەپ ەسەپتەيمىز جانە قازاقستاندا اسا تاياۋ ۋاقىتتا رەيتينگتە تاعى جوعارى كوتەرىلۋگە ايتارلىقتاي الەۋەت بار ەكەنىنە سەنىمدىمىز.
– بۇل ورايدا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى قانداي ءرول اتقاردى جانە اتقارادى؟
– ستراتەگيانىڭ ءمانى سول, ول بولاشاقتى ايقىن كورە ءبىلۋىمەن ەرەكشەلەنەدى, وندا قازاقستاننىڭ قانداي ەل بولۋعا ۇمتىلاتىنى, وسى باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارۋى قاجەتتىگى ناقتى مازمۇندالعان.
بۇدان بولەك, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – جاقىن ونجىلدىقتارعا ارنالعان ناقتى باعدارلامالىق ءىس-قيمىل جوسپارى. اتالعان قۇجاتتا, سونداي-اق, قۋاتتى جۇمىلدىرۋشى كۇش بار, ياعني وندا مازمۇندالعان يدەيالار قازاقستاندىقتاردى قويىلعان مىندەتتەردى شەشۋ جولىندا توپتاستىرۋعا قابىلەتتى. بۇل ءبىزدىڭ قازاقستاننىڭ قازىرگى رەيتينگتەگى جوعارى ورنىن ايقىنداۋدا ايتارلىقتاي فاكتور بولدى. ال بۇل جايت بولاشاق تابىستاردىڭ نەگىزى رەتىندە اسا ماڭىزدى.
قازاقستان – بولاشاققا ۇمتىلعان مەملەكەت. مۇنى ەل مەن ونىڭ پرەزيدەنتى تەك مالىمدەپ قانا قويماي, ىسىمەن دە دالەلدەپ كەلەدى. وسىدان ەكى ونجىلدىق بۇرىن قازاقستان الەمدىك ەكونوميكا كوشىنىڭ سوڭىندا جۇرسە, بۇگىندە الەمدىك ارەنادا لايىقتى ورىنعا يە جانە الەمدە ءجۇرىپ جاتقان ۇدەرىستەردىڭ تولىققاندى قاتىسۋشىسى, جاھاندىق دامۋعا باعىتتالعان كوپتەگەن كوكەيكەستى يدەيالاردىڭ باستاماشىسى. قازاقستان ءۇشىن مۇنداي ستسەناري كوپ جاعدايدا بولاشاقتى اينا-قاتەسىز كورە ءبىلۋدىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالعان «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى بولسا, ەندى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى بولىپ وتىر.
ەلدىڭ وسىنداي ەكونوميكالىق جانە ساياسي تابىستارىندا ونىڭ ليدەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءرولى وراسان ەكەنى ءسوزسىز.
– 2050 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان دامۋ ستراتەگياسىنىڭ شەشۋشى مىندەتى – ەلدىڭ الەمدەگى اسا دامىعان 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنۋى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ وسى باعىتتاعى پەرسپەكتيۆالارى قانشالىقتى؟
– بۇل رەيتينگتە ەلدىڭ الدىنا وسىنداي جوعارى ماقسات قويۋى مىقتاپ ەسكەرىلگەن. ويتكەنى, جاھاندىق رەيتينگتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدار تۇزگەنى بەلگىلى. وندا وبەكتيۆتى ەكونوميكالىق مالىمەتتەرمەن قاتار, وعان قاتىساتىن مەملەكەتتەردىڭ الەمدىك مارتەبەسى دە قاپەرگە الىنعان. بۇل جەردە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى اسا زور ءرول اتقارادى.
ال 2050 جىلعا قاراي الەمدەگى اسا دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ تۋرالى اۋقىمدى مىندەتكە قاتىستى ايتاتىن بولسام, وعان قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك مول. ءتىپتى, بۇل ماقساتقا بەلگىلەنگەن مەرزىمنەن دە تەزىرەك جەتۋگە بولادى. وسى ارادا مەن قازاقستاننىڭ بولاشاق تابىستارىن ايقىندايتىن ءۇش شەشۋشى فاكتوردى اتاي الار ەدىم.
