رۋحانيات • 31 جەلتوقسان، 2020

ءسوز سويىل №98

699 رەت كورسەتىلدى

ءبارىن ساتتىق

وتكەن جىلدىڭ باسىنان بەرى –

«بالا وقىتامىز» – دەپ بيە ساتتىق،

«قىز وقىتامىز» – دەپ تۇيە ساتتىق،

«ىشەمىز، جەيمىز، كيىنەمىز» – دەپ،

كەلەسى جىلى سيىر جىلى عوي دەپ –

سوڭعى سيىر ونى دا ساتتىق.

 

قويىمىز كوپ ەدى، وي، ساتتىق!

اياعىندا قوزى، لاق ساتتىق،

شارۋانى ءوستىپ اقساتتىق.

قىسقاسى،

قوراداعى مالدى تۇگەل ساتتىق،

ەر-تۇرمان ساتتىق، جۇگەن ساتتىق،

ساتپاعانىمىز قالمادى، كوپ ساتتىق.

اقشا كەرەك بوپ، ءشوپ ساتتىق.

ايتپاقشى،

«ساتايىق پا، ساتپايىق پا؟» –

 دەپ وتىرعان،

ۇرمەيتىن ءبىر ءيتىمىز بار ەدى،

ءبىر كۇنى سول ءۇرىپ بەردى.

ىلە-شالا ادەمى-ادەمى

ءۇش كەلىنشەك كىرىپ كەلدى.

«كەدەيشىلىكپەن كۇرەسەتىن

كوميسسيامىز» – دەپ،

بىلەكتەرىن ءتۇرىپ بەردى.

اعاشتاردى قاراپ شىقتى،

نەشە ءتۇپ ورىك، نەشە ءتۇپ شيە،

ەرىندەرى جىبىرلاپ، ساناپ شىقتى…

ء…يتىمىز تاعى ءۇرىپ بەردى،

ىلە-شالا سۇلۋ-سۇلۋ

ءتورت كەلىنشەك كىرىپ كەلدى.

سومكەلەرىنەن پاراق شىقتى،

بۇلار الما اعاشتارىن ساناپ شىقتى…

ء…يتىمىز جانە ءۇرىپ بەردى،

ىلە-شالا سويتالداي-سويتالداي

بەس كەلىنشەك كىرىپ كەلدى.

سوسىن بەسەۋى بەس جاقتان

نەشە ءتۇپ قىزان، نەشە ءتۇپ قيار،

نەشە ءتۇپ سارىمساق بارىن

قايتا-قايتا ساناپ شىقتى…

ءبىر-بىرىنە كۇڭكىلدەدى،

«بۇل ۇيگە اقشا شىعۋى مۇمكىن»،

– دەدى…

ء…يتىمىز جانە ءۇرىپ بەردى.

«كوميسسيانىڭ باستىعى ەدىم» – دەپ،

كوزى ادەمى كەلىنشەك كىرىپ كەلدى.

كەلىنشەكتىڭ كوزى دە ادەمى،

ءوزى دە ادەمى،

ءتىپتى، ءسوزى دە ادەمى ەكەن:

– اقشاعا بولماسا دا،

باي مەن باقشاعا باي ەكەنسىز،

مۇنى كوميسسيا دا قۇپتادى.

قىسقاسى، جاردەم اقشا شىقپادى، –

دەپ ءتۇسىندىرىپ،

كوپ نارسە ايتىپ كەتتى…

ءسويتىپ جىلدىڭ سوڭعى كۇندەرى –

وسىلايشا قارجىدان قىسىلدىق،

قىسىلدىق تا، تۇسىندىك،

تۇسىندىك تە شەشتىك.

شەشتىك تە اعاشتاردى

شەتىنەن كەستىك.

ءبىرازىن پەشكە جاقتىق،

ءبىرازىن كورشىگە ساتتىق.

قاراجاتتان قىسىلا-قىسىلا

ساتىپ جىبەردىك ءيتىمىزدى...

ەندى، مىنە،

سىعىپ وتىرمىز ءبيتىمىزدى.

قورامىزدا مال جوق،

اۋلامىزدا ءبىر ءتۇپ تال جوق،

قىسقاسى، ءبىتىپ وتىرمىز.

