سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى
مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل تاپسىرمالارى – شىن مانىندە, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىنىڭ يدەولوگيالىق كارتاسى. بۇگىن, اسىرەسە پارلامەنت ماجىلىسىنە سايلاۋ اياقتالعان كەزدە, بۇل مىندەتتەر الدىڭعى كەزەككە شىعادى, ويتكەنى ساياساتكەرلەردىڭ جاڭا بۋىنىنىڭ الدىندا وزەكتى رەفورمالار پاكەتىن جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى تۇر. ولار تاۋەلسىزدىك يدەولوگياسىن ناقتى ىستەرمەن تولتىرىپ, ءىس جۇزىندە كورسەتۋى ءتيىس.
ويتكەنى پرەزيدەنتىمىز ءوز ماقالاسىندا ازاتتىقتىڭ 30 جىلىنداعى جەتىستىكتەرىن اتاپ ءوتىپ, بولاشاقتاعى باعىت-باعدارىمىزدى تۇجىرىمدادى. كەڭەستىك كەزەڭنەن كەيىن جاڭا مەملەكەتتى اياعىنان تۇرعىزىپ, ساياسي باعىتىن قالىپتاستىرعان نەگىزگى ءساتتى رەفورمالار مەن سەرپىندى جوبالار اۋقىمدى دەڭگەيدە تالداندى.
جەر, تاريح, ەكولوگيا, قوعام قۇندىلىعى, جاستار تاربيەسى مەن پاتريوتيزم جانە مەملەكەتتىك ءتىل, ەل بىرلىگى تۋرالى وتكىر ايتقان ورنىقتى وي-پىكىرلەرى مەن جۇيەلى كوزقاراسى قوعام تامىرىن ءدوپ باستى.
الاشتى الاڭداتقان بىرقاتار وزەكتى ماسەلەگە قاتىستى دا ءسوز قوزعاپ, ءتيىستى ورىنداردىڭ الدىنا ناقتى ماقساتتار قويدى.
بولاشاقتىڭ بەدەرىندە باستى نازار الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ولشەمدەرمەن قاتار, قازاقستاندىقتاردىڭ كەلەشەك ۇرپاعىنىڭ گۋمانيتارلىق, تاريحي-فيلوسوفيالىق جانە الەۋمەتتىك پاراديگمالارىنا اۋدارىلعان.
XXI عاسىردا قازاقستاندىق ۇلتتىق-مەملەكەتتىك بىرەگەيلىكتى دامىتۋ مەن نىعايتۋدىڭ جان-جاقتى جولى باعدارلانعان.
ءارى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىندا, 2014 جىلعى «تاۋەلسىزدىك تولعاۋىندا» باياندالعان يدەيالارىنىڭ ستراتەگيالىق ساباقتاستىعىن كورىپ وتىرمىز.
ەلباسى «تاۋەلسىزدىك تولعاۋى» وي ورامدارىندا ء«بىزدىڭ جاڭا قازاقستانىمىز جارىق جۇلدىز بولىپ دۇنيەگە كەلدى. ...تəۋەلسىزدىك – سان بۋىن بابالاردىڭ قاسيەتتى جەرىمىزدىڭ ءəربىر قادامىن قورعاۋ ءۇشىن توگىلگەن ولشەۋسىز قانى مەن تەرىنىڭ وتەۋى.
تاۋەلسىزدىك – بىرەگەي تاريحى مەن مادەنيەتى بار, مەملەكەتتىك ءتىلىن جانە بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ ەتنوستىق تىلدەرىن قۇرمەتتەيتىن حالقىمىزدىڭ مىزعىماس بىرلىگى», دەپ تەرەڭ تولعاعان بولاتىن.
