قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە جاساعان بۇل رەسمي ساپارىن ءابۋ-دابي امىرلىگىنىڭ تاق مۇراگەرى, ءباا قارۋلى كۇشتەرى جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى, شەيح مۇحاممەد بەن زايد ءال ناھايانمەن كەزدەسۋدەن باستادى.
ءباا ۇكىمەتىنىڭ «ءال-مۋشريف» رەزيدەنتسياسىندا وتكەن كەزدەسۋ بارىسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن شەيح مۇحاممەد بەن زايد ءال ناھايان ەكى ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق, ەنەرگەتيكالىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى, سونداي-اق كۇن تارتىبىندەگى حالىقارالىق وزەكتى ماسەلەلەردى كەڭىنەن قوزعادى. بۇل كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى كەلىسسوزدەردىڭ سوڭىندا بىرقاتار قۇجاتقا قول قويىلدى. ولار:
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بىرىككەن اراب ءامىرلىكتەرىندەگى ەلشىلىگىنىڭ جانە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىلىگىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن استانا قالاسىندا جانە ءابۋ-دابي قالاسىندا جەر ۋچاسكەلەرىن ءوزارا وتەۋسىز پايدالانۋعا بەرۋ تۋرالى كەلىسىم;
— قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن بىرىككەن اراب ءامىرلىكتەرىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ديپلوماتيالىق پاسپورتتاردى يەلەنۋشى ازاماتتاردىڭ ءوزارا ۆيزاسىز ساپارلارى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاما;
— قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى يسلام ىستەرى جانە ۋاقىفتار باس اگەنتتىگى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
— «استانا ەكسپو-2017» جانە «ەكسپو دۋباي-2020» بيۋروسى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم;
— ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگى مەن DP World FZE كومپانياسى اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
— قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى اراسىنداعى كونسۋلدىق ماسەلەلەرى بويىنشا بىرلەسكەن كوميسسيا قۇرۋ جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
— قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ەكونوميكا مينيسترلىگى اراسىنداعى تۋريزم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم;
— قازاقستان رەسپۋبليكاسى ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەن ءبىرىككەن اراب امىرلىكتەرى قۇرلىقتاعى جانە سۋ كولىگى فەدەرالدىق اگەنتتىگى اراسىنداعى جولاۋشىلار مەن جۇكتەردىڭ اۆتوكولىك ارقىلى حالىقارالىق تاسىمالى جونىندەگى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋم.
بۇدان كەيىن ەلباسى «Emirate palace» cارايىندا «Calatrava Grace Corporation» كومپانياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى مايكل كالاتراۆامەن كەزدەستى. كەزدەسۋ بارىسىندا كومپانيانىڭ ءبىزدىڭ ەلىمىزبەن اراداعى ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان ىنتىماقتاستىعىنىڭ پەرسپەكتيۆالارى تالقىلاندى. اتاپ ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسىنا استانادا ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىرعان جوبالار تانىستىرىلدى. ايتا كەتەيىك, «Calatrava Grace Corporation» كومپانياسى جىلجىمايتىن م ۇلىك سالاسىنداعى جاھاندىق جوبالارعا ءوز كليەنتتەرىمەن بىرگە ءار ترانزاكتسيا ءۇشىن 100 ملن دوللارعا دەيىن قارجى بولە الاتىن مۇمكىندىگى بار ينۆەستور بولىپ تابىلادى. بۇگىندە كومپانيا پورتفوليوسى 32 ەلدەگى جالپى كولەمى 1,9 ملن شارشى مەتر بولاتىن 340 جوبانى قامتيدى.
ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ەكى ەلدىڭ ىسكەر توپ وكىلدەرىنىڭ فورۋمى ءوتتى. فورۋمدا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقانى, ءتۇرلى سالالار بويىنشا ارىپتەستىكتىڭ بولاشاعى مول ەكەنى, بۇگىنگى جيىننىڭ ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتارالىق كوميسسياسىنىڭ 6-وتىرىسىنىڭ اياقتالۋىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەنى اتاپ ءوتىلدى.
