پاڭ ونەردىڭ پاديشاسى

كىم ءبىلسىن, قوراداعى قويىن قومسىنىپ, قياداعى قىراندى قولىنا قوندىرۋعا قۇشتار پەندە شىركىننىڭ كوڭىل كوكسەۋى تاۋسىلعان با؟..

ءبىر بىلگىشتەردىڭ ايتۋىنشا, ادامنىڭ اتى-ءجونى كەيدە تاعدىر-تالايىنا اسەرىن تيگىزەتىن كورىنەدى. سول ءسوزدىڭ جانى بولسا كەرەك. ويتكەنى ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ ەسىم-سويىن اتاساق, كوز الدىڭىزعا اسىل مۇراتىن ايالاعان ارۋ قىزدىڭ التىن ايداي اياۋلى بەينەسى كەلەرى انىق.

اسىلدىڭ سىنىعى, التىننىڭ ۇزىگى

ول گاگارين عارىشقا ۇشىپ, وت اۋىز­دى ولجاس اقىن «ادامعا تابىن, جەر, ەندى» دەپ اسقاقتايتىن ايتۋلى الپىس ءبىردىڭ العاشقى كۇنى الماتىدا دۇنيەگە كەلدى. اتا-اناسى كورەرمەن كوزايىمىنا اينالعان ارقالى ونەرپازدار بولاتىن. ەكەۋى اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ ساحناسىندا بىرگە سامعادى. سىر-سىمباتى كەلىسكەن جاراسىمدى جۇپقا جۇرت سىرتىنان قىزىعا قارايتىن.

اكەسى ءابدۋاحيم قازاق بالاسى ءۇشىن بەيتانىس بالەت الەمىنە بۇزىپ-جارىپ كىرگەن بۇلا تالانتتاردىڭ ءبىرى ەدى. قاتارىنان قارا ءۇزىپ لەنينگرادتىڭ حورەوگرافيا ۋچيليششەسىندە وقىدى. 1958 جى­لى ماسكەۋدە وتكەن قازاق مادەنيەتىنىڭ ون­كۇندىگىنە قاتىسىپ, «قۇرمەت بەلگىسى» ور­دەنىمەن ماراپاتتالدى. قازاق كسر-ءىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى اتاعىن الدى. اعا بۋىن وكىلدەرى ونىڭ بيىندەگى وزگەشە ور­نەكتى ەمىرەنە ەسكە الادى. كوزىن كورگەن ارىپتەستەرى مەن شاكىرتتەرى العىرلىعىن العا تارتادى. وي-ءورىسىنىڭ كەڭدىگىن, مىنە­زى­نىڭ مارتتىگىن جىر قىلىپ ايتادى.

التىنايدىڭ ايتقاندارىنان: مەن پاپامدى مەيلىنشە جاقسى كوردىم. تۇلا بويى تۇنعان تالانت-تۇعىن. ماعان ول ءبارىن بىلەتىندەي كورىنەتىن. ەشكىمگە ۇقسامايتىن ەرەكشە جان ەكەنىن كىشكەنتاي كۇنىمنەن سەزەتىنمىن. ادەبيەتپەن اۋەستەندى. قولى­نان كىتاپ تۇسپەيتىن. مەنىڭ اتىمدى شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ «العاشقى ۇستاز» پوۆەسىنىڭ نەگىزگى كەيىپكەرىنىڭ قۇرمەتىنە قويعان. ءوزى دە ولەڭ جازدى. سۋرەتتى قان­داي سالاتىن. قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ شەدەۆرلەرىن جەرىنە جەتكىزە تالدايتىنى ەرىكسىز تاڭداندىراتىن. مۋزىكانى ودان دا جەتىك بىلەتىن. مۋزەيلەرگە, كور­مەلەرگە, كونتسەرتتەرگە قولىمنان جەتەكتەپ اپاراتىن. كوشەدە الدەبىر اۋەن ەستىلسە, «مىناۋ كىمنىڭ شىعارماسى؟» دەپ سۇرايتىن. ءدال تاپسام قۋانىپ, كۇم­پىڭ قاعادى. قاتەلەسسەم, كادىمگىدەي قاپا­لانىپ, «قىزىم, مۇنىڭ ۇيات. قايداعى چايكوۆسكي؟ گلينكا عوي بۇل!» دەيتىنى ءالى ەسىمدە. سەنەسىز بە, سول كىسىنىڭ ارقاسىندا انتيكالىق ءداۋىردىڭ ايشىقتى تۋىندىسى سانالاتىن گرەك ميفتەرىن شەمىشكەشە شاعاتىنمىن. كەيىن بۇلار پايداعا جارادى. ءتىپتى بۇرىمىمنىڭ ءوزىن تۇرلىشە ورەتىنىن قايتەرسىڭ. لەنينگرادتا وقىپ جۇرگەنىمدە جازعان سىرشىل حاتتارى ساندىقشامدا ساقتاۋلى تۇر. كەۋدەمدى ساعىنىش كەرنەگەندە وڭاشا وتىرىپ وقيتىنىم بار...