بۇل تۇرعىدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «وسىناۋ تولاعاي تابىستاردىڭ بارىنە ەلباسىنىڭ دارا كوشباسشىلىعىنىڭ ءھام حالقىمىزدىڭ دانالىعى مەن پاراساتىنىڭ, بىرلىگى مەن ىنتىماعىنىڭ, وتانداستارىمىزدىڭ قاجىرلى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدىك. سوندىقتان ەلباسى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ماڭگى سيمۆولىنا اينالدى دەسەك, اقيقاتتى ايتقان بولار ەدىك», دەپ ناقتى اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنت ماقالاسىنداعى تاۋەلسىزدىك تاقىرىبى – قازىرگى رۋحاني ازات جانە دەربەس حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق وزىندىك مەنى مەن مۇددەسىن دامىتۋ تاقىرىبى. مىنە, سوندىقتان ەگەمەندىكتىڭ ءتورتىنشى ونجىلدىعىنىڭ باستى ماقساتى – قۋاتتى مەملەكەت قۇرۋ جانە باسەكەگە قابىلەتتى ۇلت بولۋ.
مەملەكەت باسشىسى وعان قول جەتكىزۋدەگى نەگىزگى باعىتتار رەتىندە ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورمالار مەن قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋ ۇدەرىسىن ايرىقشا اتاپ كورسەتەدى, مۇندا ەڭ باستىسى – زامانا تالابىنا بەيىمدەلگەن ساپالى جاڭا ۇلتتىق بىرەگەيلىك.
بۇل تۇجىرىمنىڭ ارقاۋىندا ادىلەتتى قوعام مەن ءتيىمدى مەملەكەت, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك پەن اشىق مەملەكەت قاعيداتتارى تۇر.
بۇل قادام جەر ءجۇزىنىڭ كەز كەلگەن حالقىنىڭ بىرەگەيلىگىنە سىزات تۇسىرەتىن, ازاماتتاردى ءوزىنىڭ ارباۋىنا وڭاي ءتۇسىرىپ, جەتەگىندە الىپ كەتەتىن جاھاندانۋ زامانىنىڭ جاڭا سىن-قاتەرلەرىنە قارسى تۇرۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى.
توتاليتارلىق جۇيەنىڭ تاۋقىمەتىن كەشە عانا باستان كەشكەن ءبىزدىڭ حالقىمىز ءۇشىن بۇل وتە قاۋىپتى بولادى. مىنە, سوندىقتان پرەزيدەنت: «جاڭا زاماننىڭ جاقسى-جامانىن ەكشەپ, ارتىقشىلىقتارىن بويعا سىڭىرۋمەن قاتار, تامىرىمىزدى بەرىك ساقتاۋىمىز قاجەت. ۇلتتىق بولمىسىمىزدان, ءتول مادەنيەتىمىز بەن سالت-داستۇرىمىزدەن اجىراپ قالماۋ – بارلىق وركەنيەتتەر ميداي ارالاسقان الاساپىراندا جۇتىلىپ كەتپەۋدىڭ بىردەن-ءبىر كەپىلى» دەپ اقىل تارازىسىنا سالدى. بۇل مىندەتتى شەشۋدە قازاق قوعامىنىڭ دا, بۇكىل قازاقستاندىق قوعامنىڭ دا بىرەگەيلىگىنىڭ بازالىق نەگىزى رەتىندە جالپىۇلتتىق تاريحي ءبىلىم مەن سانانى قالىپتاستىرۋعا باستى ءرول بەرىلگەنى كەزدەيسوق ەمەس.
بۇگىنگى تاڭدا ءبىز تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى كەزەڭىندە تەر توككەن اعا بۋىن مەن قازاقستاندى ارقاشان تاۋەلسىز بولعانداي سانايتىن جاس بۋىننىڭ دۇنيەتانىمىن بىرىكتىرۋ قاجەتتىلىگىن بايقاپ وتىرمىز.
جاس قازاقستاندىقتار ەلىمىزدىڭ تاريحي تاجىريبەسىنىڭ باي مۇراسىن زەردەلەپ, مىڭداعان جىل بۇرىن ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىز ەۋرازيانىڭ وراسان زور اۋماعىن يگەرىپ, ونىڭ ورتالىق بولىگىندە قازىرگى زامانعى قازاقستان قالاي قۇرىلعانىن, تاۋەلسىزدىككە قانداي قيىندىقتارمەن قول جەتكىزىلگەنىن, XIX عاسىردان باستاپ اۋقىمدى ماسشتابتا, اسىرەسە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارىندا قازىرگى ەگەمەن قازاقستاننىڭ ءبىرتۇتاس حالقىن قۇرايتىن كوپ ەتنوستى حالىقتىڭ قالىپتاسۋ ساياساتىن ءبىلۋى ءتيىس.