سونداي-اق, جيىندا ەكى جاقتىڭ بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ءوزارا تاجىريبە الماسۋىنىڭ, ءتۇرلى باعىتتار بويىنشا كەلىسىپ جۇمىس ىستەۋدىڭ ماڭىزدىلىعى قازاقستان مەن ءباا-ءنىڭ مۇناي ءوندىرۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس, عارىش سالالارى بويىنشا سەرىكتەستىكتىڭ ەكى جاق ءۇشىن دە اسا قاجەت ەكەنى, ءباا تاراپىنىڭ استانادا وتەتىن ەكسپو-2017 كورمەسىنە بەلسەنە قاتىساتىنى, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇل ساپارى تاراپتاردىڭ ءوزارا بايلانىستارىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىنى ەرەكشە اتالدى.
ءوز كەزەگىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل كەزدەسۋدىڭ ماڭىزى وتە زور ەكەنىن ايتا كەلىپ, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى قازاقستاننىڭ تاياۋ شىعىستاعى ەڭ سەنىمدى ارىپتەسى بولىپ تابىلاتىنىنا توقتالدى. سونداي-اق, ەلباسى قازاقستان-ءباا قاتىناسىنىڭ ۇدايى دامىپ كەلە جاتقانىن, ونىڭ دوستىققا جانە ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەنىن اتاپ ءوتتى. ودان ءارى مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ ءابۋ-دابي امىرلىگىنىڭ تاق مۇراگەرى, ءباا قارۋلى كۇشتەرى جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى شەيح مۇحاممەد بەن زايد ءال ناھايانمەن بۇگىنگى كەزدەسۋى بۇعان دەيىن ورناتىلعان ارىپتەستىكتى جاڭعىرتۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەتىنىنە نازار اۋداردى.
– بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى اراب ەلدەرى اراسىندا تاۋار اينالىمى بويىنشا قازاقستان ءۇشىن 1-ورىندى يەلەنىپ وتىر. ەلدەرىمىز اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى وزگەلەرگە ۇلگى رەتىندە ۇسىنۋعا ابدەن بولادى. بۇل – وتە جوعارى دەڭگەيدەگى قارىم-قاتىناس. سوڭعى 25 جىل ىشىندە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنەن قازاقستانعا سالىنعان تىكەلەي ينۆەستيتسيا كولەمى 2 ملرد اقش دوللارىنان استى. قازاقستاندا امىرلىكتەر كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 200-دەن استام بىرلەسكەن كاسىپورىن جۇمىس ىستەۋدە. ولار اۋىل شارۋاشىلىعى, مەتاللۋرگيا, ەنەرگەتيكا سالالارىن قامتيدى, – دەدى ەلباسى.
بۇدان بولەك, مەملەكەت باسشىسى ەكى ەلدىڭ يادرولىق ەنەرگەتيكا سالاسى بويىنشا قاتىناستارى دامىپ كەلە جاتقانىن ءسوز ەتە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ ۋران شىعارۋدان الەم بويىنشا ەكىنشى ورىندا تۇرعانىنا ەكپىن بەردى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل سالا بويىنشا قازاقستان-ءباا ارىپتەستىگىنىڭ الەۋەتى زور.
ودان ءارى پرەزيدەنت ەكى ەل اراسىنداعى ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار تۇرعىسىندا ءسوز قوزعادى.
– استانا قالاسىندا سالىنىپ جاتقان, جالپى قۇنى 1,6 ملرد دوللار بولاتىن كوپ فۋنكتسيالى «ءابۋ-دابي پلازا» عيماراتى ەكىجاقتى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ەرەكشە كورىنىسى دەپ ايتۋعا بولادى. ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق بويىنشا ۇكىمەتارالىق كوميسسيا جانە ىسكەرلىك كەڭەس جۇمىس ىستەيدى. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ءىرى مۇناي ەكسپورتتاۋشى مەملەكەت بولسا دا, ەكونوميكاسىن ارتاراپتاندىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن بىلەمىز. مۇناي مەن گازعا باي قازاقستان دا 2010 جىلدان باستاپ يندۋستريالىق باعدارلاما جاساپ, ەكونوميكامىزدىڭ مۇناي مەن گازعا تاۋەلدى بولماۋىن قاراستىرىپ جاتىرمىز. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى جۇرگىزۋ ناتيجەسىندە, يندۋستريالاندىرۋدىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعىندا 1000-عا جۋىق ءوندىرىس ىسكە قوسىلدى. ەكىنشى بەسجىلدىقتى دا ودان ءارى جۇزەگە اسىرۋدامىز, – دەدى ن.نازارباەۆ.
