يگەرىلمەگەن قاراجات يگىلىككە قاشان جارايدى؟
2020 جىلدىڭ سوڭىندا جامبىل وبلىسىندا ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشى جوعارى بولدى. جاھاندى جايلاعان كوروناۆيرۋس ىندەتى قالىپتى تىرشىلىكتى ەداۋىر وزگەرتكەنىمەن, دەر كەزىندە قابىلدانعان شەشىمدەر ناتيجەسىندە نەگىزگى باسىمدىققا يە سالالاردىڭ دامۋ قارقىنى تومەندەگەن جوق دەسە دە بولادى. دەي تۇرعانمەن, ايماقتا ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ ورىندالۋ دەڭگەيى تومەن بولىپ تۇر.
ماسەلەن, وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى گۇلدانا جاۋىنبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىندا تۇراقتى ءوسىم قالىپتاسقان. الايدا وبلىستىڭ بىرقاتار اۋدانىندا نەگىزگى ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ ورىندالماۋ قاۋپى بار. بىلتىرعى 11 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ ءوندىرىسى نەگىزىندە مەركى جانە مويىنقۇم اۋداندارىندا كورسەتكىش ورىندالماپتى. سول سەكىلدى ينۆەستيتسيا كولەمى شۋ مەن سارىسۋ اۋداندارىندا, قۇرىلىس جۇمىستارى مەن پايدالانۋعا بەرىلگەن تۇرعىن ءۇي كولەمى سارىسۋ اۋدانىندا تومەن قالىپتاسقان. سونىمەن قاتار بولشەك ساۋدا جامبىل, قورداي, ت.رىسقۇلوۆ, مويىنقۇم, شۋ, سارىسۋ اۋداندارىندا جانە تاراز قالاسىندا دا بيىل تومەن بولىپ وتىر.
ال وبلىستىق قارجى باسقارماسىنىڭ باسشىسى روزا يساەۆانىڭ ايتۋىنشا, وبلىس بويىنشا بيۋدجەتتىك قاراجاتتان 30,2 ملرد تەڭگە سول قالپى يگەرىلمەگەن. «تاراز قالاسىندا 5 ملرد 894,1 ملن, قورداي اۋدانىندا 2 ملرد 231,6 ملن, بايزاق اۋدانىندا 1 ملرد 944,3 ملن, جامبىل اۋدانىندا 1 ملرد 452,2 ملن جانە شۋ اۋدانىندا 1 ملرد 149,4 ملن تەڭگەدەن استام قاراجات يگەرىلمەگەن. ال قالعان ت.رىسقۇلوۆ, مەركى, سارىسۋ, جۋالى, تالاس جانە مويىنقۇم اۋداندارىندا يگەرىلمەگەن قاراجات 400 ملن تەڭگە مەن 1 ملرد تەڭگە ارالىعىندا قالىپتاسىپ وتىر», دەيدى ول.
سونداي-اق وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىندا 2 ملرد 713,9 ملن, اۋىل شارۋاشىلىعىندا 2 ملرد 354,4 ملن, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 2 ملرد 264,3 ملن, قۇرىلىستا 2 ملرد 189,6 ملن, ءبىلىم سالاسىندا 2 ملرد 136,4 ملن, جۇمىسپەن قامتۋدا 1 031,2 ملن تەڭگە ءالى دە بولسا يگەرىلمەي وتىر ەكەن. سونىمەن قاتار 6 باعدارلاما اكىمشىلەرىندە 100 ملن تەڭگە مەن 500 ملن تەڭگەنىڭ ارالىعىنداعى كولەمدە قاراجات يگەرىلمەۋدە. جىل اياعىنا دەيىن 30 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجاتتى يگەرۋ قاجەت. بۇل ورايدا, سارىسۋ اۋدانىنىڭ اكىمى باقىتجان جاقسىلىقوۆ ورىندالماۋ قاۋپى بار ءۇش كورسەتكىش بويىنشا رەزەرۆ بار ەكەنىن جانە ينۆەستيتسيا كورسەتكىشتەرى ورىندالمايتىنىن ايتتى. بىراق بارلىق اۋداننىڭ اكىمدەرى مەن وبلىستىق دەڭگەيدەگى باسقارما باسشىلارى كورسەتكىشتەر ورىندالىپ, قاراجات تولىقتاي يگەرىلەتىنىن ايتتى.