بۇل رەتتە بۇرىن قاساقانا بۇرمالانعان نەمەسە بۇركەمەلەنگەن كوپتەگەن تاريحي فاكتىلەر مەن وقيعالار عىلىمي تۇرعىدا شىنايى سۇزگىدەن ءوتىپ, كوپشىلىككە قولجەتىمدى بولۋى جانە تۇسىنىكتى تۇردە بەرىلۋى اسا ماڭىزدى.
مەملەكەت باسشىسى «تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا بىرنەشە رەت قولعا الىنعانىنا قاراماستان, ۇلتتىق مۇددەمىزگە ساي كەلەتىن كوپ تومدىق جاڭا تاريحىمىز ءالى تولىق جازىلعان جوق. ونىڭ تۇجىرىمداماسىن بۇعان دەيىنگى ولقىلىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ قايتا قاراپ, جاڭا عىلىمي ۇستانىمدار مەن جاڭالىقتاردىڭ نەگىزىندە تىڭنان جازاتىن ۋاقىت الدەقاشان كەلدى. بارلىق وقۋلىقتار وسىنداي ىرگەلى ەڭبەككە نەگىزدەلىپ ازىرلەنەدى. بۇل – ۇلت شەجىرەسىن دارىپتەۋ تۇرعىسىنان العاندا ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ماسەلە. سوندىقتان قازاقستاننىڭ اكادەميالىق ۇلگىدەگى جاڭا تاريحىن جازۋدى دەرەۋ باستاۋ كەرەك. تۇپتەپ كەلگەندە, تاريحي سانانى جاڭعىرتۋ ماسەلەسىنىڭ ءتۇيىنى – وسى. بۇل ىسكە بەدەلدى تاريحشىلارىمىزدى تارتۋ قاجەت» دەپ باسا نازار اۋداردى.
وتكەندى وبەكتيۆتى تۇردە قايتا جاڭعىرتۋ, تاريحي باعامدار مەن تۇسىندىرمەلەرگە بەيتاراپ تالداۋ جاساۋ, جاڭارتىلعان دەرەكتانۋلىق بازا ازىرلەۋ – تاريح تۋرالى وقۋلىقتاردىڭ جاڭا تولقىنىنىڭ جەتەكشى قاعيداتتارى بولۋى ءتيىس. بۇل جاس قازاقستاندىقتاردىڭ ءبىلىمىن دۇرىس جۇيەلەۋگە, ولاردىڭ جالپىادامزاتتىق قاعيداتتارعا كوزقاراسىن نىعايتۋعا, تولەرانتتىلىققا, حالىقتار اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىككە, ۇلتتىق رۋحقا, پاتريوتيزمگە بايلانىستى قۇندىلىق باعدارلارىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل ماسەلە بويىنشا بۇل ءبىرىنشى رەت بەرىلگەن تاپسىرما ەمەس, سوندىقتان كەيىنگە قالدىرا بەرەتىن ۋاقىت جوق. سەبەبى «ۇلتتىق مۇددە تۇرعىسىنان جازىلعان تاريح ۇلتتىق وزىندىك سانا-سەزىمنىڭ ويانۋىنا ىقپال ەتەدى» دەپ ورىندى اتاپ كورسەتىلگەن.
ءبىزدىڭ حالقىمىزدى توپتاستىراتىن ورتاق قۇندىلىقتار – قوعامنىڭ قۋاتتى بىرىكتىرۋشى فاكتورى.
مەملەكەت باسشىسى ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ باستىسى رەتىندە بەلگىلى تاريحشى س.كلياشتورنىي تۇجىرىمداعانداي, قازاق حالقىنىڭ مەملەكەتتىلىگى كەمىندە ءۇش مىڭ جىل بويى قۇرىلعان, «بابالاردان مۇرا بولعان قاسيەتتى جەرىمىزگە» توقتالىپ, ونى بىزگە ەشكىم «سىيعا تارتقان جوق» دەپ كەسىپ ايتتى.
