تاريح ءھام تىلدىك دەرەك (پرەزيدەنت ماقالاسىن ءتىلتانۋشى كوزىمەن وقىعانداعى ويلار)

سونىمەن بىرگە وقىپ وتىرىپ, ءبىر جاعى, ماقالا ءماتىنىنىڭ ءتىلى ارقىلى بەيسانالى تۇردە ادامعا جەتكىزىلەتىن استىرت ماعىنانى, اۆتوردىڭ ىشكى ينتەنتسياسىن كورسەتۋ كەرەك ەكەن دەپ ويلاساق, ەكىنشى جاعىنان, ءار تاراۋىندا ايتىلعان مازمۇندى قازىرگى وتاندىق تىلتانىمعا قاتىستى ماسەلەلەرمەن بايلانىستىرۋعا تىرىسىپ باقتىق. ءسويتىپ, ماقالا ءماتىنى شاعىن لينگۆوس­تاتيس­تيكالىق زەرتتەۋ وبەكتىسىنە اينالدى, ال ونىڭ مازمۇنى وتاندىق ءتىل بىلىمىندە ءبىراز جاعدايدى قايتا قاراۋعا, كوپتەگەن ماسەلەنىڭ شەشىمىن ىزدەۋگە ويتۇرتكى بولدى.

ماقالا ءماتىنىنىڭ لينگۆوستاتيستيكاسى

ماقالا 1 332 ءسوزدىڭ 3 595 سوزقولدا­­نىس تۇرلەنىمىنەن تۇرادى. وسى 1 332 ءسوز­دىڭ 560-ى زات, ۇعىم, تۇسىنىك اتى بول­سا, 301-ءى ءىس-قيمىلدى, 243-ءى سىن­دى, 71-ءى قيمىلدىڭ سيپاتىن بىلدى­رە­تىن, قالعانى كومەكشىلىك قىزمەتتەگى سوز­دەر. وسى سوزدەردىڭ 754-ءى تەك ءبىر رەت قول­دانىلعان سوزدەر. ادەتتە قوعام ءۇشىن جاڭا وزەكتىلەنگەن ۇعىم, تۇسى­نىك اتتارى وسى سوزدەر قاتارىندا كوپ بو­لادى, ماقالاداعى پاندەميا, ۆيرۋس, تەح­نولوگيا, پليۋراليزم, «soft power» (جۇم­ساق كۇش) سياقتى سوزدەر مۇنىڭ ايعاعى. زات ەسىمدەر مەن قيمىل اتتارىنىڭ باسقا تيپتەگى سوزدەردەن كوپ بولۋى, جيىلىگى 1-گە تەڭ سوزدەر سانىنىڭ جيىلىگى جوعارى سوزدەردەن بىرنەشە ەسە كوپ بولۋى, سول سياقتى ەڭ جوعارى جيىلىككە مازمۇنى سولعىن كومەكشى سوزدەردىڭ يە بولۋى – جالپى كەز كەلگەن تىلگە ءتان امبەباپ زاڭدىلىق كورىنىسى.

سوندىقتان ماقالا ماتىنىندە دە جيىلىك بويىنشا ءتىزىم باسىن «بول» كومەكشى ەتىستىگى باستاپ تۇر. كومەكشى قىز­مەتتەگى سوزدەردى ەسكەرمەي, تولىق ماعى­نالى ەڭ ءجيى قولدانىلعان سوز­دەردى جينادىق. قوعامدىق سانادا يدەو­لوگيالىق, بازالىق كونتسەپتىلەردىڭ قايسىسى وزەكتىلەنىپ وتىرعانىن وسىنداي جيىلىگى جوعارى اتاۋىش سوزدەر اڭعارتادى. مۇنداي پىكىردى العاش ايتقان فيلوسوف عالىمداردىڭ ءبىرى م.ەپشتەين جيىلىك سوزدىكتى الەمنىڭ تىلدىك بەينەسى رەتىندە زەرتتەۋ قۇرالىنا اينالدىرۋدى ۇسىنادى. عالىممەن كەلىسە وتىرىپ, ونىڭ «سوزدەردىڭ جيىلىكتىك رەتى – بۇل ۇعىمداردىڭ جالپىحالىقتىق, ستيحيالىق-دەموكراتيالىق جۇيەسى» دەگەن انىقتاماسىنىڭ دالدىگىنە تاعى ءبىر كوز جەتكىزدىك.