سونىمەن قاتار, ەلباسى قازاقستاننىڭ الدىندا الەمدەگى 30 دامىعان ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ مىندەتى تۇرعانىن ءسوز ەتە كەلىپ, بۇل مەجەگە جەتۋ ءۇشىن قازاقستاندا بيزنەسكە قولايلى جاعداي جاسالىپ وتىرعانىن, ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى ارتا تۇسكەنىن اتادى.
– ءبىز ەلىمىزدىڭ كەلبەتىن ايتارلىقتاي وزگەرتەتىن اۋقىمدى رەفورمالاردى باستادىق. وسى رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن قابىلدادىق. رەفورمالار ەكونوميكا مەن مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ نەگىزگى سالالارى بويىنشا الەمدەگى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ ستاندارتتارىنا قول جەتكىزۋگە مۇددەلى. قازاقستاندا جىلدان جىلعا ينۆەستيتسيالىق احۋال جاقسارىپ كەلەدى. تاۋەلسىز ەلىمىزگە تارتىلعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ كولەمى 265 ملرد دوللارعا جەتتى. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ بيزنەس جۇرگىزۋ بويىنشا رەيتينگىندە قازاقستان 35-ورىنعا يە بولدى, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
سونىمەن قاتار, ەلباسى الەمنىڭ 56 مەملەكەتىنىڭ ازاماتتارى قازاقستانعا ۆيزاسىز كەلە الاتىنىن اتاپ كورسەتە كەلىپ, ولاردىڭ اراسىندا ءباا-ءنىڭ دە بار ەكەنىن, بۇل ءوز كەزەگىندە تاراپتاردىڭ ءوزارا ىنتىماقتاستىعىنىڭ بەرىكتىگىن بىلدىرەتىنىن جەتكىزدى.
بۇدان بولەك, پرەزيدەنت شەتەلدىك ينۆەستورلارعا جاسالىپ وتىرعان ىڭعايلى جاعدايلاردى, جەڭىلدىكتەردى اتاي كەلىپ, 19 جىلدان بەرى قازاقستاندا پرەزيدەنت جانىندا شەت ەل ينۆەستورلارى كەڭەسى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىن اڭگىمەلەدى. ينۆەستورلار كورپوراتيۆتى تابىس سالىعى مەن جەر سالىعىنان 10 جىلعا, م ۇلىك سالىعىنان 8 جىلعا بوساتىلاتىنىن اتاپ كورسەتتى. بۇعان قوسا, ەلباسى ءباا كاسىپكەرلەرىن قازاقستاندا جۇرگىزىلىپ جاتقان جەكەشەلەندىرۋ ىسىنە قاتىسۋعا شاقىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەاەو اياسىنداعى ءىس-قيمىلعا نازار اۋدارىپ, ونىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتادى. سونداي-اق, ەلباسى قازاقستاندا 10 ارنايى جانە 20 يندۋستريالىق ايماق جۇمىس ءىستەيتىنىن, ولار ءۇشىن ءتيىستى جەڭىلدىكتەر جاسالعانىن, ونىڭ اياسىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن رۇقسات الۋ ءراسىمى وڭتايلاندىرىلعانىن ايتتى.
پرەزيدەنت بيىل استانادا «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» تاقىرىبىندا ەكسپو-2017 كورمەسى وتەتىنىن, وعان قاتىسۋعا 110-نان استام ەل, 18 حالىقارالىق ۇيىم, سونداي-اق وسى سالاداعى الەمدىك جەتەكشى كومپانيالار قاتىساتىنىن, بۇل اۋقىمدى شارانىڭ قازاقستاندا وتكىزىلۋىنە ءباا-ءنىڭ اراب ەلدەرى اراسىندا ءبىرىنشى بولىپ قولداۋ بىلدىرگەنىن اتاپ ءوتتى.
سوڭىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعىن نىعايتۋعا اتسالىسا بەرەتىندەرىنە سەنىم ءبىلدىردى.
سونىمەن قاتار, فورۋمعا ءباا تاراپىنان قاتىسۋشىلار قازاقستاننىڭ بۇگىنگى جەتىستىكتەرىن ءسوز ەتە وتىرىپ, ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن جاعداياتتاردى اتاپ, ءوز پىكىرلەرىن ورتاعا سالدى.