پرەزيدەنت سوزىنەن ءبىز قازاقستاننىڭ تەرريتورياسىنا قاتىستى كەيبىر شەتەلدىك قايراتكەرلەر ايتىپ جۇرگەن وتە ورەسىز جانە نەگىزسىز مالىمدەمەلەرىنە بەرىلگەن جاۋاپتى انىق كورەمىز.
«قازاقستاننىڭ ەكىجاقتى كەلىسىمدەرمەن بەكىتىلىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلعان شەكاراسى بار. ەندى وعان ەشكىم داۋلاسا المايدى»!
بۇل – بۇدان بۇرىن ايتىلعان جانە الداعى ۋاقىتتا ايتىلۋى مۇمكىن وسىنداي مالىمدەمەلەرگە بەرىلگەن ناقتى جاۋاپ. «جالپى, تاريحپەن ساياساتكەرلەر ەمەس, تاريحشىلار اينالىسۋى كەرەك».
مەنىڭ ويىمشا, قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى جەر ماسەلەسىن, مەملەكەتتىك شەكارا تۋرالى ءسوز ەتكەندە تاريحي كۋالىكتەردى دە ەستەن شىعارۋعا بولمايدى.
ەكى ەلدى ءبولىپ تۇرعان شەكارا دۇنيە جۇزىندەگى قۇرلىقتاعى شەكارا بولىپ تابىلادى جانە ونى دەليميتاتسيالاۋ مەن دەماركاتسيالاۋ جۇمىستارى حالىقارالىق-قۇقىقتىق تاجىريبەدە بۇرىن-سوڭدى كەزدەسپەگەن قۇبىلىس ەدى. كورشىلەس مەملەكەتتەردىڭ شەكارا ماسەلەسىن شەگەندەۋدى قولعا الۋى 1998 جىلعى 12 قازاندا قازاقستان مەن رەسەي پرەزيدەنتتەرى الماتىدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارانى دەليميتاتسيالاۋ تۋرالى حاتتاماعا قول قويۋدان باستالعانى كۇنى كەشەگى تاريحىمىزدان بەلگىلى. وسى قۇجاتقا سايكەس ۇكىمەت دەڭگەيىندەگى دەلەگاتسيالار 1999 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي كەلىسسوزگە كىرىستى. قازاقستان-رەسەي شەكاراسىن بەلگىلەپ جانە ونى كارتاعا ءتۇسىرۋ باتىستان – ەدىل وزەنىنىڭ تومەنگى اعىسىنان باستالىپ, 2005 جىلدىڭ قاڭتارىندا شىعىستا – التاي تاۋىنىڭ وڭتۇستىك التاي جوتاسىندا اياقتالدى. كوپ كەشىكپەي 2005 جىلدىڭ 18 قاڭتارىندا ماسكەۋدە مەملەكەت باسشىلارى قازاقستان-رەسەي مەملەكەتتىك شەكاراسى تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ اراسىنداعى شارتقا قول قويدى. بۇگىندە ەكى ەل اراسىنداعى شەكارانىڭ جالپى ۇزىندىعى 7591 شاقىرىمدى قۇرايدى. بۇل الەمدەگى ەڭ ۇزىن شەكارا. قازىر كورشى ەلدەر اراسىنداعى وسىناۋ شەكارا دوستىق پەن تاتۋ كورشىلىكتىڭ دە بەلدەۋىنە اينالىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىمىزعا كۇماندانىپ, تاتۋ كورشىلىك قاتىناسىمىزعا سىزات تۇسىرگىسى كەلەتىن ارانداتۋشىلىق مالىمدەمەلەرگە قاتىستى جاڭا ۇستانىمدى اتاپ ءوتتى. بۇل قالىڭ جۇرتشىلىق اتىنان عانا ەمەس, رەسمي دەڭگەيدە دە جاۋاپ بولدى, سونداي-اق ۇلتتىق مۇددەلەردى ديپلوماتيا ارقىلى عانا ەمەس, قاتاڭ پوزيتسيالار ارقىلى دا قورعاۋعا دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى.