قازاقى قيسىنعا سۇيەنسەك, قاسقا اي­عىردان كەمىندە توبەل ق ۇلىن تۋادى. انە, كوردىڭىز بە, قىل اياعى جانۋارلارعا دەيىن تۇقىمىنا تارتادى. ال ادامدار ەكىباستان. بۇقار جىراۋ ايتقانداي, «جاقسىدان جامان تۋسا دا, جاماننان جاقسى تۋسا دا – تارتپاي قويماس نەگىزگە».

تەكتىلىك – قانمەن بىتەتىن قاسيەت. ەن­­دەشە, التىنايداي ارداعىمىز اسپاننان تۇسكەن جوق. كىسىلىك قونعان جەردىڭ قىزى. باباسى اسىلمۇرات قازىرگى قا­راعاندى وبىسىنىڭ اقتوعاي وڭىرىندە «سانسىز قارا ايداعان, شالعىنعا بيە بايلاعان» مىڭعىرعان باي بولعان. جاقسى-جايساڭدارعا جاۋداي تيگەن كەڭەستىك وكىمەتتىڭ كەسىرىنەن اتىلىپ كەتكەن. دالا دەگدارىنىڭ نەمەرە باۋىرى الاشقا اتى ءماشھۇر نارمانبەت ورمانبەت ۇلى پاتشالىق رەسەيدىڭ وتارشىلدىعىنا قارسى قالام سىلتەگەنى امبەگە ايان.

«قالمادى, ەي, سارىارقا, سەندە قىزىق,

ساندال تاۋ, سارى ولكەنى الدى مۇجىق»

سونداي-اق «سارىارقادان ءسان كەتتى, قازاقتان قۋات ءال كەتتى» دەگەن جىر جولدارى بوداندىق بۇعاۋىندا بۇلقىنعان حالقىمىزدىڭ ايانىشتى ءحالىن اڭعارتادى. تاعدىر تالكەگىن قويساڭشى بۇل. ورىستىڭ باسقىنشىلىق ساياساتىن ولەردەي سى­ناعان ءور اقىننىڭ شوبەرەسى سول ورىس كوركەمونەرىنىڭ كورنەكتى وكىلى بولارىن كىم بولجاپتى.

اتاسى ابىلبەك «حالىق جاۋىنىڭ» بالاسى بولعاندىقتان جەرگىلىكتى بەل­سەندىلەردىڭ قۋعىن-سۇرگىنىنەن قۇتىلماق ويمەن امالسىز الماتىعا كوش­كەن. بويداعى قارىم-قابىلەتى جاي جات­قىزسىن با, قارا دومبىراسىن قۇشاقتاپ, تالاي مادەنيەت مەكەمەسىنىڭ ەسىگىن قاق­قان. اقىرى احمەت جۇبانوۆ قۇرعان حا­لىق اسپاپتارى وركەسترىنىڭ قۇرامىنا قابىل­دانىپتى. سودان ەل باسىنا ەكىتالاي كۇن تۋعاندا سوعىسقا اتتانعان. ەسىل ەر قان مايداننان قايتپادى. ارتىندا اڭىراپ سۇيگەن جارى ءبيبىسارا مەن ەكى ۇلى – ءابدۋاحيم مەن مەلس قالدى.

التىنايدىڭ ناعاشى جۇرتى دا تەگىن جاندار ەمەس. ناعاشى اتاسى نيكولاي سيدوروۆ – نەۆا جاعالاۋىنىڭ تۋماسى. بىلىكتى بالەت مامانى. ماڭدايىنا بىتكەن جالعىز پەرزەنتى – گاليناسىنىڭ سوڭىنان ەرىپ تالاي جەردىڭ ءدامىن تاتىپتى. اقىرى الماتىعا ات بايلاعان. قىزى قازاق ازاماتىمەن تۇرمىس قۇرعان سوڭ الاتاۋ اياسىنداعى اسەم شاھاردى تۇراقتاپ قالعان.