ەكىجاقتى قاتىناستىڭ تابىستى 25 جىلى
بيىل, دالىرەگى, الداعى قازان ايىندا قازاقستان مەن بىرىككەن اراب ءامىرلىكتەرىنىڭ دەربەس مەملەكەتتەر رەتىندە ءوزارا بارىس-كەلىس جاساپ, ەكىجاقتى قارىم-قاتىناس ورناتقانىنا 25 جىل تولادى. سوندىقتان, بۇگىن ءبىز وسى مەرەيتويلىق جىلدىڭ ەلباسىنىڭ ءباا-گە جاساعان رەسمي ساپارىمەن باستالعانىن جاقسىلىققا جوري وتىرىپ, ءابۋ-دابيدەن جولدانعان بۇل ماقالامىزعا ەكى ەل ىنتىماقتاستىعىنىڭ تاريحىن ازدى-كوپتى ارقاۋ ەتسەك, ارتىق بولماس.
ناقتىلاي ايتقاندا, قازاقستان مەن ءباا اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناستار 1992 جىلدىڭ 1 قازانىنان باستاۋ الادى. ال ءباا-ءنىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگى 2005 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان باستاپ جۇمىس ىستەسە, ەلىمىزدىڭ ءباا-دەگى ەلشىلىگى 2006 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا اشىلدى.
تاراپتاردىڭ بۇعان دەيىنگى مامىلەلى, ءمان-ماڭىزى جوعارى قاتىناستارى ءوزارا ارىپتەستىكتىڭ وزىندىك تاريحىن قالىپتاستىردى, ساياسي, مادەني جانە ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ قارقىندى دامۋىنا كەڭىنەن جول اشىپ بەردى. بۇل ۇدەرىس ءوز كەزەگىندە ەلىمىزدىڭ وركەندەۋىنە, ءورىسىن كەڭەيتۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزگەنى انىق.
جالپى, مەملەكەتتەر اراسىنداعى تۇراقتى, ءوزارا سەنىمگە قۇرالعان بايلانىستاردىڭ ورناۋىنا ەل باسشىلارىنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەرى تىكەلەي اسەر ەتەتىنى, شەشۋشى ءرول اتقاراتىنى بەلگىلى. قازاقستان-ءباا ەكىجاقتى قاتىناستارىنىڭ بۇگىنگىدەي دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنىڭ نەگىزى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ءجيى كەزدەسىپ, ساياسي جانە ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىققا قاتىستى ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداعاندىعىندا. وسى ورايدا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءباا پرەزيدەنتىمەن وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا كوپتەگەن ماڭىزدى كەلىسسوزدەر ءجۇرگىزگەنىن, سونىڭ ناتيجەسىندە ەكىجاقتى ارىپتەستىكتىڭ الەۋەتى ارتا تۇسكەنىن اتاپ كورسەتكەنىمىز ابزال.
قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسىعان دەيىن ءباا-گە رەسمي جانە جۇمىس ساپارلارىمەن 12 رەت بارىپتى. سونداي-اق, ءباا-ءنىڭ پرەزيدەنتى شەيح حاليفا بەن زايد ءال ناھاياننىڭ ەلىمىزگە جەكە ساپارلارى 8 مارتە جۇزەگە اسىپتى. بۇل بارىس-كەلىستەر ەكىجاقتى قاتىناستاردى دامىتا ءتۇستى. بۇدان بولەك, تاراپتاردىڭ حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىنداعى كەزدەسۋلەرى دە قازاقستان-بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاندانۋىنا ءوز ىقپالىن تيگىزە ءبىلدى.
نەگىزىندە, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ 1998 جىلدىڭ مامىرىندا ءباا-گە جاساعان العاشقى رەسمي ساپارى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەردى دەپ ايتا الامىز. بۇل ساپار بارىسىندا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءباا-ءنىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى شەيح زايد بەن سۇلتان ءال ناھايانمەن, سونداي-اق ەلدىڭ ىسكەر توپ وكىلدەرىمەن كەلىسسوزدەر وتكىزدى. وسى ساپار شەڭبەرىندە ءابۋ-دابي قالاسىندا قازاقستان ۇكىمەتى مەن ءباا ۇكىمەتى اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. كەلىسىمدە «تاراپتار ەكى ەل اراسىندا ۇزاق مەرزىمدى ءارى تۇراقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى دامىتۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارالاردى قابىلداپ, وسى ماقساتتاردا ءتيىستى جاعدايلار جاسايتىن بولادى», دەپ اتاپ كورسەتىلگەن بولاتىن. بۇدان كەيىن وتكەن مەملەكەتتەر باسشىلارى دەڭگەيىندەگى كەزدەسۋلەر دە ءوز جۇيەسىن تاۋىپ, تاراپتاردىڭ كەڭ اۋقىمداعى بايلانىستارىن نىعايتا ءبىلدى. ەندى سولاردىڭ بىرقاتارىنا توقتالا كەتەيىك.