سول ارقىلى باسقا ەلدەردىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىنا كۇمان تۋدىرعان جانە ەگەمەندىگىن قۇرمەتتەۋ ماسەلەلەرىنە سالعىرتتىق تانىتقان الەمنىڭ جەتەكشى ويىنشىلارىنىڭ كەلەڭسىز, سالدارى وزدەرى ءۇشىن قاۋىپتى بولاتىن كەۋدەمسوق كوزقاراستارى ءۇشىن دەر كەزىندە بەرىلگەن تويتارىس دەۋگە دە بولادى.
وسى رەتتە 2020 جىلعى 16 جەلتوقساندا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆ.ۆ.پۋتين بۇكىل الەم مەملەكەتتەرىنىڭ باسشىلارىمەن قاتار ۇلتتىق مەرەكە – تاۋەلسىزدىك كۇنىنە وراي پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆقا قۇتتىقتاۋ جەدەلحاتىن جولداعانى ورىندى بولدى. رەسەي مەملەكەتىنىڭ باسشىسى ءوز حاتىندا «رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن وداقتاستىق قاتىناستارىنىڭ تابىستى دامۋىن قاناعاتتانارلىق» دەپ اتاپ ءوتتى. رەسەي باسشىلىعىنىڭ بۇل رەسمي ۇستانىمى, ارينە, بۇكىل رەسەي حالقىنىڭ قازاقستانعا دەگەن ىزگى قۇرمەتى مەن سىيلاستىعىن كورسەتەدى.
پرەزيدەنتتىڭ ماقالاسىندا كوتەرىلگەن تاعى ءبىر باستى ماسەلە – ءوز جەرىمىزگە دەگەن جاناشىرلىق كوزقاراس, جەردى ۇتىمدى پايدالانۋعا جانە قورعاۋعا دايىن بولۋ.
جەرگە دەگەن كوزقاراس تەك مەنشىكتەنۋ, پايدالانۋ ماسەلەلەرىنە عانا بايلانىستى ەمەس, سونىمەن بىرگە ونىڭ ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىگى, بالالار مەن ەرەسەكتەردى تۋعان ەلدىڭ تابيعاتىنا ۇقىپتى قاراۋدى تاربيەلەۋ سياقتى اسا ماڭىزدى مىندەتتى العا تارتادى.
مەملەكەت باسشىسى حالىقتىڭ ەتنودەموگرافيالىق جاعدايىن تەڭەستىرۋ ءۇشىن جانە ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ەلدىڭ سولتۇستىگى مەن شىعىسىنىڭ شەكارالاس اۋداندارىن ءجيى قونىستاندىرۋ قاجەت ەكەنىنە كوڭىل ءبولدى.
پرەزيدەنت حالىققا ارناعان العاشقى جولداۋىندا «قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندەگى ءرولى كۇشەيىپ, ۇلتارالىق قاتىناس تىلىنە اينالاتىن كەزەڭى كەلەدى دەپ ەسەپتەيمىن» دەي كەلە, مەملەكەتتىك ءتىل مۇنداي دارەجەگە جەتۋ ءۇشىن ءبارىمىز داڭعازا جاساماي, جۇمىلا جۇمىس جۇرگىزۋىمىز كەرەكتىگىنە باسىمدىق بەرگەن ەدى.
مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى ۇستانىمىن بيىلعى جولداۋىندا دا, وسى باعدارلامالىق ماقالاسىندا دا تاعى ءبىر مارتە ناقتىلاپ ءوتتى.
قازاق ءتىلىن بىرىكتىرۋشى فاكتور رەتىندە قالىپتاستىرۋ ءۇشىن بۇگىنگى تاڭدا بارلىق قۇقىقتىق نەگىزدەر قالىپتاستىرىلعانىن ايتا كەلە, ونى مەڭگەرۋگە تالپىناتىن ادامداردىڭ وزدەرىنىڭ نيەتى مەن ىنتاسى جانە وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن جاعداي جاسايتىن ۇكىمەت تۋرالى ماسەلە كوتەردى. وسى تۇرعىدا بالالار ادەبيەتىنىڭ ءرولى, شەتەلدىك جازۋشىلاردىڭ ۇزدىك شىعارمالارىن اۋدارۋ, باسىپ شىعارۋ جانە تاراتۋ تاپسىرىلدى.