التىنايدىڭ ايتقاندارىنان: اكە-شەشەمنىڭ قوسىلۋى ءبىر حيكايا. تەاتردا تابىسقان. ءبىرىن ءبىرى ۇناتقان. ونەردە دە, ومىردە دە بىرگە بولۋعا كەلىسكەن. بىراق ءبيبىسارا اجەم ۇلىنىڭ تاڭداۋىنا قارسىلىق تانىتىپتى. تۇسىنۋگە بولادى ارينە. بالاسى قازاقتىڭ قىزدارى قۇرىپ قالعانداي كۇيەۋىنەن اجىراسقان ورىس كەلىنشەگىمەن وتاسقانىن قايدان جاقتىرسىن.. الايدا قول ۇستاسۋعا بەكىنگەن قوس عاشىق العان بەتتەرىنەن قايتپاعان. سودان كوپكە دەيىن اجەمنىڭ وكپەسى تارقاماپتى. تەك, مەن تۋعاندا عانا  «وتىمنىڭ الدى, سۋىمنىڭ تۇنىعىنداي ءتول نەمەرەمدى اكەلىپ كورسەتىڭدەر» دەپتى قاتۋلى قاباعىن ءسال ءجىبىتىپ. كورگەن بەتتە كوڭىلدەنىپ سالا بەرگەن. اكەمنەن اينىماي قالعان تۇرىمنەن اينالىپ, مەيىرلەنە يىسكەپتى. كەيىن ارالاسىپ كەتتىك. ول بىزدەن بولەك تۇردى. كەيدە ۇيىمىزگە كەلىپ مەنى باعاتىن. تاماقتى تالعاپ جەيتىن. ەكەۋىمىز ەكى تىلدە سويلەسەك تە ءبىر-ءبىرىمىزدى كەرەمەت تۇسىنەتىنبىز. التى-جەتى جاسىمدا ول ماعان ءوز قولىمەن تىككەن تۇيە ءجۇن كورپە سىيلادى. جەپ-جەڭىل, جىپ-جىلى. ابدەن توزىعى جەتكەنشە جامىلدىم.

ناعاشىلارىم سانكت-پەتەربۋرگتىڭ سارسۇيەك زيالىلارى ساناتىنان. داس­تارقان باسىندا ىلعي بالەت جايىندا ايتىلاتىن. ناعاشى اتام سەمەنوۆا, ۋلانوۆا سەكىلدى ساڭلاقتاردىڭ ساحناداعى شەبەرلىكتەرىن شەجىرە ەتىپ شەرتۋدەن شارشامايتىن. جارىقتىق قازاقستان مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا دا قوماقتى ۇلەس قوستى. ال مامامنىڭ شەشەسى ستۋدەنتتىك شاعىمدا لەنينگرادتا پاتەر جالداپ, مەنى جالعىزسىراتپادى. بالەتپەن الاڭسىز اينالىسۋىما بارلىق جاعدايدى جاساپ باقتى. كيىمىم جۋلى, تاماعىم ءپىسىرۋلى بولدى. مىنە, مەن وسىنداي ورتادا ءوستىم.

ءيا, ەكى جۇرتى دا ونەر ولكەسىنەن ناپاقا تەرگەن التىنايدىڭ ايى وڭىنان تۋعانى زاڭدىلىق ەكەن-اۋ.

بالەتتە جانعان باق

«ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەسىڭ». اتا-بابالارىمىز ءبارىن ءبىلىپ ايتقان. باسقالاردى قايدام, التىنايعا بۇل ناقىلدىڭ تىكەلەي قاتىسى بار. ويتكەنى ول ونەردى اسپەتتەگەن شاڭىراقتا تۋىپ-ءوستى. كوزىن اشىپ كورگەنى تەاتر. ەس بىلگەننەن ەستىگەنى – سول سالاعا قاتىستى اڭگىمەلەر. ۇيلەرىنە كەلەتىن قوناقتار دا – ساحنانىڭ قىر-سىرىنا قانىق ارتىستەر قاۋىمى. ءۇرىپ اۋىزعا سالعانداي سۇيكىمدى سابيگە ولاردىڭ دا ىقىلاسى تالاي اۋعان شىعار. باۋىرلارىنا تارتىپ, باسىنان سيپاعان بولار.