پرەزيدەنت ماقالاسىنداعى ەڭ ءجيى سوزدەردەن جاسالعان ينفوگرافيكا جوعارىدا ۇسىنىلىپ وتىر.

ادەتتە اۆتورلىق ماتىندەگى بۇل سوز­دەر جالپى سول تىلدەگى باسقا دا ماتىن­دەر جيىنتىعىنىڭ جيىلىگىندە «كوش باستاپ» تۇرعان سوزدەرمەن ۇيلەس بولاتىنى انىقتالعان. قازاق تىلىندەگى ەڭ ۇلكەن جيىلىك سوزدىكتى احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى 2016 جىلى ازىرلەگەن بولاتىن, وندا 7 ميلليوننان استام سوزقولدانىستان تۇراتىن قازاق ماتىندەرى قامتىلدى. ەندى وسى سوزدىكتەگى جانە پرەزيدەنت ما­قا­لاسىنداعى تولىق ماعىنالى ەڭ ءجيى سوز­دەردى سالىستىرساق, ەكەۋىندە دە جو­عارى جيىلىكتى سوزدەر مىناداي بولىپ شىقتى: قازاق, ەل, جەر, ءتىل, مەملەكەتتىك, حالىق, ءبىلىم. بۇل دەرەك قازاق ۇلتىنىڭ قازىرگى ساناسىنداعى بازالىق ۇعىمداردىڭ مەملەكەت باسشىسى ماقالاسىندا دا وزەكتى ەكەنىن كورسەتتى.

ءبىر قىزىعى, پرەزيدەنت ماتىنىندە ء«بىز» ەسىمدىگى «مەن» ەسىمدىگىنەن ءۇش ەسە كوپ قولدانىلعان. بۇل ونىڭ ءوز وقىرمانىمەن – حالقىمەن ءوزىن ءبىر سانايتىنىن كورسەتسە كەرەك. سول سياقتى قازاق ءسوزىنىڭ 20, ال قازاقستاندىق ءسوزىنىڭ نەبارى 2 رەت قولدانىلۋى ۇلتتىق بىرەگەيلىكتىڭ قازاق حالقىنىڭ ەتنوسيموۆليزمىنە بەرىك ورنىققان احۋالىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ تەرەڭ سەزىنگەنىنىڭ دالەلى ىسپەتتى. ەل, حالىق, جەر, تاۋەلسىزدىك, ءتىل, قازاقستان – بۇل سوزدەر ماقالا اۆتورىنىڭ عانا ەمەس, بارشا قازاق ەلىنىڭ كوكەيىندە جۇرگەن قاستەرلى, وزەكتى, اسىل ۇعىمدار. ولار ءجيى قولدانىلۋ ارقىلى دا وقىرمانعا ەرەكشە اسەر ەتەدى.

ماقالا ماتىنىندە قولدانىلعان جالقى ەسىمدەردىڭ \ جيىنتىق سانى دا قىزىق اقپارات بەرە الادى: بارلىعى 49 جالقى ەسىمنىڭ 35-ءى قازاقتىڭ جەر-سۋ اتى, 7-ءى شەت جەر-سۋ اتى, 5-ءى كىسى ەسىمى, 2-ءى تاريحي وقيعا اتى. قازاق جەر-سۋ اتتارىنىڭ گەوگرافياسى كەڭ, قۇد­دى ءبىر قازاق دالاسىن ارالاپ وتكەن­دەي بولاسىڭ. بۇل اقپارات ءجيى كەزدەس­كەن «جەر» ءسوزىنىڭ قۇندىلىعىن ارت­تىرا تۇسەدى, ونىڭ ناقتىلاۋىشى سياق­تى, ءاربىر قازاق ساناسىندا اياۋلى سانا­لاتىن تۋعان جەردىڭ نەبىر كورىكتى مەكەن­دەرىنىڭ اتتارىن سانامالاپ, كوز ال­دىنا ەلەستەتكىزەدى. قولدانىلعان كىسى ەسىم­دەرىنىڭ دە وقىرمان ساناسىندا تىتىر­كەندىرەتىن اسسوتسياتسيالارى مەن بىلىم­دەرىنىڭ قۋاتى جوعارى: اباي, ءاليحان بوكەيحانوۆ, توميريس, قۇرمانجان داتقا, كەيكى باتىر – ءبارى دە ۇلتى ءۇشىن جان اياماعان تۇلعا اتتارى. تاريحي وقيعا اتتارى دا تەك ۇلتتىق ماركەرلى سەمان­تيكا ارقالاعان بىرلىككە جاتادى: اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلاما, جەلتوقسان وقيعاسى.