2002 جىلعى 8 قازاندا مەملەكەت باسشىسى قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلگەن ءابۋ-دابي امىرلىگىنىڭ تاق مۇراگەرى, ءباا قارۋلى كۇشتەرى جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى شەيح حاليفا بەن زايد ءال ناھايانمەن كەزدەسىپ, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ مۇناي جانە گاز سالالارىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيالاردى ۇلعايتۋ پەرسپەكتيۆالارى, سونداي-اق ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە اگروونەركاسىپ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. 2004 جىلعى 18-22 قاڭتار ارالىعىندا مەملەكەت باسشىسى رەسمي ساپارمەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە بارىپ, ءباا-ءنىڭ پرەزيدەنتى شەيح زايد بەن سۇلتان ءال ناھايانمەن جانە ءابۋ-دابي امىرلىگىنىڭ تاق مۇراگەرى, ءباا قارۋلى كۇشتەرى جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى شەيح حاليفا بەن زايد ءال ناھايانمەن جۇزدەستى. كەزدەسۋلەردە باستى نازار ەكىجاقتى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىنە اۋدارىلدى.
ساپار كەزىندە قازاقستان پرەزيدەنتى «قازاقستاننىڭ ىسكەرلىك جانە ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرى» اتتى بيزنەس-فورۋمنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى. ەلباسى كەلەشەگى زور رەتىندە مۇناي-گاز سالاسىن, قۇرىلىس يندۋسترياسىن, اۆتوجول, جوعارى تەحنولوگيالار سالالارىن اتاي كەلە, ءباا-ءنىڭ كاسىپكەرلەرىن قازاقستان ەكونوميكاسىن ينۆەستيتسيالاۋعا بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىردى. ءوز كەزەگىندە پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ قازاقستان كەڭ مولشەردە ءباا-گە استىق ەكسپورتىن قامتاماسىز ەتۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. ساپار ناتيجەسى بويىنشا ەكى مەملەكەت باسشىلارى كەلىسسوزدەردىڭ سىندارلى سيپاتىن جانە تاراپتاردىڭ دوستىق جانە ءوزارا تۇسىنىستىك رۋحىندا ارەكەت جاساۋعا نيەتتەرىن اتاپ وتكەن بىرلەسكەن كومميۋنيكەگە قول قويدى.
سول سياقتى, 2006 جىلعى 16 اقپاندا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە جۇمىس ساپارىمەن بولىپ, ءابۋ-ءدابيدىڭ تاق مۇراگەرى, ءباا قارۋلى كۇشتەرى جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى شەيح مۇحاممەد بەن زايد ءال ناھايانمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, ناتيجەسىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى اراسىنداعى ءىس-ارەكەت جوسپارى» اتتى ماڭىزدى قۇجاتقا قول قويىلدى. بۇل قۇجات ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدا زور ماڭىزعا يە.
ال 2007 جىلعى 7-11 قاراشا ارالىعىندا مەملەكەت باسشىسى ءابۋ-دابيدە ءباا پرەزيدەنتى شەيح حاليفا بەن زايد ءال ناھايانمەن كەزدەستى. كەلىسسوزدەر بارىسىندا تاراپتار ەكونوميكانىڭ ونەركاسىپ, كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا, قۇرىلىس, فارماتسەۆتيكا جانە مەديتسينا سياقتى سالالارىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى بەلسەندىلەندىرۋدى قاراستىراتىن 2006 جىلى قول قويىلعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسى جانە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى اراسىنداعى ءىس-ارەكەت جوسپارىنىڭ» ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. سول جولى پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ساۋدا-ونەركاسىپ پالاتالارى قامقورلىعىمەن قازاقستان-امىرلىكتەر ىسكەرلىك كەڭەسىن قۇرۋدى ۇسىندى.