اياعىن اپىل-تاپىل باسقاننان تەاتر قابىرعاسىندا وينادى. اكە-شەشەسىنىڭ گريم جاسايتىن بولمەسى, رەپەتيتسيا زا­لى, سان مارتە سپەكتاكل تاماشالاعان سال­تاناتتى ساحنا – ءبارى-ءبارى جاسىنان جان دۇنيەسىن باۋرادى. وعان بالەتتەن باسقانىڭ ءبارى بوتەننىڭ باقشاسىنداي كورىنەتىن.

ءبىر قىزىعى, ءابدۋحيم مەن گالينا الپەشتەگەن التۋسيالارى وزدەرىنىڭ جولىن قۋعانىن قالامادى. كۇرمەۋى كوپ كۇردەلى كاسىپتىڭ قيىندىقتارىنا قىزدارىن قي­ماعانى دا. ءارى-بەرى اقىلداسىپ, مۋزىكا مەكتەبىنىڭ فورتەپيانو سىنىبىنا بەردى. الايدا التىنايدىڭ ەسىل دەرتى بالەت ەدى.

اقىرى اتا-اناسى ونى لەنينگرادتىڭ ا.ۆاگانوۆا اتىنداعى حورەوگرافيا ۋچيليششەسىنە اپاراتىن بولىپ شەشتى. ءتۇسىپ كەتسە قۇبا-قۇپ. تۇسپەسە الماتىدا مۋزىكا ساباعىن جالعاستىرادى. ءسويتىپ گالينا نيكولاەۆنا قارشاداي قىزىن جەتەكتەپ كەزىندە كۇيەۋى ەكەۋى ءبىلىم ال­عان وقۋ ورداسى ورنالاسقان اق تۇندەر قا­لاسىنا اتتاندى. بۇلار كەلسە ىرىكتەۋ سى­ناقتارى اياقتالىپ كەتىپتى (اناسى ەمتيحان مەرزىمىنەن ادەيى كەشىكتىرىپ اكەلگەنىن كەيىپكەرىمىز كەيىن ءبىلدى). قابىلداۋ كوميسسياسى قۇجاتتارىن قابىلداماي, كەلگەن ىزدەرىمەن كەرى قايتۋعا وقتالعاندا ويدا-جوقتا الدارىنان وسىنداعى وقى­تۋشىلاردىڭ ءبىرى اننا پەتروۆنا باجاەۆا جولىعا قالماسى بار ما. قۇدىرەتتى كۇشتى قۇداي ءساتىن تۇسىرسە شالقايعان شارۋانىڭ تۇزەلىپ كەتۋى وپ-وڭاي ەكەن عوي. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنىن ايتساق, التىنايدىڭ الدىنان اق كۇن تۋىپ, اننا پاۆلوۆا, گالينا ۋلانوۆا سەكىلدى تۇ­عى­رى بيىك تۇلعالار تاربيەلەنگەن اتاقتى «ۆاگانوۆكانىڭ» بوساعاسىنان يمەنە اتتادى.

تالاي تالانتتىڭ تۇساۋىن كەسكەن يننا زۋبكوۆسكايانىڭ مەكتەبىنەن وتكەن جاس دارىن اتاعىنان ات ۇركەتىن س.م.كيروۆ اتىنداعى (قازىرگى ماريا تەاترى) وپەرا جانە بالەت تەاترىنا قابىلداندى. العاشىندا بۇعان سەنەر-سەنبەسىن بىلمەدى. بالەتتىڭ كىلەڭ كوريفەيلەرى جينالعان بايىرعى ۇجىمعا تاستاي باتىپ, سۋداي ءسىڭۋدى ويلاۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى. ىلعي ىعايلار مەن سىعايلاردى ساحنادان ىعىستىرۋ تۇگىل سولاردىڭ كولەڭكەلەرىندە قالىپ قويماۋدىڭ قامى سەنى ءبىراز اۋرە-سارساڭعا سالۋعا جەتىپ جاتىر. بالەتتى باستاعان بارلىق قىزدار ەلىكتەپ-سولىقتاعان يرينا كولپاكوۆا, گابريەللا كوملەۆا, تاتيانا تەرەحوۆا, ليۋبوۆ كۋناكوۆا, ولگا چەنچيكوۆالاردىڭ شاشباۋىن كوتەرۋگە دە اجەپتاۋىر شاماڭ بولۋعا ءتيىس.