ايتپاقشى،

جىلدىڭ العاشقى كۇنىنەن –

سيىر جىلىندا –

كەدەيشىلىكپەن كۇرەسەتىن

كوميسسيانى قايتا كۇتىپ وتىرمىز…

 

الپىسباي بورانباي ۇلى

تۇركىستان وبلىسى

 

سيىردىڭ سىرى

1

 ال مەنىڭ جىلىم كەلىپ قۇداي وڭدادى. «سيىردىڭ سىرى» دەدىك پە؟.. اعىل-تەگىل ايتايىن.

و باستا، قاي زامان، قاي عاسىر ەكەنى بەلگىسىز، بىزدە جابايى كۇن كەشىپ، تاعى بوپ تاۋ-تاستا كۇن كەشىپپىز. تاعىلىق تىرلىگىمىزدەن حابارىمىز جوق، ايتەۋىر كۇندەردىڭ كۇنىندە قولعا ۇيرەتىلىپ، ادام اقىلىنىڭ ارقاسىندا سونىڭ قاراماعىنا ءوتىپ، ءتورت ت ۇلىگىنىڭ ساناتىنا قوسىلىپ، «سانالى» تىرلىككە كوشىپپىز عوي...

تاريحتا نەم بار، تىرلىگىمدى ايتايىن...

قازىر قوجايىنىمنان «قاشىپ شىعىپ»، تاۋ-تاستا جارتىلاي جابايى كۇي كەشۋدەمىن.

انە ءبىر زاماندا، كەڭ قولتىق كەرگىگەن كەزەڭدە – مەن عانا ەمەس، ەرتەڭگە ەرەنسىز بولىپ بۇتكىل جۇرتشىلىق اشىق-شاشىق شالقىدى ەمەس پە.

باسقادا نەم بار، ءوزىمىز تاڭ قىلاڭ بەرە كەرىلىپ-سوزىلىپ تۇرەگەپ، بۇزاۋعا ءيىلىپ، قوجايىننىڭ ساۋىپ سىپىرا بۇيدا جىپتەن بوساتقانى سول، ۋايىم-قايعىسىز تالتاڭ باسىپ تاۋ-تاس ەتەگىندەگى ورىسىمىزگە كەتە باراتىنبىز. ويحوي، سول كەزدەگى سەنىكى-مەنىكى دەلىنبەگەن داليعان دالانى ويلاسام – ءمۇيىزىم سىرقىرايدى، ەمشەگىم سىزدايدى.

نەسىن ايتايىن، جەكەمەنشىك كەلىپ – ءورىس تارىلدى، جەلكە ءجۇن جىعىلدى ەمەس پە...

قوجايىن دا قاۋقارسىز، نارىق زامانىنا ىلەسە الماي – ەل قاتارلى تىرلىگىن تۇزەي الماي، بۇرىنعى ءورىس اتاۋلى قولدى بو­لىپ، ءبىز باياعى كەشكىلىك كەلىپ جەتىپ كۇيىس قايىرىپ تۇنەپ شىعاتىن قورادان كۇن­دىز-ءتۇنى شىعا المايتىن حالگە جەتتىك... قول­عا قاراعان كۇندى دۇشپانىڭا بەرسىن... جەكەمەنشىك جەرى جوق قوجايىنىڭنىڭ بارىنان جوعى...

قوجايىنىما جانىم اشيدى! ايتپاي كەلگەن الاساپىران زاماندا ازىپ-توزدى دەسەم بولادى.

ءبارى ساتۋلى، جەم جەمەگەلى قاشان، بەرگەن ءشوپ-شولاڭ، كاشەك-پاسەكتى تالعاجاۋ ەتە­مىز. ءبارى قۇرىقتالىپ، ءىشىپ جۇرگەن اعىل-تەگىل سۋدىڭ سۇراۋى بولعاندا سۋالىپ كەتە جازدادىم.

قيىندىقتان اشاتۇياق اتاۋلى ايىرباس­تالىپ، باعىم – ءسۇتىمنىڭ ارقاسىندا بەلى قاتايماعان بۇزاۋىمنىڭ كوز جاسى بولىپ ءدىن امان ءجۇرىپ جاتقانىما تاۋبە دەيمىن.