تۇرعىنداردى تولعاندىرعان ماسەلەلەر قانداي؟
بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋدەن بولەك, اۋدانداردا تۇرعىنداردى تولعاندىرعان ماسەلەلەر دە بار. ماسەلەن, بايزاق اۋدانىنىڭ اكىمى نۇرجان نۇرجىگىتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بەلگىلەنگەن كورسەتكىشتەردى تولىق ورىنداۋعا مۇمكىندىك بار. ول بولىنگەن قارجىنى يگەرۋ 99 پايىزدان اساتىنىن ايتتى. بىراق اۋداندا ەلەكتروندى ساۋدانىڭ دامۋ قارقىنى مەن قاناتقاقتى جوبانىڭ جۇزەگە اسۋى ناشار باعاعا يە بولعان. اتالعان اۋداندا جەرگىلىكتى الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن كوتەرۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان جوباعا ەكى اۋىل ەنگەنىمەن, ەكەۋىنىڭ دە ناتيجەسى ويداعىداي بولماعان. سونىمەن قاتار جامبىل اۋدانىندا جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا قاجەتتى جەر تەلىمدەرىن بەرۋ جۇمىستارى باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. 300-دەن اسا تەلىمگە سۋ, گاز تارتىلعانىمەن, ەلەكتر ەنەرگياسى جەلىلەرى ءالى جەتپەپتى. ال مۇندا مىڭداعان تۇرعىن جەر تەلىمدەرىنە قاجەتتى نارسەلەردىڭ جەتۋىن كۇتىپ ءجۇر.
جۋالى اۋدانىنىڭ اكىمى نارباي ەرگەبەكوۆتىڭ سوزىنە سەنسەك, اۋداننىڭ كورسەتكىشتەرى كوڭىل كونشىتەرلىك دەڭگەيدە. وڭىرلىك ءونىم كولەمى 53 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بىراق اۋدانداعى ازىق-ت ۇلىك باعاسى كۇردەلى بولىپ تۇر. بۇل رەتتە اكىمدىك حالىققا اسا قاجەتتى الەۋمەتتىك تاۋارلاردىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرا الماعان. مۇندا ءسۇتتىڭ ءليترى 220 تەڭگەدەن بولسا, قانت كيلوسى 300 تەڭگەنىڭ ۇستىندە ساۋدالانىپ ءجۇر ەكەن. بۇل اۋدان تۇگىلى, وبلىس ورتالىعى ءۇشىن دە قىمبات باعا. سونىمەن قاتار تالاس اۋدانىندا سۋارمالى جەرلەردى كوبەيتۋ جانە الەۋمەتتىك نىسانداردى گازبەن قامتۋ ماسەلەلەرى اسا وزەكتى. تالاس اۋدانى نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىنا جانە باقشا سالۋعا قولايلى بولعاندىقتان, تۇرعىندار ءۇشىن دە اتالعان ماسەلە ماڭىزىن جويعان جوق. سونداي-اق مۇندا دا جۇمىرتقا, قاراقۇمىق, قانت سەكىلدى كوپشىلىك ءجيى تۇتىناتىن تاۋارلار قۇنى شەكتى باعادان قىمبات بولىپ شىقتى. الەۋمەتتىك نىسانداردى گازبەن قامتۋ, سۋارمالى جەرلەردى كوبەيتۋ, ماڭىزدى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن باقىلاۋ ماسەلەسى ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىندا دا بار. اۋدان اكىمى ەربولات سادىرقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەلەر الداعى ۋاقىتتا شەشىمىن تابادى. مەركى اۋدانىندا دا ماسەلە از بولماي تۇر. اۋداندا ۆەتەرينارلىق پۋنكتتەر جەتىسپەيدى. سونىمەن قاتار اۋدان ورتالىعىنداعى بازار مەن مال بازارىنىڭ ماسەلەسى دە كوپشىلىكتى تالاي جىلدان بەرى تولعاندىرىپ كەلەدى.
جالپى, قازىنا قارجىسىنىڭ يگەرىلۋى سياقتى ماسەلەلەر دە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنا, تۇرمىس جاعدايىنا اسەر ەتپەي قويمايدى. جىل اياقتالىپ, كورسەتكىشتەر سارالانعاندا وسىنداي جايتتار انىقتالدى. وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ءتۇرلى جيىندا بارلىق اۋدان اكىمدەرىنە بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى يگەرۋ, كوپشىلىكتى تولعاندىرعان ماسەلەلەردى دەر كەزىندە شەشۋ, اۋداننىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قارقىنىن باسەڭدەتپەۋ جونىندە تاپسىرما بەرىپ كەلەدى. بىراق ونىڭ ورىندالۋ بارىسى ويداعىداي ەمەس.
جامبىل وبلىسى