قازىرگى قوعامدا قازاق ءتىلىن وقىتۋشىلاردى – كاسىبي كادرلار دايارلاۋ دەڭگەيىنە, مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردا وقىتۋ ءۇشىن ءتيىمدى ءبىلىم بەرۋ قۇرالدارىن ازىرلەۋ قاجەتتىلىگىنە, حالىق اراسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ پەرسپەكتيۆالارى تۋرالى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا, سونداي-اق قازاق ءتىلىن وقىتۋ ورتالىقتارى تۋرالى اقپاراتتى تاراتۋعا, مەملەكەتتىك تىلدە وتەتىن ءتۇرلى ءىس-شارالارعا مۇمكىندىگىنشە قاتىسۋشىلاردى بارىنشا بەلسەندى تارتۋعا بايلانىستى ماسەلەلەر ۇنەمى تالقىلانادى. ءبىز بۇدان ءاربىر ازاماتتىڭ جانە ءاربىر ۇيىمنىڭ قويىلعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋداعى ستراتەگيالىق جاۋاپكەرشىلىگىن كورىپ وتىرمىز.
«انا ءتىلىمىزدى كەڭىنەن قولدانۋ – باسقا تىلدەرگە, اسىرەسە ورىس تىلىنە شەكتەۋ قويىلادى دەگەن ءسوز ەمەس. بارشا ەتنوس وكىلدەرىنىڭ انا ءتىلىن, سالت-ءداستۇرىن دامىتۋعا مۇمكىندىك جاسالا بەرەدى. جاستارىمىز بىرنەشە ءتىل ءبىلۋ وزدەرىنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, كوكىرەك كوزىن وياتاتىنىن جەتە تۇسىنگەنى ابزال» دەگەن ءسوزى ەتنوستار اراسىندا قىزۋ تالقىلانىپ, ءتۇرلى ۇسىنىستارىن جەتكىزۋدە.
اسىرەسە قازاق ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەن ەتنوس جاستارىنىڭ بەلسەندىلىگىنە قاراي وتىرىپ, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاق ءتىلى بارشانى بىرىكتىرەتىن, جاستاردى جاقىنداستىراتىن تاتۋلىق تىلىنە اينالۋعا ءتيىس» دەگەن ءسوزىنىڭ ىسكە اسا باستاعانىن كورىپ ءجۇرمىز.
سوندىقتان بۇگىندە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ەتنوستىق توپتار اراسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ناعىز ناسيحاتتاۋشىسىنا جانە تاراتۋشىسىنا اينالدى دەۋگە نەگىز بار. ءبىزدىڭ ەتنوستاردىڭ تىلدەرى مەن مادەنيەتىن دامىتۋعا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا دوستىق ۇيلەرىندە ءتىل كۋرستارى جۇمىس ىستەيدى, ادىستەمەلىك كەشەندەر ازىرلەندى. قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋدىڭ جاڭا ادىستەمەلەرى بويىنشا ترەنينگتەر, ءتىل ۇيرەنۋ مەكتەپتەرى وتكىزىلەدى. قازاق ءتىلى ارقىلى قازاق مەنتالدىعىنداعى ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ مادەنيەتى مەن قۇندىلىقتار اۋقىمىنا بويلاۋ ءجۇرىپ جاتىر. مىسالى, « ۇلى دالانىڭ ۇلتارالىق ءتىلى» جانە «قازاقتانۋ» جوبالارى ءدال وسى مىندەتتى شەشۋگە باعىتتالعان.
