ءسوزدىڭ اشىعى كەرەك, بۇل وي كەمەرىنە جەتە العان جوق. كەرىسىنشە, قيىندىق قىسپاققا العاندا كوپتەگەن مەملەكەتتەر اراسىنداعى كيكىلجىڭدەر ودان ءارى ۋشىعا ءتۇستى. ليۆياداعى سوعىس, سيرياداعى ازاماتتىق سوعىس, اۋعانستانداعى جاعدايدىڭ شيەلەنىسۋى, قىتاي مەن اقش اراسىنداعى ەكونوميكالىق مايدان, ازەربايجان مەن ارمەنيانىڭ قاندى قاقتىعىسى سوزىمىزگە دالەل. بۇل قيىندىقتار اينالاسىنداعى مەملەكەتتەرگە دە سالقىنىن تيگىزگەنى ايدان انىق. ايتالىق, بەلارۋستاعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدان كەيىن بيلىكتىڭ السىرەۋى, كورشىلەس رەسەيدىڭ ءوز ىشىندەگى ءتۇرلى جاعدايلار جاقىن مەملەكەتتەردىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق اۋانىنا اسەر ەتتى.
وسىنداي تۇيتكىلدەردى شەشەتىن, ورنىقتىراتىن تەتىكتەردىڭ, ياعني بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, ەۋروپالىق وداق سەكىلدى ينستيتۋتتاردىڭ السىزدىگى جەكەلەگەن مەملەكەتتەردىڭ كۇشكە سالىنۋىن تۋىنداتىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە قازاقستانعا دا تاۋەكەل كەلتىرەتىن جاعدايلار جوق ەمەس. جىل سوڭىندا كەيبىر رەسەيلىك ساياساتكەرلەردىڭ قاتقىل مالىمدەمەلەرى قازاقستاننىڭ ايماقتىق تۇتاستىعىنا قول سۇققانداي اسەر قالدىرعانى قوعام نارازىلىعىن تۋعىزدى. بيىل دا وسىنداي كەلەڭسىز ۇدەرىستەردىڭ جالعاسىن كورۋىمىز ىقتيمال. پاندەميانىڭ ەكىنشى, ءۇشىنشى تولقىنى بولادى دەگەن پىكىرلەر دە تولاستاعان جوق. بۇل ماسەلەلەرگە قىراعىلىقپەن, دايىندىقپەن كەلۋىمىز كەرەك.
جاھاندانۋ داۋىرىندە قازاقستان سىرت الەممەن, جاقىن كورشىلەرمەن, شالعاي مەملەكەتتەرمەن كەڭ كولەمدە ساياسي-ەكونوميكالىق, اسكەري ىنتىماقتاستىق بايلانىس ورناتىپ وتىر. الەمدە بولىپ جاتقان وقيعالار بىزگە دە تىكەلەي اسەرىن تيگىزەدى. پاندەميانىڭ قاۋىپ-قاتەرىنە دايىن بولعان بىردە-ءبىر مەملەكەت تابىلعان جوق. قازاقستان سەكىلدى, قانشاما مەملەكەت اتى جامان تاجالدان جاپا شەكتى. ىندەتتىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق, قارجىلىق سالدارىنا كوڭىل ءبولۋ ءۇشىن مەملەكەتتىڭ بەرىكتىگى ماڭىزدى. كەز كەلگەن حالىقارالىق ساياسات ىشكى ساياساتتىڭ جالعاسى دەگەن تۇجىرىم بار. وسى تۇرعىدان العاندا كوپ نارسە قازاقستاننىڭ ىشكى ساياساتىنا بايلانىستى. مەملەكەت نەعۇرلىم ىشتەي مىقتى بولسا, بيلىك پەن قوعام اراسىنداعى تۇسىنىستىك پەن سەنىم ويداعىداي دارەجەدە ىسكە اسسا, تيىسىنشە مەملەكەتتىڭ سىرتقى ساياساتى دا ەل ءۇشىن دۇرىس ىڭعايدا ءوربيدى.
حالىقارالىق ساياساتتاعى ۇلكەن وقيعانىڭ ءبىرى – دجو بايدەننىڭ اقش پرەزيدەنتى بولىپ سايلانۋى. دجو بايدەن دەموكراتتاردىڭ وكىلى بولعاندىقتان, الدەقايدا بەلسەندى حالىقارالىق ساياسات جۇرگىزۋگە داعدىلانعان ادام. ونىڭ الەمدىك ماسەلەلەرگە ارالاساتىنى انىق. اسىرەسە رەسەيگە قاتىستى قىسىمىن كۇشەيتەتىنى ۇلكەن ساياساتكەرلەردىڭ اۋزىمەن ايتىلىپ ءجۇر. مەنىڭشە, قازاقستاننىڭ جاعدايى ءۇشىن بۇل ىڭعايلى. سەبەبى اقش رەسەيگە قىسىمىن كۇشەيتەتىن بولسا, رەسەيدىڭ كورشى مەملەكەتتەردىڭ ىشكى ىستەرىنە ارالاسىپ, ارانداتۋى تەجەلە تۇسەدى. بالكىم, 2021-2022 جىلدارى عالامدىق كەڭىستىكتەگى وسىنداي ۇدەرىستەردى قازاقستان ءتيىمدى پايدالانىپ قالۋى كەرەك. ازەربايجان مەن ارمەنيا اراسىنداعى سوعىستى ەسكەرەتىن بولساق, بۇعان دەيىنگى كەلىسىمدەرگە توقمەيىلسىپ جۇرە بەرمەي, قاۋىپسىزدىك, تۇراقتىلىق ماسەلەلەرىنە ءجىتى كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك. بۇل تۇرعىدا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى نىعايتا بەرۋدىڭ ماڭىزى زور. ورتالىق ازياداعى بەس مەملەكەتتىڭ ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتىعىن جانداندىرۋعا دا كوپ كوڭىل بولگەن ابزال.
راسۋل جۇمالى,
ساياساتتانۋشى
