قازاقستان 2021 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ورگاندارىندا توراعالىق ەتۋدى قابىل الۋىنا بايلانىستى جاساعان ۇندەۋىندە مەملەكەت باسشىسى وسى بىرلەستىك قىزمەتىنىڭ العاشقى بەس جىلىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تابىستى دا تارتىمدى ينتەگراتسيالىق جوبا بولدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولاتىنىن اتاپ وتكەن. سونىمەن قاتار الەم بۇگىندە تۋربۋلەنتتى جاعدايدا ەكەنىنە, ەكونوميكا مەن قارجى نارىقتارىندا ساقتالىپ وتىرعان تۇراقسىزدىق كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ تەرىس اسەرىمەن ۋشىعا تۇسكەنىنە توقتالعان. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل حالىقارالىق قاتىناستارداعى كوپتەگەن پروبلەمانى جالاڭاشتاپ, ەكونوميكالىق ءوزارا ارەكەتتەستىكتىڭ قالىپتاسقان مودەلدەرىن, قاعيداتتارى مەن قۇرالدارىن قايتا وي ەلەگىنەن وتكىزۋگە جەتەلەپ وتىر.
«وسىنداي جاعدايلاردا ءبىز, وداق رەتىندە, مىناداي ۇزاقمەرزىمدى باسىمدىقتارعا باعدارلانۋعا ءتيىستىمىز: ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك جۇيەلەردىڭ ورنىقتىلىعىن ساقتاۋ, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جانە ەاەو مەن وعان مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ پروگرەسىن قامتاماسىز ەتۋ. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتتارىن ءتيىمدى دە تولىققاندى ىسكە اسىرۋ, ءسوز جوق, اتالعان ماقساتتارعا جەتۋگە ىقپالىن تيگىزەدى. قازاقستان توراعالىق ەتەتىن جىلدا كەلەسى ماسەلەلەرگە ايرىقشا نازار اۋدارۋدى ۇسىنامىز.
بىرىنشىدەن, وندىرىستىك كووپەراتسياعا تىڭ سەرپىن بەرىلۋگە ءتيىستى. بۇل ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ونەركاسىپتە, اگروونەركاسىپ سەكتورىندا جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ تالاپ ەتىلەدى. بۇعان قوسا جاڭا بىرلەسكەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرىنىڭ وندىرىستىك بايلانىستىلىعى مەن ءتيىمدى ەكونوميكالىق ءوزارا ارەكەتتەستىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
ينتەگراتسيالىق ءوزارا ارەكەتتەستىكتىڭ اتاپ كورسەتىلگەن سالالارىندا ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ الەۋەتى بارىنشا پايدالانىلۋعا ءتيىستى.
بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋ جانە مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ ونەركاسىپ سالالارى اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋ, سونداي-اق ءوزارا ساۋدا كولەمىن ۇلعايتۋ جانە ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ نارىقتارىنداعى كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋعا قوسىمشا سەرپىن بەرەدى. وسى باسىمدىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, «ەاەو شەڭبەرىندەگى ونەركاسىپتىك ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزى باعىتتارىن» جاڭا مازمۇنمەن تولىقتىرۋ تالاپ ەتىلەدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, بۇل شارالار جيناقتالا كەلگەندە وداقتىڭ ورتاق نارىعىندا باسەكەگە قابىلەتتى ونەركاسىپ تاۋارلارىن وندىرۋدەگى كووپەراتسيا ءۇشىن جاعداي تۋعىزادى, بىرلەستىكتىڭ بارلىق قاتىسۋشىسىنىڭ شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتىنىڭ كولەمىن ەلەۋلى ۇلعايتۋىنا اكەلەدى.
«ەكىنشىدەن, ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ءوزارا ساۋدادا ساقتالىپ وتىرعان كەدەرگىلەردى جويۋ داۋسىز باسىمدىق بولىپ تابىلادى. بيزنەستىڭ ۇكىمەتتەر مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيادان باتىل ءىس-قيمىلدى كۇتۋى ءادىل. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ الدىندا بارلىق ساۋدا كەدەرگىلەرىن بەلسەندى دە ترانسپارەنتتى تۇردە جويۋ جانە جاڭالارىن بولدىرماۋ, تاۋارلاردىڭ, قىزمەتتەردىڭ, كاپيتال مەن جۇمىس كۇشىنىڭ ەركىن قوزعالىسىنداعى الىپ قويۋ مەن شەكتەۋلەردى بارىنشا قىسقارتۋدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر.
مونيتورينگ پەن تالداۋ ورتالىق, وڭىرلىك جانە مۋنيتسيپيالدىق دەڭگەيلەردەگى ساۋدا كەدەرگىلەرىن تۇگەل قامتۋعا ءتيىستى.
ءبىرىنشى كەزەكتە, كۇش-جىگەردى ءوزارا ساۋداعا مەيلىنشە تەرىس اسەر ەتەتىن كەدەرگىلەرگە شوعىرلاندىرعان ءجون. يمپورت الماستىرۋ جونىندەگى ۇلتتىق باعدارلامالار, نارىقتى ءوز ونىمدەرىمەن تولىقتىرۋ مىندەتتەرى وداقتىڭ قۇقىقتىق نورمالارىن مۇلتىكسىز ساقتاي وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس.