2008 جىلعى 15 شىلدەدە مەملەكەت باسشىسى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ پرەزيدەنتى شەيح حاليفا بەن زايد ءال ناھايانمەن, ونىڭ قازاقستانعا رەسمي ساپارى اياسىندا كەزدەسىپ, شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرامدا وتكەن كەلىسسوزدەر بارىسىندا ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ دەڭگەيى مەن بولاشاعى ءسوز بولدى. ايتا كەتەيىك, وسى جىلى تامىزدا ءباا ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ (اوسشك) تولىق مۇشەسى بولدى.
سونىمەن قاتار, ەلباسىنىڭ 2009 جىلعى 16-17 ناۋرىزداعى بىرىككەن اراب ءامىرلىكتەرىنە جاساعان رەسمي ساپارىندا ءباا پرەزيدەنتى شەيح حاليفا بەن زايد ءال ناھايانمەن كەزدەسىپ, ساياسي, ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق سالالارداعى قازاقستان-امىرلىكتەر ءوزارا قارىم-قاتىناسىن دامىتۋ ماسەلەلەرىن قاراستىردى. كەزدەسۋ سوڭىندا ءباا پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ جوعارى مەملەكەتتىك ناگراداسى – زايد وردەنىمەن ماراپاتتادى. قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز كەزەگىندە, ءباا باسشىسىنا ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى نىعايتۋ ىسىنە قوسقان ۇلەسى ءۇشىن «التىن قىران» وردەنىن تاپسىردى.
2012 جىلعى 9-13 اقپان ارالىعىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ جۇمىس ساپارىمەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە بولدى. مەملەكەت باسشىسى ءباا-ءنىڭ پرەزيدەنتى, شەيح حاليفا بەن زايد ءال ناھايانمەن كەزدەستى. ونىڭ بارىسىندا تاراپتار ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سالالارداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلادى. سول ساتتە تاراپتار بۇرىنعى كەڭەستىك وڭىردە تۇڭعىش يسلام بانكى «ءال-حيليال» بانكتىڭ قازاقستانداعى جەمىستى قىزمەتىنە قاناعاتتانۋشىلىق تانىتتى. استانا جانە الماتى قالالارىنان كەيىن شىمكەنتتە ءۇشىنشى فيليالىنىڭ اشىلۋى قازاقستاندا 2009 جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان بانكتىڭ جۇمىسى بەلسەندى ءجۇرىپ جاتقاندىعىنىڭ ايقىن دالەلى بولا الادى.
2014 جىلعى 30 قازاندا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ءابۋ-ءدابيدىڭ تاق مۇراگەرى, ءباا قارۋلى كۇشتەرى جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى شەيح مۇحاممەد بەن زايد ءال ناھايانمەن كەزدەستى. كەزدەسۋدە ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق باسىمدىعى بار ماسەلەلەرى قاراستىرىلدى.
مەملەكەت باسشىسى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ دامۋ قارقىنى جوعارى ەكەنىنە نازار اۋدارا وتىرىپ, ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل سوڭعى جىلدارى بارلىق نەگىزگى باعىتتار بويىنشا نىعايعانىن اتاپ ءوتتى.
جالپى, ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ ساپاسى تەك بەلسەندى ساياسي ۇنقاتىسۋلارمەن عانا شەكتەلمەيدى. قازاقستان-ءباا قاتىناستارىن نىعايتۋدا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ماڭىزدى ءرول اتقارادى. وتىن-ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق بەلسەندى جالعاسىپ كەلەدى.
2010 جىلعى قاڭتاردا ءابۋ-دابي ۇكىمەتىنىڭ قازاقستاندا قارجىلىق الەۋەتى 500 ملن اقش دوللارىنان كەم ەمەس «AlHilal Bank» العاشقى يسلام بانكىن اشۋ جونىندەگى شەشىمى, سونداي-اق قىسقا مەرزىم ىشىندە قازاقستاندا تىكەلەي ينۆەستيالاردىڭ الدىڭعى قاتارلى قورلارىنىڭ ءبىرى بولعان ءبىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق «فالاح» قورىنىڭ قۇرىلۋى ەكىجاقتى بايلانىستاردىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ دالەلى بولادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ساۋداسىندا بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى الەمنىڭ 205 ەلى اراسىندا 52-ورىندا, ونىڭ ىشىندە 42 ازيا ەلدەرى اراسىندا – 16-ورىندى, ال اراب ەلدەرى اراسىندا 1-ورىندى الادى.