كەيبىر سوزدەرىڭ و باستاعى ماعىناسى­نىڭ وزىندە ءتىل يەلمەنى ساناسىن­دا وڭ ەموتسيالار مەن تۇسىنىكتەردى تىتىركەن­دىرەتىن جاعىمدى مازمۇن نەمەسە دۇرىس ءمان, وڭ بوياۋ بولادى جانە وسىلارعا قا­راما-قارسى ماعىناسى تەرىس مار­كەر­لى, جاعىمسىز سيپاتتى ءسوز تۇر­لەرى دە بولا­دى. ماقالادا قولدانىل­عان 1 332 ءcوز­دىڭ ىشىنەن ماعىناسى وسىن­داي وڭ, بوياۋى جاعىمدى جانە جاعىم­سىز بوياۋ­لى سوزدەردى ساناپ كوردىك. اعايىن, ازات­­تىق, ازامات, اقىل, ارقاۋ, ارمان, ار­تىق­شىلىق, اتاجۇرت, اتا-بابا, ادىلدىك, الەۋەت, بايىپ, باستاما, باۋىر, بەرەكە-بىرلىك, بوستاندىق, دانا­لىق, دارىن, ەڭبەك, ەڭسە, جان-جۇرەك, جاناشىرلىق, جاراسىم, جاسامپازدىق, جاننات, يگىلىك, كەلىسىم, كيە, كوكىرەككوز, قازىنا, قاسيەت, قۋانىش, ماڭدايالدى, مەرەكە, مەملەكەتشىلدىك, مۇرا, ناۋرىز, نيەت, وتانسۇيگىشتىك, ورەن, پاراسات, پەرزەنت, سۇيىسپەنشىلىك, تاباندى­لىق, تاربيە, تاۋەلسىزدىك, تيىمدى­لىك, تۇراقتىلىق, ۇلاعات, ۇستام­دى­لىق, حالىق, ىرگەتاس سياقتى جاعىمدى بوياۋلى, «دۇرىس» ماعىنالى ءسوز سانى 206 بولسا, اقىماقتىق, الاڭداۋشىلىق, ارانداتۋشىلىق, انارحيا, اشارشىلىق, ۆيرۋس, داعدارىس, داڭعازا, جۇگەنسىزدىك, زۇلمات, كەمشىلىك, كەسىر, كۇمان, قازاق, قاق­ت­ىعىس, قاتەر, قۋعىن-سۇرگىن, ناۋقان, ناۋبەت, ولقىلىق, وكىنىش, پاندەميا, ۇرانشىلدىق, تىعىرىق, شەكتەۋ سياقتى جاعىمcىز بوياۋلى, «تەرىس» ماعىنالى ءسوز سانى وڭ ماعىنالى سوزدەردەن بەس ەسە از, نەبارى 45 بولىپ شىقتى.

