پىكىر • 14 قاڭتار، 2021

كەمەلىنە كەلگەن ەلدىڭ كەلبەتى

31 رەت كورسەتىلدى

ءۇش ونجىلدىقتى تاريح جىلناماسىنا جازدىرعان تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ سىندارلى ساتتەرى مەن كەمەلدەنگەن كەزەڭدەرىنە سارابدال باعا بەرىپ، ەل ەرتەڭىن جاسامپاز ۇرپاقپەن سارالاعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» ماقالاسى ءار قازاقستاندىقتىڭ كوكەيىندەگى ء«وز ويىن» ءدوپ باسىپ، تۇيتكىلدەرىنىڭ شەشۋىن تاپقانداي.

 

تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ ىرگەسى قالان­عان العاشقى جىلداردان باستاپ، كەرەگەسى كەڭەيىپ، شاڭىراعى بيىك­تەگەن ەكىنشى ونجىلدىقتا، قانا­تىن كەڭگە جايىپ، الەمدىك دەڭ­گەيدە شارىقتاي باستاعان ءۇشىنشى ونجىل­دىقتا باعىندىرعان مەجەلە­رىمىزدى ءبىر ماقساتقا اكەلىپ تۇجى­رىم­دايدى. بۇل – ادىلەتتى مەملەكەت. وسى ادىلەتتى مەملەكەتتىڭ شەجىرەسىن تۇگەندەۋگە جول اشقان «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىنداعى جەتىس­تىكتەرىمىزدى ءتول تاريحىمىزدىڭ تيا­ناقتى جازىلۋىمەن ساباقتاستىرادى. ماقالادا اتاپ كورسەتىلگەن تاريحي كەزەڭدەردىڭ زەرتتەلۋىندەگى كەمشىن تۇستاردىڭ باستى سەبەبى – تاريحقا عىلىمي ۇستانىمى جوق تۇلعالاردىڭ «ارالاساتىندىعى». ۇلتتىق مۇد­دەگە ساي كەلەتىن كوپ تومدىق جاڭا تاريحىمىزدىڭ ءالى تولىق جازىل­ما­عاندىعىن، اكادەميالىق ۇلگىدەگى جاڭا تاريحىمىزدى جازۋدى دەرەۋ باستاۋ كەرەكتىگىن مىندەتتەيدى. قالاي جازۋدىڭ ايقىن جولىن ۇسىنادى: ء«اربىر حالىق ءوزىنىڭ ارعى-بەرگى تاري­حىن ءوزى جازۋى ءتيىس. بوتەن يدەو­لوگيانىڭ جەتەگىمەن جۇرۋگە بول­مايدى... تاريحپەن ساياساتكەرلەر ەمەس، تاريحشىلار اينالىسۋى كەرەك».

ۇلت تاريحىن بولجاممەن ەمەس، دالەلدى اقيقاتپەن تۇزەتىن – تاريح­شىلار عانا. وسى تۇستا قادىر اقىننىڭ:

وكىنىشتى

كوپ نارسەنى كەش بىلگەن.

وقىمىستى!

كومەك كۇتپە ەش تىلدەن!

تاريح قىمبات قانداي بولسا، سول كۇيدە،

ءتاۋىر تاريح سۇرامايمىن ەش­كىمنەن! – دەگەن ولەڭ جولدارى مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ ساليقالى ويلارى­مەن ۇندەسكەندەي.

ماقالانىڭ مازمۇنى كوپ تۇيت­كىلدىڭ ءتۇيىنىن تارقاتىپ، بايىپ­تى ويلارىمەن باستى قۇندى­لىق­تارىمىزدى قاستەرلەۋ مەن قادىرلەي ءبىلۋدى ءار ازاماتتىڭ ار-وجدانى مەن ساناسىنا جۇكتەيدى. اتا-بابامىزدىڭ قانىمەن قورعالىپ، اتا زاڭىمىزبەن حالىقتىڭ مەنشىگىنە اينالعان جەرىمىزدىڭ باعاسى «قازاق ءۇشىن توقىمداي جەردىڭ ءوزى – قىمبات، ءبىر ۋىس توپىراقتىڭ ءوزى – التىن» قاناتتى سوزىمەن بەرىلەدى. تابا­نىن تىرەگەن جەرىندە تۇرىپ، جەر ماسەلەسىن ۇرانداتىپ، قۇر داق­پىرتتىڭ جەتەگىندە جۇرەتىندەرگە «قا­زاقتىڭ جەرىنىڭ ەشبىر شەتەلدىكتىڭ مەنشىگىنە بەرىلمەيتىندىگىن، ەشقاشان ساتىل­مايتىندىعىن» اقيقات تۇرىندە ەسكەرتەدى. قاسيەتتى قارا جەردىڭ باعاسىن ءبىلىپ الماي، ونى قورعاي ءبى­لۋىمىز – ەكىتالاي. تۋعان جەردىڭ ءبىر ۋىس توپىراعىنا زار بولعان بوز­داق­تاردىڭ تاعدىرى – وسىنىڭ دالەلى.

تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ماڭگىلىك ۇشتا­عانىنىڭ ءبىرى – انا ءتىلىمىز تۋرالى دا ماقالادا العاش رەت مەملە­كەتتىك دەڭگەيدە پارىز بەن مىندەت توڭىرەگىندە وي قوزعالادى. قازاق ءتىلى­نىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەسى، ءتىل تۋرالى زاڭدار، تىلدەردى دامىتۋ ماق­ساتىنداعى باعدارلامالار وتىز جىلدىق تاريحىمىزدا قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋدى ەمەس، مەڭگەرتۋدى مىن­دەت تۇتىپ كەلگەنى راس. 90-جىل­داردىڭ باسىندا ۇكىمەت تاراپىنان قار­جىلاندىرىلعان ءتىل ۇيرەتۋ ۇيىر­مەلەرى، ارنايى كۋرستار مەكەمەلەر مەن ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە قىزمەت ەتتى. مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرتۋ ساعاتتارى ۇلعايتىلدى. بىراق ناتيجە ماردىمسىز بولىپ، كەيىن ۇيىرمەلەر تاراپ، ساعاتتار ىق­شامدالا باستادى. ويتكەنى ۇيرەن­گىسى كەلمەگەن تۇلعانى قانداي قارا­جاتپەن، قانداي ادىستەمەمەن ۇيرەت­سەڭ دە، مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرتۋگە بولمايتىندىعىن ۋاقىت دالەلدەدى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ وتىز جىلدىق تاري­حىنداعى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگە­رۋ دەڭگەيىن سارالاي كەلىپ، پرەزي­دەنتىمىز «مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ – قازاقستاننىڭ ءاربىر ازام­ا­تىنىڭ پارىزى. مىندەتى دەپ تە ايتۋعا بولادى» دەگەن تۇجىرىم جاسايدى. پارىز بەن مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الدىمەن ءار ادامدا نيەت بولۋ كەرەك ەكەندىگىن دە نازاردان تىس قالدىرمايدى.

تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ قۇندىلىعىن وقىرمانىن ەلەڭ ەتكىزەر «تاۋەلسىزدىك – بارىنەن دە قىمبات» دەگەن تاقى­رىپ­تاعى ماقالامەن ايشىقتاپ بەرگەن مەملەكەت باسشىسى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ءتورتىنشى ونجىلدىقتاعى رۋحاني بەلەسىن، كەمەل كەلبەتىن، ايقىن ماق­ساتىن جاڭا تاريحىمىزدىڭ جالعاسى ىسپەتتەس جەكە-جەكە باعدارلاما تۇل­عاسىندا ۇسىنعانداي.

 

ەدىل مامىتبەكوۆ،

پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى،

قايسار قادىرقۇلوۆ،

ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ەكى وڭىردە اۋا ساپاسى ناشارلايدى

ايماقتار • بۇگىن، 09:36

جەڭىسكە جەتكىزگەن «جۇمىر قىلىش»

رۋحانيات • بۇگىن، 08:18

«ناۋرىز-فيلوسوفيا» ناقىشتارى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:17

رەيتينگتە جوعارىلادى

سپورت • بۇگىن، 08:15

شەشۋشى كەزەڭ باستالادى

سپورت • بۇگىن، 08:14

كارانتين قۇرساۋى سوگىلە باستادى

ايماقتار • بۇگىن، 08:10

زالال كولەمى – 1 ملرد تەڭگە

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:08

ۇلاننان شىققان ۇلاعات يەسى

قوعام • بۇگىن، 08:00

قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى

تەاتر • بۇگىن، 07:56

كوكسەرەك-عۇمىر

رۋحانيات • بۇگىن، 07:54

تەكتى تەرمەشى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:53

ۇقساس جاڭالىقتار