ءوستىپ جۇرگەندە وكىمەتتەن «ساۋىپ وتىر­عان سيىرى بار ءۇي الەۋمەتتىك كومەكتەن قا­عىلسىن» دەگەن «قاراقاعاز» شىعىپ شال­قامىزدان ءتۇسىردى ەمەس پە. سونداعى الەۋ­مەت­تىك كومەكپەن ءىلدالاپ وتىرعان قوجايى­نىم­نىڭ كۇڭىرەنگەن كوزجاسىن كورسەڭ...

نە ىستەيىن، تۇلاپايى شىققان باسقا ءتورت ت ۇلىكتەن اۋليەمىن بە، كورەسىمدى كو­رەيىن، ماڭدايىما جازىلعانى بولار دەپ، قورا ماڭىندا اپىل-تاپىل قام-قارەكەتسىز ويناق سالىپ جۇرگەن بۇزاۋىما قاراپ قابىرعام سوگىلەدى، دەنەم تۇرشىگەدى.

قۇداي وڭداپ، قوجايىنىم قيمىلعا كوشىپ، ءبىر تۇندە مەنى بۇيدالاپ الىپ جەتەكتەپ، قازىرگى كۇندىز پانام بولعان تاۋ-تاستاعى ۇڭگىردەن ءبىر-اق شىعاردى.

ءبىر كۇن كۇندىز ەشقايدا اتتاپ شىعارماي ۇڭگىردە قاماپ وتىرىپ، قاس قارايا قوس ۋىس جەمىن بەرىپ، جەتەكتەپ سىرتقا شىعارىپ، اينالايىن تاۋ-تاستىڭ ءشوپ-شۇيگىنىنە جايىلتىپ، ءمولدىر بۇلاقتان سۋعارىپ، تاڭ سىز بەرە ۇڭگىرگە قايتا كىرگىزىپ، الاقان جا­يىپ، مەنىڭ اماندىعىمدى تىلەپ، كول-كوسىر ءسۇتىمدى ساۋىپ الىپ جونىنە كەتتى...

قانشا ميعۇلا سانالساق تا، جالماۋىزعا دا جان كەرەك، قوجايىننىڭ ايتقانىمەن ءجۇرىپ-تۇرۋعا ۇيرەنگەن باسىمىز – كۇندىز اتتاپ شىقپاي كۇيىس قايىرۋمەن بولامىن دا، تۇندە جورتۋىلعا شىعامىن...

قوجايىنىم دا قۋ، تاڭ سىز بەرە ۇڭگىرگە ورالسام – قوس ۋىس جەمىن ۇسىنىپ ك ۇلىمدەپ سوندا كۇتىپ وتىرادى... قايتەيىن، قوجايىنعا ۇيرەنگەن باسىم، ونىڭ ۇستىنە قورادا قالعان بۇزاۋىما بولا ءيىلىپ-ءيىپ ءسۇتىمدى اعىل-تەگىل اعىتامىن.

قوجايىن دا بىلەدى، تاۋ-تاستاعى قاسقىر باستاعان قاراقشىلاردى ەسكەرىپ، وتكەندە ءمۇيىزىمدى قايراپ ۇشكىرلەپ، كەلەسىسىندە ارتقى ەكى اياعىما تيگەنىن ءتىلىپ تۇسەر تاعا ورناتىپ بەردى...

قامقورلىعىنا ريزامىن. ول دا «سيىر سيپاعاندى بىلمەيدى» دەگەندى ۇمىتىپ، كوندىككەن، ۇيرەتكەنىن لەزدە ۇعىپ العان مەنىڭ ءۇستى-باسىمدى سيپالاپ، ءبىر ۋاق تازالاپ، تاراپ تا قويادى.

ءسويتىپ، اعىل-تەگىل ءىشىپ-جەمنىڭ ورتاسىندا جارتىلاي جابايى تىرلىك كەشۋدەمىن.

بۇرىنعىداي ەمەس، قوڭدانىپ سەمىرىپ كەلە جاتقانىمدى سەزەمىن. ونىما قو­جا­يىن دا ريزا. «قوڭدانساڭ، كۇزگە امان-ەسەن بارساڭ. ول ۋاقىتتا قوراداعى بۇزاۋىڭ دا سۇتتەن شىعىپ ساناتقا قوسىلادى. ءبىزدىڭ دە ءتۇپ-تۇگەلدى ساتىپ، قالا ماڭىنا كوشىپ كەتەر مەزگىلىمىز دە بولادى» دەگەن پيعىلىن دا سەزەمىن.