قازىرگى تاڭدا بىرىككەن اراب ءامىرلىكتەرى – ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى ءارى سەنىمدى ارىپتەس ەل. قوس تاراپتىڭ ءبىر-بىرىنە وسىلايشا قۇرمەتپەن قاراپ, ورتاق مۇددە ورايىندا ورنىقتى, بايىپتى قادامدار جاساۋلارى, ارينە, ءوزارا بايلانىستاردى تەرەڭدەتە تۇسۋدە. وسى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءبىر عانا كورسەتكىشى رەتىندە ءباا-ءنىڭ ەلىمىز ءۇشىن ءىرى ينۆەستور بولىپ وتىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. ماسەلەن, سوڭعى مالىمەتتەرگە قاراعاندا, 2005-2016 جىلدار ارالىعىندا بۇل مەملەكەتتەن قازاقستانعا تىكەلەي 2 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالىنعان. سونداي-اق, قازاقستانداعى الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ قۇرىلىسىنا ءباا تاراپىنان وتەۋسىز نەگىزدە 100 ملن اقش دوللارىنان استام قارجى قارالعان.
ورتاق ۇستانىمدار بايلانىس اياسىن كەڭەيتەدى
نەگىزىندە, قازاقستان مەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ساياسي ۇستانىمدارىندا دا الشاقتىق جوق. بىرقاتار وزەكتى حالىقارالىق جانە ايماقتىق ماسەلەلەرگە قاتىستى ۇستانىمدارى بىردەي. بۇل جايت ەكى ەلدىڭ ساياسي سالاداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدارىن تەرەڭدەتە بەرۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن, ءباا قازاقستاننىڭ باستاماشى بولۋىمەن شاقىرىلعان ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل ءجانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسكە (اوسشك) 2008 جىلدىڭ شىلدەسىندە تولىق قۇقىلى مۇشە بولدى. پارسى شىعاناعى ايماعىنداعى جەتەكشى مەملەكەتتىڭ ءبىرى – ءباا-ءنىڭ وسى حالىقارالىق ۇيىمعا مۇشە بولۋى اوسشك-ءنىڭ بەدەلى مەن سالماعىن ارتتىراتىنى انىق.
يسلام الەمىندەگى لايىقتى ورنىنا بايلانىستى ءباا باسشىلىعى وزدەرىنىڭ ەلى ىشىندە جانە حالىقارالىق ارەنادا كونفەسسياارالىق ۇنقاتىسۋدىڭ ورنىققانىن قولداپ كەلەدى. بۇعان استانادا ءداستۇرلى تۇردە ءوتىپ كەلە جاتقان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارى سەزدەرىنىڭ جۇمىسىنا ءباا وكىلدەرىنىڭ بەلسەندى قاتىسىپ جۇرگەنى دالەل بولادى.
ەكىجاقتى مادەني-گۋمانيتارلىق قاتىناستار ۇدايى دامۋ ۇستىندە جانە ونىڭ اياسىنىڭ كەڭەيە تۇسكەنى بايقالادى. 2009 جىلى ناۋرىزدا ەلباسىنىڭ ءباا-گە رەسمي ساپارى شەڭبەرىندە قازاقستاننىڭ ءباا-دەگى مادەنيەت كۇندەرى ءوتتى. 2010 جىلى مامىردا استانادا ءباا-ءنىڭ مادەنيەت كۇندەرى وتكىزىلدى. ءباا قازاقستاندى ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ قورعانى, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىمنىڭ ۇلگىسى دەپ قاراستىرادى. ءابۋ-دابي تاق مۇراگەرى, ءباا قارۋلى كۇشتەرى جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ ورىنباسارى شەيح مۇحاممەد بەن زايد ءال ناھايان 2011 جىلعى 30 قاڭتاردا استانا قالاسىندا 7-ءشى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىنە قاتىستى.
2014 جىلعى 30 ساۋىردە ءابۋ-دابيدە حالىقارالىق كىتاپ كورمەسى شەڭبەرىندە العاش رەت اراب تىلىندە باسىلعان «نۇرسۇلتان نازارباەۆ: قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ءومىربايانى» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ۇيىمداستىرىلدى.