سونىمەن قاتار قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى حاتشىلىعىنىڭ باستاماسى بويىنشا ماماندار توبى «دانالىق الىپپەسى» جانە «اباي» بىرەگەي ينتەراكتيۆتى كەشەندەرىن دايىندادى. اتالعان ازىرلەمەنىڭ تەحنيكالىق شەشىمىنىڭ نەگىزىندە تمد كەڭىستىگىندە بالاماسى جوق بىرەگەي it-يننوۆاتسيا قولدانىلدى. قازاق مادەني مۇراسىن (ەرتەگىلەر ماتىندەرى, كۇيلەر نوتالارى, پوەتيكالىق شىعارمالار جانە ت.ب.) كەشەندى قامتيتىن, سىرت كوزگە ادەتتەگى باسپادان شىعارىلعان كىتاپتاردان ەش ايىرماشىلىعى جوق ءچيپتى ماتريتسالار قاتارى دايىندالدى. وعان ماركەر فورماتىنداعى ارنايى وقۋ قۇرىلعىسى قوسا بەرىلەدى, ول ماتىندىك چيپتىك كەسكىنمەن جۇرگىزگەن كەزدە جازىلعان ءماتىندى, مۋزىكالىق تۋىندىلاردى دىبىستايدى.
ينتەراكتيۆتى كەشەندى پايدالانۋ ءتىپتى مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار ءۇشىن دە وتە وڭاي. ونىڭ قولدانىلۋ اياسى كەڭ جانە الۋان ءتۇرلى: قازاق حالقىنىڭ ادەبيەت, پوەزيا, حالىق اۋىز ادەبيەتىن – ولەڭدەر, ەرتەگىلەر, اڭىزدار, ءاپسانالار; مۋزىكالىق مۇرالارىن – كۇيلەر, اندەر, ارناۋ, ايتىس سياقتى رۋحاني الەمىن ەل ىشىندە جانە شەتەلدە ناسيحاتتاۋ جانە زەردەلەۋ; بارلىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە (مۋزىكانى, مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەتۋ, ونىڭ ىشىندە كورۋ قابىلەتى ناشار بالالاردى وقىتۋ) پايدالانۋ; قحا-نىڭ «قازاقتانۋ» جوباسى اياسىندا قازاقستان ەتنوستارىن, سونداي-اق حالىقتىڭ بارلىق توپتارى مەن ەڭبەك ۇجىمدارىن قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتى مەن قازاقى قۇندىلىقتارعا تارتۋ; مۇگەدەكتەر مەن كورۋ قابىلەتى ناشار ادامداردىڭ وقۋىنا كومەك كورسەتۋ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ «دانالىق الىپپەسى» كەشەنىمەن تانىسىپ, ونىڭ العىسوزىندە: «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار نەگىزىندە جاسالعان «دانالىق الىپپەسى» وي-ءورىسىڭىزدى كەڭەيتەدى. حالقىمىزدىڭ قۇندى مۇرالارى ارقىلى شەشەن سويلەۋ قابىلەتىڭىزدى اشىپ, ءسىزدىڭ باعا جەتپەس رۋحاني قۇرالىڭىزعا اينالادى» دەپ قالام تەربەدى.
بۇگىندە اسسامبلەيا بۇل قۇرالدى ەلىمىزدىڭ مادەني جانە ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە بەلسەندى تۇردە ىلگەرىلەتۋدە. اتاپ ايتقاندا, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ پرەزيدەنتتىڭ «مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ – قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ پارىزى مەن مىندەتى» دەگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قاشىقتان وقىتۋ فورماسى قالىپتاسقالى قازاق تىلىندە ءبىلىم الاتىن وزگە ەتنوس جاستارى جانە مەكتەپ وقۋشىلارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى ءوز الدىنا ىزدەنۋ ءۇشىن قازاق تىلىندەگى رەسۋرستاردىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن ءجيى ايتا باستادى. وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر تاراپىنان ينتەرنەت ونىمدەرىنە تاۋەلدىلىك ارتتى. قازاق تىلىندە ءبىلىم الۋ ءۇشىن جاقسى باسىلىمدار جەتىسپەيتىنى, ساپالى ينتەرنەت-وقۋلىقتاردىڭ قول جەتىمسىزدىگى بەلگىلى بولدى. الداعى ۋاقىتتا وسى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن بارلىق جوو ءوز ستۋدەنتتەرىن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ەلەكتروندى وقۋلىقتار مەن قاجەتتى اقپاراتتار بازاسىن جاساقتاۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىن.