باعىنا قاراي, التىناي كوردابالەتتەگى كوپ بيشىلەردىڭ ءبىرى بولىپ ۇزاق جۇرمەدى. تۇلپاردى تايىنان تانيتىن كسرو حالىق ءارتىسى ولگا مويسەەۆا بالعىن دارىننىڭ دارالىعىن بىردەن بايقادى.

التىنايدىڭ ايتقاندارىنان: ۇلا­عاتتى ۇستازىمنىڭ الدىندا باسىمدى يەمىن. قاتتى قارىزدارمىن. قانا­تىنىڭ استىنا الىپ, قامقورلىق كورسەتپەگەندە تاعدىرىم باسقاشا قالىپتاسار ما ەدى, كىم ءبىلسىن. جالپى, مەن ۇياڭ مىنەزدىلەردىڭ قاتارىنا قوسىلامىن. جۇلقىنىپ تۇرمايمىن. ءولىپ-ءوشىپ ءوزىمدى كورسەتۋگە جوقپىن. ساحنادان تىسقارى تىرلىكتە پىسىقتىعىم شامالى. ولگا نيكولاەۆنا تەاتردا جۇمىس ىستەگەن 22 جىلدىڭ بارىندە مەنىڭ تالىمگەرىم بولدى. كوردابالەتتە جۇرگەندە-اق اقىرىنداپ ۇلكەن رولدەرگە دايىنداي باستادى. جۇ­مىستى جۇيەلى جۇرگىزەتىن. سونىڭ نا­تيجەسىندە تۆورچەستۆولىق تۇرعىدان ەر­تە ەسەيدىم. شەبەرلىگىم تەز شىڭدالدى. بارلىق پروبلەمامىزدى باستىقتارعا بارىپ ءوزى شەشەتىن. ءبىز ماماندىعىمىزدى تەرەڭىرەك مەڭگەرۋدەن باسقا نارسەگە باس قاتىرمادىق.

كورگەنى جاقسى كوش باستايتىنى بەلگىلى. بويىنداعى بەيىمدىلىگى مەن ەڭبەكقورلىعى ەكى جاقتاپ التىنايدى العا سۇيرەدى. تالان­تىن ەلگە تانىتتى. بيىك شىڭداردى با­عىندىردى. الەمگە ايگىلى ماريا تەاترىنىڭ پريماسى اتاندى. ءبىر بالەرينا ارماندايتىن باستى پارتيالاردىڭ بارلىعىنا جۋىعىن ورىندادى. بىرەگەي بەينەلەردىڭ ءبارىن تىزبەلەمەي-اق, ودەتتا – وديلليا («اققۋ كولى»), جيزەل («جيزەل»), اۆرورا («ۇيقىداعى ارۋ»), بايادەركا («بايادەركا»), زارەما («باقشاساراي بۇرقاعى»), مەدورا («كورسار») سياقتى ورنى بولەك وبرازداردى ايتساق تا جەتكىلىكتى ەكەنى داۋسىز.

ساحنادا جۇپتاسىپ بيلەگەن سەرىكتەرى دە شەتىنەن سەن تۇر, مەن اتايىن سەرىلەر بولدى. اتتارىن اتاساق, كونستانتين زاكلينسكي, فارۋح رۋزيماتوۆ, يگور زەلەنسكي, ماحار ۆازيەۆ, يرەك مۋحامەدوۆ, يان برەكس جانە باسقالار بولىپ جالعاسا بەرەدى.

ايتپاقشى, التىناي ومىرلىك جارىن دا ونەردەن تاپتى. كۇيەۋى كونستانتين زاكلينسكي – رەسەيدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى.