مەنىڭ دە: «امان-ەسەن كۇزدەن ءوتىپ، قا­قاعان قىسپەن كەلىپ جەتكەن جاڭا جىل... سيىر جىلىندا قوجايىنىمنان بۇرىن ءبىر تۇن­دە قوراداعى بۇزاۋىمدى ەرتىپ اكەتىپ، مۇن­داعى ۇڭگىردى تالاق ەتىپ، تاۋ-تاستىڭ ىق­پىل-جىقپىلىن ارتقا تاستاپ، سوناۋ قيان­داعى ارقار مەكەن ەتكەن ماڭعا بارىپ تولىق جابايى كۇن كەشسەم» دەگەن پيعىلىم بار.

1

 

بەرىك سادىر

نۇر-سۇلتان

 

شىرشا جانىنداعى جىميىس

1

جاڭا جىل داستارقانى باسىنداعى اڭگىمە.

– سەن نەعىپ ىشەر كەزدە كوزىڭدى تارس جۇمىپ الاتىن بولعانسىڭ؟

– ايەلىمە їرەمكەگە ќارا­سام كґزىم شىќسىن دەپ ۋادە بەرىپ ەدىم...

 *  *  *

جىل تاقاپ، ساعات ءتىلى تۋرا ون ەكىنى تىقىلداتقاندا – ءبارىمىز «اققاينار» ىشىم­دىگىنىڭ تىعىنىن تىق ەتكىزۋدى داستۇرگە ەنگىزگەنىمىز قاشان...

ەسكى جىلدىڭ سوڭعى كۇنى دۇكەنگە بارىپ سورەدەن «اققاينار» ىزدەپ ەدىم، باعاسى 650 مەن 950 تەڭگەلىك ەكى ءتۇرى تۇر ەكەن. ساتۋشىدان:

– بۇلاردىڭ ايىرماسى نەدە؟ – دەپ سۇراپ ەدىم:

– 950 تەڭگە تۇراتىنى ساپاسى جاعىنان انىق «اققاي­نار­عا» جەتەقابىل... – دەگەنى.

 *  *  *

ەگەر اياز اتا قارسى جو­لىعєىپ، سىزدەن از-ماز تيىن-­تە­بەن سۇراسا، وندا: بۇل قايىرشىلاردىڭ اياز اتاسى، نە اقشا قۇنسىزدانىپ، ينفلياتسيا تا­­­بال­دىرىق اتتاعان بولدى دە­گەن توقتامعا كەلۋىڭىزگە بولادى.

 *  *  *

ادەمى دە ۋىزداي اقشاقار دۇنيە-مۇلكى قوماقيى سانتا-كلاۋسقا كۇيەۋگە شىققىسى كەلەدى. ءوزىمىزدىڭ وتاندىق موجانتوپاي اياز اتالار حابارلاسپاي-اق قويسىن...

 

ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن بەرىك سادىر

سوڭعى جاڭالىقتار

تۇركىستانعا 3000 جىل

رۋحانيات • بۇگىن، 12:10

2002 ادام كوروناۆيرۋستان ەمدەلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:32

سارىالا قازدىڭ قاڭقىلى ەستىلدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:51

قور نارىعى قىمباتتادى

الەم • بۇگىن، 08:33

بابا اماناتىنا ادالدىق

رۋحانيات • بۇگىن، 08:07

بالۋاننىڭ العاشقى التىنى

كۇرەس • بۇگىن، 08:02

پسج ەسە قايتاردى

فۋتبول • بۇگىن، 07:59

جارىستى جەڭىسپەن باستادى

بوكس • بۇگىن، 07:56

جاقاەۆتىڭ تاقياسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:47

شىلىكتى اۋىلىن سۋ باستى

ايماقتار • بۇگىن، 07:44

Ever Given مىسىردا قالدى

الەم • بۇگىن، 07:28

جەر تۋرالى زاڭ سەناتقا جولداندى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:22

ۇقساس جاڭالىقتار