مەملەكەت باسشىسى قازاق حالقىنىڭ باۋىرمال حالىق رەتىندەگى ءرولىن ايرىقشا اتاپ وتكەنىن دە ايتۋ ماڭىزدى, سەبەبى قازاق حالقى قيىن-قىستاۋ زاماندا ەشكىمدى دە شەتكە قاقپاي, قۇشاعىنا باسىپ, كومەكتەسە ءبىلدى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى بارشاعا تەڭ جاعداي مەن دامۋ مۇمكىندىكتەرىن جاساي وتىرىپ, وسى مىندەتتى ويداعىداي شەشۋگە قوماقتى ۇلەس قوسۋدا. ال حالقىمىزدىڭ مىزعىماس بىرلىگى – جارقىن بولاشاققا اپاراتىن بىردەن-ءبىر داڭعىل جول.
ەتنوسارالىق كەلىسىمدى ساقتاۋ مىندەتى دە جاڭاشا قويىلدى, بۇل – مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ عانا ەمەس, بۇكىل قوعامنىڭ, ءاربىر ازاماتتىڭ دەربەس جاۋاپكەرشىلىگى.
ءبىز شوعىرلاندىرۋشى, بىرىكتىرۋشى فاكتورلاردى – ورتاق قۇندىلىقتاردى, يدەيالاردى كوبەيتىپ, بارلىق ازاماتتاردىڭ ساناسىندا بەكىتۋىمىز كەرەك. «بۇكىل قوعامدى ۇيىستىراتىن قۇندىلىقتار نەعۇرلىم كوپ بولسا, بىرلىگىمىز دە سوعۇرلىم بەكەم بولادى», پرەزيدەنتتىڭ بۇل ۇندەۋى ءبىرتۇتاس ۇلتقا – مىقتى ءارى جاۋاپتى ادامداردىڭ ۇلتىنا, بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلتقا باعىتتالعان.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تاۋەلسىزدىك يدەولوگياسىنىڭ باستى ارقاۋى رەتىندە پاتريوتيزم تاقىرىبىن ءار ادامنىڭ ءوزىنىڭ ەلى مەن حالقىنا كۇندەلىكتى قىزمەت ەتۋى دەپ تۇسىندىرەدى. ادام ءتيىستى ءبىلىم مەن تاربيە العان كەزدە ءوزىنىڭ ازاماتتىق بولمىسىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, پاتريوت بولادى. ءاربىر ازاماتتىڭ جەكە ماقساتتارى مەن مۇددەلەرى قوعام يگىلىگىنە, ەلدىڭ دامۋىنا قوساتىن ۇلەسىنە ساي بولۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى ءپاتريوتيزمنىڭ جاسامپازدىق قۇدىرەتكە يە ەكەنىن, ال تاۋەلسىزدىكتىڭ ارايلى اق تاڭى كۇندەلىكتى قاجىرلى ەڭبەكپەن, ۇزدىكسىز ءارى دايەكتى ساياساتپەن بايلانىستى ەكەنىنە توقتالدى.
ءوزىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسىنىڭ سوڭىندا پرەزيدەنت جاھاندىق الەمدە قۋاتتى جانە تاۋەلسىز مەملەكەتكە ارقا سۇيەۋى ارقىلى عانا ۇلتىمىزدىڭ امان قالاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل – وزگەرمەيتىن اقيقات. سوندىقتان تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى جىلىندا مەملەكەت پەن قوعامنىڭ باستى ۇرانى, يدەولوگيالىق ۇستانىمى «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» بولۋى ءتيىس.
ءبىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز – وسى ۇراندى ناقتى ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك, عىلىمي, اعارتۋشىلىق جانە مادەني ىستەرمەن تولىقتىرۋ جانە حالىقتىڭ بىرلىگىن تاۋەلسىزدىگىمىزدى سەنىمدى قورعاي الاتىنداي جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ.
جانسەيىت تۇيمەباەۆ,
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى
اكىمشىلىگىنىڭ قحا حاتشىلىعى مەڭگەرۋشىسى