التىنايدىڭ ايتقاندارىنان: بىردە ءبىزدىڭ ۋچيليششەدە كيروۆ تەاترىنىڭ بەلدى ارتىستەرى گالينا مەزەنتسەۆا جانە كونستانتين زاكلينسكيمەن كەزدەسۋ كەشى ۇيىمداستىرىلدى. يتاليادان گاسترولدىك ساپاردان ورالعان بەتتەرى ەكەن. ءسوز كەزەگى كەلگەندە كونستانتين كورگەن-بىلگەنى مەن كوڭىلگە تۇيگەندەرىنەن گورى ءىشىپ-جەگەنىن, ساتىپ العان ءساندى اياق كيىمىن ايتىپ كوڭىلىمدى قالدىرعانى. ودان دا ريمدەگى قايتا ورلەۋ داۋىرىنە قاتىستى قۇندىلىقتاردان العان اسەرلەرىن بايانداماي ما؟! جانىمدا وتىرعان قۇربىلارىمنىڭ ء«وزى بىلاي ءوڭدى ەكەن» دەسكەن كۇبىر-سىبىرىن ەستىگەندە ەرىكسىز مىرس ەتتىم. بىزبەن بىرگە راۆيل باگۋددينوۆ ەسىمدى ەرەسەكتەۋ جىگىت وقىدى. سول الدەبىر باسقوسۋدا قولىما شيىرشىقتالعان قاعاز ۇستاتتى دا, «مىندا كوستيا زاكلينسكيدىڭ تەلەفون ءنومىرى جازىلعان. سەن وعان مىندەتتى تۇردە قوڭىراۋ شال. ساعان عاشىق بولىپ قالىپتى» دەدى قۋاقىلانا جىميىپ.­ قانىم باسىما شاپشىپ الگى قاعازىن قاق ايىردىم. «اناۋىڭا سالەم ايت...» قىسقاسى, جەلىككەن «جەڭگەتايدىڭ» يت تەرىسىن باسىنا قاپتاپ جىبەردىم. كەيىن تەاترعا كەلگەندە كوستيامەن ساحنادا كەزدەستىم. سودان با, سوڭىرا ارامىز جاقىنداي ءتۇستى. سويتسەم, ول مەن ويلاعانداي ەلتەڭباي-سەلتەڭباي ەمەس ەكەن. اندرەي ۆوزنەسەنسكيدىڭ ماحاببات جىرلارىن جاتقا وقىعاندا ونى مۇلدەم باسقا قىرىنان تانىعان ءتارىزدىمىن. ون توعىز جاسىمدا كوستيامەن وتاۋ قۇردىم. سودان بەرى ونەردە دە, ومىردە دە بىرگە كەلە جاتىرمىز. اناستاسيا اتتى قىزىمىز «استانا وپەرا» تەاترىنداعى بالەت ترۋپپاسىنىڭ ءسوليسى.

كەڭەس وداعىندا كەرەمەت بيىمەن ەرەكشەلەنگەن التىناي اسىلمۇراتوۆانى اتتاي قالاپ شاقىرعان شەتەلدىك تەاترلار از بولعان جوق. امال نەشىك, ونداي ۇتىمدى ۇسىنىستاردان بەلگىلى سەبەپتەرمەن باس تارت­تى. تەك قايتا قۇرۋ قارقىنداعان تۇس­تا عانا ەۋروپاعا ەسىك اشىلدى. ول وسى مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, باتىس بالە­تىندە باق سىناۋعا بەل بۋدى. الدىمەن ان­گليانىڭ كورولدىك بالەتىندە, سونان سوڭ اتاقتى رولان پەتيدىڭ مارسەل ۇلتتىق با­لەتىندە ونەر كورسەتتى. بي الەمىنىڭ ءپىرى رۋدولف نۋرەەۆتىڭ القاۋىمەن «پاريج وپە­رادا» «بايادەركا» مەن «اققۋ كولىنىڭ» قويى­لىمدارىندا باستى پارتيالاردا كورىندى.

ەۋروپانى ەلەڭدەتكەن التىناي اسىل­مۇراتوۆا مەن فارۋح رۋزيماتوۆ ايدى اسپانعا شىعارىپ, امەريكا اسقاندا تاڭ­داي قاعىپ, باس شايقاماعاندار كەمدە-كەم. كەزىندە كسرو-دان «قاشىپ» كەتكەن دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدەگى دۇلدۇلدەر ميحايل بارىشنيكوۆ پەن ناتاليا ماكاروۆا ولاردىڭ نيۋ-يورك تورىندە وي­قاس­تاۋىنا جول اشتى. مۇنداي قۇرمەتكە بولەنۋ بۇعان دەيىن وڭدەرى تۇگىل تۇستەرىنە دە كىرمەگەن وقيعا-تىن.