بىرىنشىدەن, بۇل – مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق ساياساتى. ونىڭ ىشىندە تابيعي رەسۋرستاردى ساتۋدان تۇسەتىن كىرىستەردى بولۋدە وتە ساليقالى ساياسات جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانىن اتاپ كورسەتكەن ءجون. اتاپ ايتقاندا, مەن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەلدىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىندا وزىندىك ءرول اتقاراتىن ۆەنچۋرلىق يننوۆاتسيالىق قور قۇرۋ تۋرالى تاماشا باستاماسىن مەڭزەپ تۇرمىن.
ەكىنشىدەن, مۇنايدىڭ ايتارلىقتاي مول قورى بار قازاقستان سياقتى ەل ءۇشىن سوڭعى 10 جىل بويى وسى رەسۋرسقا الەمدىك باعانىڭ جوعارى بولۋى جاقسى جاعداي تۋعىزىپ كەلەدى. جانە ءۇشىنشى ماڭىزدى فاكتور – بىزگە رەسپۋبليكانىڭ ەكونوميكاسى ءارى قاراي دا جوعارى قارقىنمەن دامي بەرەدى دەپ ۇلكەن سەنىممەن ءسوز ساپتاۋعا قۇقىق بەرەتىن ەلدەگى ساياسي تۇراقتىلىق. دەمەك, قازاقستاننىڭ سايكەسىنشە ءتۇرلى الەمدىك رەيتينگتەردە دايەكتىلىكپەن جوعارىلاي بەرەتىنى كۇمانسىز.
– الەمنىڭ قازاقستانعا كوزقاراسى تۋرالى ايتقاندا, ەل مەن ونىڭ پرەزيدەنتىنىڭ باستامالارىنا حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ىقپالىن قالاي باعالاعان بولار ەدىڭىز؟
– قازاقستان تاراپىنان شىعىپ جاتقان ماڭىزدى جاھاندىق ەكونوميكالىق, بىتىمگەرشىلىك جانە باسقا يدەيالاردىڭ كوپقىرلىلىعىن كەزەكتى مارتە سانامالاماي-اق مىنانى ايتايىن: ولار قازاقستانعا جەمىسىن ءتۇرلى دەڭگەيلەردە كورە الاتىن تاماشا ابىروي, عالامات بەدەل اپەردى.
وسى ورايدا ايتارلىقتاي ورىندى ءبىر اڭگىمە ايتقىم كەلىپ وتىر. قازاقستاندىق بيزنەسمەن, اگرارلى ءىرى كاسىپورىننىڭ باسشىسى لوندونعا اعىلشىندىق بانكتەردىڭ بىرىنەن ءوزىنىڭ بيزنەسىن ينۆەستيتسيالاۋعا قارىزعا قارجى الۋ ءۇشىن كەلەدى. قارجى قۇرىلىمى وعان اسا جەڭىلدىكپەن زاەم ۇسىنعانى ازداي, بۇل شاراعا بانكتىڭ بارلىق دەرلىك جوعارى باسشىلارى جينالادى!
اتالعان جاعداي كونسەرۆاتيۆتى قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ناقتى ءبىر بيزنەسمەن ارقىلى تۇراقتى, بولاشاعى زور, دامۋشى ەكونوميكاسى بار ەل رەتىندە جالپى قازاقستانعا سەنىمىنىڭ قاندايلىق جوعارى ەكەنىن ايقىن ايعاقتاپ تۇر ەمەس پە؟! مۇنداي جوعارى بەدەلدىڭ قازاقستان جاھاندىق دەڭگەيدە ىلگەرىلەتىپ كەلە جاتقان كوكەيكەستى باستامالاردىڭ, ەل ىشىندە ونىڭ سەنىمدى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قالىپتاسقانى تاعى انىق.
اڭگىمەلەسكەن
ءلايلا ەدىلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