ايتىلعان ستاتيستيكالىق دەرەكتەر­دىڭ بارلىعى ءماتىننىڭ مازمۇنىن جاساۋعا قاتىساتىن, بىراق ءوزارا بايلانىسقاندا عانا ويدى بىلدىرە الاتىن, جەكە تۇرعان­دا ەش ءمانى جوق بولەك-بولەك جاتقان فور­­مالاردىڭ – دەربەس سوزدەردىڭ جيىن­تىعى­نان تۇراتىن جالاڭ سىرت اقپارات سياقتى كورىنەدى. شىن مانىندە, بۇل فورمالار ءوزارا بايلانىسىپ, اۆتوردىڭ ويىن بىلدىرۋمەن قاتار وزدەرى جەكە-جەكە اسەر ەتۋ ارقىلى دا وقىرمان ساناسىنا نەگىزگى ويعا قوسالقى بەرىلەتىن ماڭىزدى اق­پاراتتاردى جەتكىزەدى, وقىرمان سانا­سىنداعى ءاربىر جەكە سوزگە قاتىستى ۇعىم, تۇسىنىك, اسسوتسياتسيالاردى تىتىركەندىرۋ ار­قىلى تۇتاسقان ماتىندەگى جۇيەلى وي جە­لى­سىنە سول ويدى كۇشەيتەتىن, ناقتىلاي تۇسەتىن, ونى ءتىپتى جەتىلدىرىپ, قۇلپىرتاتىن دا قوسالقى اقپارات ۇستەيدى. ءبىر قىزىعى, مۇنداي اقپارات كەيدە ماتىندەگى نەگىزگى ويدان دا اسەرلى بولادى, سەبەبى ول ادامنىڭ ءتۇپساناسىنا تىكەلەي جول تارتا الاتىن قاسيەتكە يە.

تاۋەلسىزدىكتىڭ وتىز جىلى جانە قازاق ءتىلتانىمى

ماقالادا تالدانعان قازىرگى جاعداي, كوتەرىلگەن كوپ ماسەلە تاۋەلسىزدىك ال­عاننان كەيىن كوز الدىمىزدا دامىعان قازاق ءتىلتانىمىنىڭ جاڭا كەزەڭدەگى تاريحىن, بۇگىنگى احۋالىن, بولاشاعىن, قوعام تالاپتارىنا جاۋاپ بەرىپ جاتقان, جاۋاپ بەرە الماي جاتقان تۇستارىن ەسكە سالدى.

ءبىزدىڭ باعالاۋىمىزشا, «باعدار مەن بەلەس» تاراۋىندا تالدانعان وتىز جىلدىق تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءار ونجىل­دىعى­نىڭ وزىنە ءتان تاريحي, ساياسي, مادەني-الەۋمەتتىك سيپاتى ءدال كورسەتىلىپ, بۇلاي كەزەڭدەستىرىلۋى ءبىرىنشى رەت. بۇل جانە دە تاۋەلسىز قازاقتانداعى تىلتانىمدىق عىلىمي ورتالىق احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ دامۋ كەزەڭدەرىمەن سايكەس كەلەدى: جاڭا قازاقستاننىڭ ىرگەتاسى قالانعان العاشقى ونجىلدىقتا ينستيتۋت ۇلتتىق ءتىل عىلىمىنىڭ نەگىزىن سالۋشى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ەسىمىن الىپ, وزىنە ءتىل ءبىلىمىن دامىتۋمەن قاتار مەم­لە­كەت­تىك ءتىلدىڭ عىلىمي-لينگۆيستيكا­­لىق بازاسىن قالىپتاستىرۋ ميسسيا­­سىن جۇكتەگەن بولاتىن. قازاق ەلىنىڭ كەرەگەسىن كەڭەيتۋ ەكىنشى ونجىل­دىقتا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ عىلىمي-لينگۆيستيكالىق بازاسى جەتىل­دىرىلىپ كەڭەيتىلدى, وتاندىق ءتىل عىلى­مىنىڭ قالىپتاسۋىنا, ءتىل ماسەلەسىنە ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان قارايتىن عىلى­مي كادرلاردى تاربيەلەپ, اياقتان­دىرۋعا كۇش جۇمسالدى, ال ءۇشىنشى ون­جىل­دىق قوعامنىڭ قازاق تىلىنە دەگەن جىل ساناپ ءوسىپ كەلە جاتقان سۇرا­نىسىن قاناعاتتاندىراتىن ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق ءتىلدىڭ دامۋى مەن بولاشاعى ءۇشىن اسا ماڭىزدىسى – لاتىن گرافي­كاسى نەگىزىن­دەگى جاڭا الىپبيگە كوشۋ جالپىحالىقتىق تىلتانىمدىق رەفور­ماسى دەۋگە بولادى.