التىنايدىڭ ايتقاندارىنان: كاپيتاليزم مەن سوتسياليزم اراسىندا تەمىر شىمىلدىق تۇرىلىسىمەن-اق فارۋح ەكەۋىمىز كەڭەس بالەتشىلەرى ىشىنەن ءبىرىنشى بولىپ قاشپاي-پىسپاي, رەسمي تۇردە شەتەلدىڭ بەدەلدى ساحنالارىنا شىقتىق. بۇگىندە ونىڭ جولى وڭاي. ال ەرتەرەكتە ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ رۇقساتىنسىز اتتاپ باسپايتىنبىز. ءۇش ءارىپتىڭ قىزمەتكەرلەرى قىر سوڭىمىزدان قالمايتىن. ەشكىمگە ەرمەي, ءوز بەتىمىزشە ساپارلاعان ساتتەگى سەزىمىمىزدى جەتكىزۋ قيىن. سىرتتاعى سىرتتانداردىڭ ءبىرى – ءوزىمىزدىڭ رۋدولف نۋرەەۆپەن پاريجدە جۇزدەسىپ, ءتىل قاتىسقانى ءۇشىن كۇيەۋىم كونستانتين زاكلينسكيدىڭ بالەگە ۇشىراي جازداعانىن قايتىپ ۇمىتايىن. ءبارىن ايت تا, ءبىرىن ايت, رۋدولف نۋرەەۆ, ميحايل بورىشنيكوۆ, ناتاليا ماكاروۆا, رولان پەتي, كەننەت ماكميللان, موريس بەجار سىندى حح عاسىردىڭ ۇلى حورەوگرافتارىمەن جۇمىس ىستەگەنىمدى ماقتان تۇتامىن.

ايدىنىنا ورالعان اققۋ

اتاعى اسپانداعان قازاقتىڭ قادىرلى قىزى ءبيشى رەتىندە ۇلكەن ساحنامەن قوشتاسقان بويدا ا.ۆاگانوۆا اتىنداعى ورىس بالەت اكادەمياسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى بولىپ تاعايىندالدى. ون ءۇش جىل بويى كەزىندە ءوزى وقىپ بىتىرگەن حورەوگرافيا ورداسىندا وراسان ىستەر تىندىردى. قانداسىمىزدىڭ قادىرى ارتقانىنا سىرتتاي سۇيسىنگەنىمىزدى نەسىنە جاسىرايىق. بالەتتەگى بەس باتپان بەدەلىنىڭ باعالانعانى عوي. ايتپەسە ورمانداي ۇيىسقان ورىستا بۇل ورىنعا لايىقتىلار از بولدى دەيمىسىز؟!

توركىنىن «تانىماي» كەتكەن جاتجۇرتتىق قىزىمىزدىڭ تاريحي وتانىنا تابان تىرەگەنىن ىشتەي تىلەيتىنبىز. ەلگە ات ءىزىن سالماي كەتكەنىنە ەپتەپ رەنجىگەنىمىز دە راس. قاراپ تۇرساق, شارتاراپتى شارلاعان التىنايىمىز كىندىك قانى تامعان الماتىسىندا ءبىر-اق رەت بيلەپتى.

...اقىرى التىناي ايدىنىنا قونعان اققۋداي بولىپ ەلىنە ورالدى. كوپتەگەن كوشەلى ىستەرگە باستاماشى بولعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ونى استاناعا الدىرتتى. اقوردادا ەكى مارتە قابىلداپ, مارتەبەسىن كوتەردى. قولىنا ءبىر ەمەس, ەكى قىزمەتتىڭ تىزگىنىن ۇستاتتى. ول بۇگىندە ەلوردا­مىزدا اشىلعان قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسىنىڭ رەكتورى جانە «استانا وپەرا» تەاترى بالەت ترۋپ­پاسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى.

اينالاسى بەس-التى جىلدا قازاقستان مادەنيەتىن جاھانعا تانىتۋ باعىتىندا ءبىراز شارۋانىڭ باسى قايىرىلدى. بىلىكتى ماماننىڭ كاسىبي تاجىريبەسى كادەگە جارادى. ماسەلەن, الەمدىك بالەتتىڭ جەر ءجۇزىن جاۋلاعان جاۋھارلارى استانالىقتار رەپەرتۋارىنان ورىن الۋدا. بالەت ترۋپپاسى شەتەلدىك گاسترولدەرگە شىعىپ, ءتول ونەرىمىزدى تورگە ورلەتتى. بولاشاعىنان ءۇمىت كۇتتىرەتىن باقتيار ادامجان, ءمادينا باسپاەۆا, ايگەرىم بەكەتاەۆا, سەرىك ناقىسبەكوۆ قاتارلى جاستار حالىقارالىق بايگەلەردە توپ جاردى.