ۇشىنشىدەن, ترانسشەكارالىق كولىك كۇرەجولدارى مەن لوگيستيكالىق حابتاردىڭ الەۋەتىن جان-جاقتى جانە تولىققاندى ىسكە قوسۋ ماڭىزدى. بۇل سالاداعى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋدە جانە بۇكىل ەۋرازيالىق قۇرلىقتا سەنىم ورناتۋدا شەشۋشى ءرول اتقارادى. وسى ماقساتتا ەۋرازيالىق ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتى ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باستاماسىمەن سەلبەستىرەتىن ءوزارا ءتيىمدى بىرلەسكەن جوبالاردى دامىتۋ جۇمىستارىن بەلسەندىرۋدى ۇسىنامىز. ەۋرازيالىق تارانزيتتىك باعىت ەۋروپا-ازيا ساۋدا-كولىك بەلدەۋىندە حالىقارالىق ساۋدا ءۇشىن بارىنشا تارتىمدى ءارى باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا ءتيىس.
مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ۇلتتىق تاۋار وتكىزۋشى جۇيەلەرىن ءتۇيىستىرۋ جوباسىن, سونىڭ ىشىندە ەۋرازيالىق كوتەرمە-لوگيستيكالىق كەشەندەر قۇرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ ەاەو كولىك دالىزدەرىنىڭ جالپى تيىمدىلىگىن قاتىسۋشى ەلدەردىڭ شارۋاشىلىق سۋبەكتىلەرى ءۇشىن دە, شەتەلدىك سەرىكتەستەر ءۇشىن دە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىم بىلدىرەمىز.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسىندا «قورعاس تورابىنىڭ» الەۋەتىن, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكاراسىندا قالىپتاسىپ جاتقان «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ورتالىعىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن ەاەو-نىڭ بارلىق مۇشەسىنىڭ مۇددەسىنە ساي تولىق پايدالانۋدى ۇسىنامىز.
تورتىنشىدەن, جالپىنى قامتيتىن تسيفرلاندىرۋ ەاەو ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالارىن دامىتۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋعا ءتيىس. تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك سالالارىنا ەنگىزۋ ءىسىن ساپالى تۇردە ۇدەتۋ ماڭىزدى.
زاماناۋي ءىت-شەشىمدەردى قولدانۋدى ءبىرىنشى كەزەكتە كەدەندىك رەتتەۋدە, سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدە, ۆەتەرينارلىق قاداعالاۋدا جانە تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ورىن اۋىستىرۋ ەركىندىگىنە تىكەلەي ىقپال ەتەتىن باسقا دا سالالاردا كەڭەيتكەن ءجون.
ەاەو-نىڭ ىقپالداستىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ ءساتتى قىزمەت ەتۋىن قامتاماسىز ەتۋگە دەن قويۋ ماڭىزدى. بۇل ءبىزدىڭ ەلەكتروندى دەرەك الماسۋ اياسىنداعى جۇمىسىمىزدى مەيلىنشە ساپالى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەلدەرىمىزدىڭ ءىت-قوعامداستىقتارىن تسيفرلى كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن ماقساتتى تۇردە, بەلسەندى ءارى تەپە-تەڭ تارتۋ وداقتىڭ مۇددەلەرىنە تولىق جاۋاپ بەرەدى دەپ ەسەپتەيمىز.
بەسىنشىدەن, سىرتقى نارىقتارعا شىعۋدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەڭەيتۋ, ءۇشىنشى ەلدەرمەن جانە ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەرمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى قارقىندى دامىتۋ قاجەت ەتىلەدى. وسىعان بايلانىستى «ەاەو – ەو» فورماتىندا ديالوگ قالىپتاستىرۋ جۇمىسىن بەلسەندىرۋ مەن جۇيەلەندىرۋ ماڭىزدى دەپ پايىمدايمىز. ەۋروپالىق كوميسسيامەن جانە ەۋرووداقتىڭ وزگە دە ورگاندارىمەن ىنتىماقتاستىق تەڭقۇقىلى جانە پراگماتيكالىق تۇرعىدا بولۋعا ءتيىس. وسىعان ۇقساس جۇيەلى ديالوگتى وڭتۇستىك-شىعىس ازيا (اسەان) مەملەكەتتەرى قاۋىمداستىعىمەن دە قالىپتاستىرعان ءجون», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ۇلەسىنە الەمدىك ساۋدانىڭ ۇشتەن ءبىرى تيەتىن جاڭا ساۋدا بىرلەستىگى – جالپىنى قامتيتىن وڭىرلىك ەكونوميكالىق سەرىكتەستىكپەن (RCEP) ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ءتيىمدى ستراتەگياسىن ازىرلەۋ جۇمىسى كۇتىپ تۇرعانىن دا ەسكە سالدى. سونداي-اق اتالعان باستامالاردى تولىققاندى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا اپپاراتىنىڭ ۇيلەسىمدى ءارى ءتيىمدى جۇمىسى ماڭىزدى مانگە يە ەكەنىن ايتتى. وسىعان بايلانىستى پرەزيدەنت كوميسسيانىڭ كادرلىق قۇرامىنا كانديداتتاردى ىرىكتەۋ ماسەلەسىن مەريتوكراتيا قاعيداتتارى نەگىزىندە, كاسىبيلىك پەن ىسكەرلىك قاسيەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, ەەك-ءتى قارجىلاندىرۋداعى مەملەكەتتەردىڭ ۇلەستىك قاتىسۋىنا تۇرلاۋسىز تۇردە شەشۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەاەو-عا توراعالىق كەزەڭىندە كورسەتىلگەن كۇن ءتارتىبىن بەلسەندى ىلگەرىلەتۋگە نيەتتى ەكەنىن جانە سەرىكتەستەر تاراپىنان سىندارلى قولداۋعا ارقا سۇيەيتىنىن ايتا كەلىپ, مەجەلەنگەن ماقساتتارعا جەتۋ ءاربىر مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرەتىنىنە جانە ەاەو الەۋەتىن نىعايتاتىنىنا سەنىم بىلدىرگەن.
كارىباي مۇسىرمان,
«Egemen Qazaqstan»