پرەزيدەنت ايتقان «ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىنىڭ» جانە «ەكونوميكالىق ءوسىم يگىلىگىن ءاربىر ازاماتى سەزىنە الاتىن ادىلەتتى قوعام مەن ءتيىمدى مەملەكەت قۇرۋ­دىڭ» رۋحاني نەگىزدەرىن تىلدەن ىزدە­گەن, تاۋىپ كورسەتكەن ءتىلتانۋشىلار از بول­مادى: اكادەميك ءابدۋالي قايدار, رابيعا سىزدىق, پروفەسسور نۇرگەلدى ءۋالي, رۇستەم شويبەكوۆ, جامال مان­كەەۆا سياقتى باسقا دا عالىمداردىڭ زەتتەۋلەرى وسىنداي دەرەكتەرگە تولى. بۇل زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن حالىققا جەتكىزۋ, ناسيحاتىن ارتتىرۋ, ءتىلتانۋشىلار مەن قوعام اراسىنداعى ديالوگتى جاقسارتۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە بولماق.

مەملەكەت باسشىسى ماقالادا كوتەرگەن تىڭ ماسەلەلەرى وتە كوپ, سونىڭ ىشىندە ءتىل عىلىمىنىڭ قاتىسىنسىز شەشۋى تولىق بولا المايتىندارىنا توق­تالا كەتەيىك: ول, ەڭ الدىمەن, تاريحى­مىز­دى قايتا تولىق جازۋ تاپسىر­ماسى. سەبەبى تىلدىك دەرەكسىز قوعامنىڭ تاري­حىن ءدال سيپاتتاپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس, ويتكەنى حالىقتىڭ قانداي دا ءبىر ۋاقىت كەسىندىسىندەگى ءومىرىنىڭ رۋحاني سيپاتى, يدەولوگياسى, احلاعى مەن قۇن­دى­لىقتار جۇيەسى مىقتى ساقتالاتىن امبەباپ «ارتەفاكتىلەر جەلىسى» – ءتىل, ونىڭ جۇيەسى مەن بىرلىكتەرى. سون­دىق­تان تاريحشىلارىمىز بەن ءتىلتانۋ­شى­لارىمىز بىرلەسىپ جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەر ءتول تاريحىمىزدى تولىق جازىپ شىعۋعا زور مۇمكىندىك بەرەرى ءسوزسىز. سونىمەن بىرگە قازاق ءتىلىنىڭ تاريحىنا ارنالعان اكادەميالىق سيپاتتاعى تىڭ عىلىمي ەڭبەك اسا قاجەت, مۇنداي ەڭبەكتى, قار­جى­لىق قولداۋ بولسا, ينستيتۋت ەلىمىز­دەگى باسقا دا عىلىمي ورتالىق ماماندارى­مەن بىرلەسىپ ازىرلەۋگە دايىن.

ەكىنشىدەن, بالالار ادەبيەتىنىڭ قازىرگى زامانعى وتاندىق تۋىندىلارىن جاساۋ, شەتەلدىك بالالار ادەبيەتى ۇلگىلەرىن قازاق تىلىنە اۋدارۋمەن قوسا, كلاسسيكالىق ادەبي شىعارما ماتىندەرىن ءار جاستاعى بالا قابىلداۋىنا لايىقتاپ, وسىعان قوسا پۋبليتسيستيكالىق, اسىرەسە عىلىمي ستيلدەگى ماتىندەردى دە بالا تانىمىنا بەيىمدەۋ, وسى ماتىندەردىڭ كەڭاۋقىمدى, اننوتاتسيالانعان ەلەك­ت­روندى كورپۋسىن, بازاسىن جاساۋ ىسىنە قولداۋ كورسەتىلۋى كەرەك. وزىق ەلدەر تاجىريبەسىندە سولاي, شەكسپيردى بالا الدىمەن اداپتاتسيالانعان ءماتىنى ارقىلى, كەيىننەن بارىپ تۇپۇسقادا وقيدى. بۇل قازىرگى قازاق وقۋلىعى كون­تەن­تىن جوعارى دەڭگەيگە كوتەرۋگە زور مۇمكىندىك بەرەر ەدى.