التىنايدىڭ ايتقاندارىنان: ونەرى ورگە جۇزگەن ورەندەرىمىز جەتەرلىك. ءبىز ولاردى اتاق, اقشا قۋعا ەمەس, ونەرگە ادال قىزمەت ەتۋگە باۋلىعانىمىز ءجون. ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرۋگە ۇيرەتۋىمىز كەرەك. دارالانعان دارىندارىمىزدى جوعالتىپ الماۋ قاجەت. كەيبىرى شەتكە كەتكىسى كەلەدى. مەن وزىمىزدەگى قىز-جىگىتتەرگە ەڭ اۋەلى تۋعان ەلىمىزگە ەڭبەك سىڭىرۋلەرىڭ كەرەك دەگەن كەڭەس ايتامىن. شەكارانىڭ ارعى جاعىنان شەبەرلەردى شاقىرۋدى ءوز باسىم قولداي قويمايمىن. مۇمكىندىگىنشە, ءوز جۇلدىزدارىمىزدى جارقىراتقان ابزال. ولاردىڭ باقىتتى باسقا جاقتان ىزدەمەي, تۋعان توپىراعىندا تۋ تىگۋى ءۇشىن ءوز باسىم سولاردىڭ جەتەكشىسى رەتىندە بار كۇشىمدى سالامىن. 

ۇلتتىق بالەت اكادەمياسىنىڭ دا مىندەتى ۇشان-تەڭىز. بۇل – ورتالىق ازياداعى بالەت كادرلارىن دايارلايتىن جالعىز جوعارى وقۋ ورنى. وقۋ كورپۋسى, جاتاقحاناسى زاماناۋي تالاپتارعا ساي جابدىقتالعان. وسىندا وقيتىن جەتكىنشەكتەردىڭ جاعدايىمەن تانىسقان ۋليانا لوپاتكينا, يرەك مۇحامەدوۆتەي مىقتىلاردىڭ ريزاشىلىقپەن جەتكىزگەن رياسىز ماقتاۋلارىن ءوز قۇلاعىمىزبەن ەستىگەنىمىزدى اتاپ وتكەنىمىز ورىندى.

التىنايدىڭ ايتقاندارىنان: ارتىلعان سەنىمدى اقتاۋ جولىندا ايانبايمىن. جاۋاپكەرشىلىك جۇگىن پەداگوگتەرىمىز جەتە سەزىنەدى. بالەت بالالاردى تارتىپكە ۇي­رەتەدى. اتتەڭ, ادامزاتتى الاڭداتقان پان­­دەميا كەسىرىنەن ىرگەلى ىستەر ىركىلىپ قالدى. ونلاين وقۋ ءبىزدىڭ جۇيەگە ونشا كەلىڭ­­­كىرەمەيدى. مۋزىكانتتار اسپابىن ۇي­لە­­رىندە وتىرىپ-اق تارتا الادى. شاكىرت­­تەرىمىز زالدا جاتتىقپاسا بولمايدى. قاي­تەمىز, كوپپەن كورگەن قيىندىق­تار دا وتەر-كەتەر. قازاق بالەتىنىڭ بولا­شا­­عىن قامداۋ  قاسيەتتى بورىشىمىز بول­عان­­دىقتان ىلگەرى جىلجۋعا كەدەر­گى كەلتى­رەتىن قيىندىقتاردى جەڭۋگە مۇد­دەلى­مىز.

اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا پاڭ ونەردىڭ پاديشاسىنداي التىنايدىڭ تاعى قانداي ارمان-اڭسارى بار ەكەن دەگەن ەدىك. سۇراپ بىلسەك, كوپ كورىنەدى. ەڭ باستىسى – قازاق بالەتىنىڭ ايى وڭىنان تۋىپ, جاھاندى جاۋلاعانىن كورۋ. 

اسىل مۇراتىنان اينىماس التىنايدىڭ ايتقانى كەلۋىنە تىلەكتەسپىز.