ۇشىنشىدەن, پرەزيدەنتتىڭ «مەملە­كەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ – قازاقستاننىڭ ءاربىر ازا­ماتىنىڭ پارىزى. مىندەتى دەپ تە ايتۋعا بولادى» دەگەن ۇندەۋىن جۇزە­گە اسىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ نور­ماتيۆتىك بازاسىنا مىندەتتەۋشى تەتىكتەردى انىق كورسەتەتىن تۇزەتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ اسا قاجەت دەپ سانايمىز. ءتىپتى مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلداۋدىڭ دا ۋاقىتى كەلدى. سەبەبى ەلباسىنىڭ تىلگە قاتىستى ۇزاق جىلعى ليبەرالدى سيپاتتاعى سارابدال ساياساتى بۇگىندە ءوز جەمىسىن بەرىپ وتىر, قازاقستانداعى باسقا ەتنوس وكىلدەرى دە قازىرگى كەزدە مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قاجەتتىلىكتى ارتتىراتىن, مىندەتتى ايقىن كورسەتەتىن ناقتى زاڭنامانى تالاپ ەتەدى. مۇنىڭ بارلىعى الەۋمەتتىك تىلتانىمدىق زەرت­تەۋلەر ناتيجەلەرىنە ارقا سۇيەگەندە عانا ءتيىمدى نەگىز بولاتىنى بەلگىلى. وسى باعىتتا ينستيتۋت ماماندارى سوتسيو­لينگ­ۆيستيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ وتىر.

تورتىنشىدەن, پرەزيدەنت كوتەرگەن ەكولوگيا ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن ۇلتتىق ەكولوگيالىق سانانى جاڭعىرتۋ, ونى جاڭا بىلىمدەر جۇيەسىمەن بايىتۋ اسا قاجەت. بۇل ماسەلەنىڭ باستاۋى ءتىل عىلى­مىنداعى لينگۆوەكولوگيالىق زەرتتەۋ­لەرمەن دە تىعىز بايلانىستى. قورشاعان ورتانىڭ تازالىعى سانا تازالىعىنان, ءتىل تازالىعىنان باستالادى. سونىمەن بىرگە ۇلتىمىزدىڭ بولمىسىنا بىت­كەن تابيعاتتى ايالاۋ قاسيەتىنىڭ انا تىلىمىزدە ساقتالعان ەرتەگىلەر, اڭىز­دار, تىيىمدار, فرازەولوگيزمدەر, ماقال-ماتەلدەر, ت.ب. «كورىنىستەرىن» بالا­باقشا, مەكتەپ, جوو-نىڭ وقۋلىق ماز­مۇ­نىنا جۇيەلى تۇردە ەنگىزۋدى قولعا الۋ كەرەك. بەسىنشىدەن, قازاقستاننىڭ ونوماس­تيكالىق كەڭىستىگىندەگى ءداستۇرلى اتاۋلاردى جاڭعىرتۋ ءىسىن كەشەندى تۇردە جالعاستىرۋ جانە ۇلتتىق تاريحي ونوماستيكالىق اتاۋلاردى ناسيحاتتاۋ, جۇرتقا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن قار­قىندى جۇرگىزۋ ەلىمىزدىڭ تۇتاستىعى ءۇشىن اسا قاجەت ستراتەگيالىق ماڭىزدى ماسەلە بولىپ قالا بەرمەك.

قورىتا ايتقاندا, مەملەكەت باس­شىسى ماقالاسىندا العا تارتقان ماسەلە كوپ, ولاردى شەشۋ ءۇشىن ءتىلتانۋشىلار قوعام­مەن تىعىز بايلانىسقا شىعىپ, سوزدەن ىسكە كىرىسۋ كەرەك دەگەن وي تۇيدىك.

انار فازىلجان,

احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى تىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى