ۇستازدى ۇلىقتاۋ
ءال-ءفارابيدى قازاق جەرىنىڭ تۋماسى, قازاق ەلىنىڭ پەرزەنتى رەتىندە ادامزاتتىق اۋقىمدا دارىپتەۋ, الەمگە تانىتۋ – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە جانە سونىمەن قاتار بىزگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك ارتۋدا.
تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.نازارباەۆ: «...دۇنيە جۇزىنە بەلگىلى تۇلعالار بۇگىندە ءوز مەملەكەتتەرىنىڭ باعا جەتپەس سيمۆولدىق كاپيتالى سانالادى ءəرى سول ەلدەردىڭ حالىقارالىق ارەنادا ءتيىمدى ىلگەرىلەۋىنە سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر», دەگەن بولاتىن. وسى ورايدا ءال-فارابي ەسىمى قازاق ەلى ءۇشىن برەند بولىپ سانالادى. بۇل مەرەيتوي بىزگە الەمدىك وركەنيەت تاريحىندا ادامزاتتىڭ ەكىنشى ۇستازىنىڭ ءرولىن انىقتاۋعا جانە ءال-فارابي بەينەسىن قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق برەندى رەتىندە دارىپتەۋگە زور مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. سوندىقتان مەرەيتويلىق شارالاردى حالىقارالىق اۋقىمدا جۇزەگە اسىرۋدا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى بۇۇ «اكادەميالىق ىقپالدىلىق» باعدارلاماسىنىڭ جاھاندىق حابى رەتىندە, الەمدىك قاۋىمداستىقتى تارتۋعا ۇيىتقى بولۋدا.
ءال-ءفارابيدىڭ قايىرىمدى قوعام جونىندەگى يدەياسىنىڭ نەگىزىندە «ۋنيۆەرسيتەت 4.0.» جوعارى وقۋ ورىندارى (جوو) دامۋىنىڭ جاڭا مودەلى جاسالىپ, بۇۇ-نىڭ نيۋ-يوركتەگى شتاب-پاتەرىندە تۇساۋى كەسىلدى. ۇسىنىلعان ۇلگى بۇگىندە بۇۇ وركەنيەتتەر اليانسىمەن بىرلەسە «قايىرىمدى قوعامدى قالىپتاستىرۋ. زاماناۋي ۋنيۆەرسيتەتتەر ميسسياسى» جوباسى قاتارىندا حالىقارالىق دەڭگەيدە كەڭىنەن تاراتىلۋدا. دۇنيە ءجۇزىنىڭ 12 ەلىندە ءال-فارابي ورتالىقتارى اشىلدى. بۇل ورتالىقتاردىڭ سانىن ارتتىرىپ, ولاردىڭ نەگىزىندە قازۇۋ فيليالدارىن اشۋ جۇمىستارى قولعا الىنۋدا.
ءال-فارابي مەرەيتويىن ۋنيۆەرسيتەتىمىز بۇۇ-مەن بىرلەسىپ, وسى ۇيىمنىڭ باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن الەمدىك دەڭگەيدە اتاپ ءوتتى. بۇۇ باس حاتشىسى انتونيو گۋتەرريشتىڭ ۇندەۋىندەگى «...ءبىز قازىر وراسان زور قيىندىقتارمەن بەتپە-بەت كەزدەسۋدەمىز. جاھاندىق ىنتىماقتاستىق بىزگە ولاردى جەڭۋگە كومەكتەسەدى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ءمانى وسىندا..., مەن ادامداردان بىرىگۋدى سۇرايمىن», دەگەن سوزدەرى ءال-فارابي ىلىمىمەن تىكەلەي ۇندەسىپ جاتىر.
وسى جيىندا ءسوز العان بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى فابريتسيو حوحشيلد-درامموندتىڭ: «ەگەر ءال-فارابي قازىرگى زاماندا ءومىر سۇرسە, وندا ءسوز جوق بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىن باسقارعان بولار ەدى», دەۋى ءال-ءفارابيدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى بەدەلىنىڭ بۇگىنگى زاماندا دا قانداي بيىك ەكەندىگىن دالەلدەيدى. حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيلەردە 200-گە جۋىق كونفەرەنتسيا, دوڭگەلەك ۇستەل, القاسوز, عىلىمي ۆەبينارلارى يۋنەسكو, يىۇ, تۇركسوي سەكىلدى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جانە قازاقستاننىڭ شەتەلدەردەگى ەلشىلىكتەرىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلدى. اتالعان بارلىق عىلىمي-تاجىريبەلىك شاراعا دۇنيەجۇزىنىڭ 50-دەن استام ەلىنەن جانە 100-دەن استام جوو-نان مىڭداعان ادام تارتىلدى.
قازۇۋ بازاسىندا عىلىمي-تەحنولوگيالىق ءال-فارابي القابى جاسالۋدا. وسى ۋاقىتتا 1,5 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن مەموراندۋمدارعا قول قويىلدى. قازاقستان عىلىمىنىڭ ءىرى جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ۋنيۆەرسيتەت دايىنداعان ء«ال-فارابي-1», ء«ال-فارابي-2» نانوسپۋتنيكتەرى عارىشقا ۇشىرىلدى.
قازۇۋ گوللانديا جانە تۇركيا مەدياكومپانيالارىمەن بىرلەستىكتە ءۇش دەرەكتى فيلم ءتۇسىردى جانە «ۇستازدىڭ ورالۋى» دەگەن جاڭا كينوجوبانى كورەرمەندەر نازارىنا ۇسىندى. ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى عۇلامانىڭ بۇرىن جارىق كورمەگەن 3 تراكتاتىن ارابشادان قازاقشاعا اۋدارىپ, عىلىمي اينالىمعا قوستى. جاڭادان 10-نان استام مونوگرافيا مەن وقۋلىقتار, قازاق, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندە ۇلى ويشىل ناقىل سوزدەرىنىڭ جيناعى وقىرماندار قولىنا ءتيدى. الەمدە تۇڭعىش رەت ء«ابۋ ناسىر ءال-فارابي» ەنتسيكلوپەدياسى جارىق كوردى.
مەرەيتويلىق جىلى حالىقارالىق مارتەبەگە يە بولعان ءال-فارابي ورتالىعى ويشىل مۇراسىن زەرتتەۋگە بايلانىستى دۇنيەجۇزىلىك اقپاراتتى جيناۋ جانە ونى جۇيەلەۋ بويىنشا وراسان زور جۇمىس اتقارۋدا. «Invisible College» قاعيداتى بويىنشا تۇراقتى تۇردە جۇمىس اتقاراتىن حالىقارالىق ۆيرتۋالدى پلاتفورما ىسكە قوسىلدى. بۇل پلاتفورما زاماناۋي فارابيتانۋ سالاسىندا حالىقارالىق دەڭگەيدە عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن جوبالار, كونفەرەنتسيالار مەن سيمپوزيۋمدار, وسى تاقىرىپ بويىنشا جاريالانىمدار مەن ماقالالار تۋرالى اقپاراتتى ءبىر ۆيرتۋالدى كەڭىستىكتە جيناقتاپ, الەمدىك فارابيتانۋشىلاردى بىرىگىپ جۇمىس جاساۋعا مۇمكىندىك تۋدىرۋدا.
مەرەيتويلىق جىلدا اتقارىلعان ۇلى ۇستاز مۇراسىن ۇلىقتاۋعا ارنالعان شارالاردىڭ باستاماسى الداعى ۋاقىتتا دا ءوز جالعاسىن تابارى ءسوزسىز.
رۋحاني مۇرا – سارقىلماس قازىنا
ادامزاتقا ورتاق ۇلى تۇلعا – ءال-ءفارابيدىڭ مەرەيتويى جىلى الەم ونىڭ بولمىسىن بۇگىنگى كۇننىڭ تانىمى بيىگىنەن تاعى ءبىر تانىدى. جاھاندىق دەڭگەيدە وتكەن مۇنداي رۋحاني شارا, ارينە ءىزسىز قالمايدى. نەگىزگى ماقسات – تەك ءىس-شارا وتكىزۋدە ەمەس, ءبىزدىڭ ۇلى ۇستازدان قانداي ساباق الىپ, ءتالىم ۇيرەنەتىندىگىمىزدە, العان تاعىلىمىمىزدى قالاي كادەگە جاراتا الاتىندىعىمىزدا. بۇل ارقايسىمىزدى ويلاندىراتىن ماڭىزدى ماسەلە.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا «ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسىن» قالىپتاستىرۋعا قاتىستى ماڭىزدى جاڭا مىندەتتەر جۇكتەدى. وسى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءال-فارابي بابامىزدىڭ رۋحاني مۇراسىن بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ, اسىرەسە وسكەلەڭ ۇرپاق بويىنا ءسىڭىرۋ – اسا ماڭىزدى. ول سانامىزعا سىلكىنىس, دامۋىمىزعا سەرپىلىس بەرۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن.
ءال-فارابيدەي ۇلى تۇلعا, عۇلاما دۇنيەگە كەلگەن ەلدە عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ دەڭگەيى قانداي جانە قانداي بولماق دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. سوندىقتان دا وتاندىق عىلىم مەن ءبىلىمدى الفارابيلىك بيىكتىككە كوتەرۋ ستراتەگيالىق ماقساتىمىز بولۋى ءتيىس. ءال-ءفارابيدى جان-جاقتى تانۋ بىلىمگە جانە عىلىمعا دەگەن كوزقاراستى جاڭا ساپاعا وزگەرتەدى. اسىرەسە, جاستاردىڭ بويىنا ءال-فارابيدەن جەتكەن تانىم مەن تاعىلىمدى ءسىڭىرۋ ارقىلى بولاشاق الفارابيلەردى دايارلاۋ وتە ماڭىزدى.
وسى ورايدا ءال-ءفارابيدىڭ ء«ار ادام ۇستازعا مۇقتاج» دەۋى قوعام دامۋىنداعى ۇستازدىڭ ءرولى قانشالىقتى جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى. ەندەشە, ۇستاز مارتەبەسىنە ەرەكشە ءمان بەرۋىمىز كەرەك. ويتكەنى ۇستازدىڭ قوعامداعى بەدەلىن كوتەرمەي وركەنيەتتى ەل بولۋىمىز كۇماندى.
ءاربىر سانالى ادام ءومىردىڭ مانىنە, ماقساتىنا جاۋاپ ىزدەيتىنى حاق. بۇل تۇرعىدا شاكارىمنىڭ بىلىمدىلەرگە قويعان بەس ساۋالىنا جاۋاپتى اركىم ۇلى ۇستاز ەڭبەكتەرىنەن تابا الادى.
ءال-فارابيدەن الار تاعىلىمنىڭ ءبىرى – ءار ادامنىڭ ءوزىن ءوزى ۇنەمى جان-جاقتى جەتىلدىرۋ ارقىلى ءوز باقىتىنا جەتۋ فورمۋلاسى. ادام جەتىلۋىنىڭ نەگىزگى باعىتى – رۋحاني كەمەلدەنۋ بولسا, كەمەلدەنۋ ادال ەڭبەكپەن, ىزدەنىسپەن, بىلىممەن, عىلىممەن تولىعادى. كەمەلدىككە كەلۋدىڭ ءمانى رۋحاني تولىق ادام دەڭگەيىنە كوتەرىلۋدە.
قازىرگى رۋحاني دامۋىمىزداعى ەرەكشە ءمان بەرىلۋى ءتيىس وزەكتى دە كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ءدىن, دىنگە دەگەن كوزقاراس. ءدىني نانىمنان عىلىمدى اجىراتىپ الىپ, جەكە قاراستىرۋ جولدارىن تۇسىندىرگەن عۇلامانىڭ جاراتۋشىنى اقىلمەن تانۋ يدەياسى بۇگىنگى زاماندا دا وتە وزەكتى. ءال-فارابي ادامدى «حايۋان اقيل» – «سانالى جانۋار» رەتىندە انىقتاپ, قاتىپ قالعان قاعيداتتارمەن ەمەس, ارەكەتشىل اقىل, جاسامپاز اقىل ارقىلى جەتىلۋىنە, جاراتۋشىنى اقىلمەن تانۋعا شاقىرعان. ايتا كەتەتىن ءبىر جايت – ءال-ءفارابيدى دارىپتەۋ كەزىندە عۇلامانى تانۋ ارقىلى سوڭعى جىلدارى كوپ ەلدە يسلامعا دەگەن وڭ كوزقاراس قالىپتاسا باستاعانىن بايقاپ وتىرمىز.
عىلىم مەن تەحنولوگيا قارىشتى دامىعان قازىرگى زاماندا قوعامدا ءارتۇرلى الەۋمەتتىك قاراما-قايشىلىقتار بەلەڭ الىپ, ادامزاتتىڭ رۋحاني تومەندەۋى تەندەنتسياسىن ەسكەرسەك, ىزگىلىكتى قوعامنىڭ قۇندىلىقتارىن قايتا جاڭعىرتۋ ماسەلەسى وتە وزەكتى بولىپ وتىر.
شىندىعىندا, قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە دامىعان ازاماتتىق قوعام قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ قايىرىمدى قوعام يدەيالارىنا قاجەتتىلىك تۋىنداۋدا. ويشىلدىڭ: «قايىرىمدى قوعام – بۇل شىنايى باقىت جانە وعان جەتۋدىڭ جولدارى تۋرالى ناقتى بىلىگى مەن ءبىلىمى بار ءارى سول بىلىگى مەن بىلىمىنە ساي ارەكەت ەتەتىن ادامدار قاۋىمداستىعى», دەگەن ۇلاعاتى ادامزات دامۋى ءۇشىن باعدارشام بولارى ءسوزسىز.
مەملەكەتتى دامىتۋشى كۇش قوعامدا. ويتكەنى كەز كەلگەن قوعامدا الەۋمەتتىك قاتىناستار جۇيەسىن قولدايتىن جانە ءوزىن ءوزى ىشتەي ۇدايى رەتتەۋ ارقىلى ونىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن جاسامپاز قابىلەت بار. ءوزىن ءوزى رەتتەۋ ارقىلى دامۋدىڭ تابيعي ءۇردىسى عۇلاما ايتقان قايىرىمدى قوعامعا ءتان. ءال-ءفارابيدىڭ پايىمداۋىنشا, «قوعام مەملەكەتسىز بولا السا دا, مەملەكەت قوعامسىز بولا المايدى». قوعامنىڭ جەتىلۋى ونىڭ باسشىسىنىڭ جانە ءار مۇشەسىنىڭ بويىنداعى جوعارى ادامي قۇندىلىقتارعا بايلانىستى. ول قۇندىلىقتاردى ۇلى ۇستازدىڭ تارقاتا كورسەتكەن بولاتىن.
قازىرگى ۋاقىتتا 146 ەل قاتىسقان قايىرىمدىلىق جاساۋدىڭ الەمدىك رەيتينگىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, وكىنىشكە قاراي, قازاقستان 96-ورىندا. بۇل – ادامي قۇندىلىقتاردى بيىك باعالايتىن ءبىزدىڭ ۇلتىمىزعا اۋىر سىن. دەمەك, بىزگە ءال-ءفارابيدىڭ قايىرىمدى قوعام ورناتۋ تۋرالى ءىلىمىن, جوعارى ادامي قۇندىلىقتاردى كۇندەلىكتى ومىرىمىزگە ەنگىزۋ, قىزمەتىمىزدە, تۇرمىس-تىرشىلىگىمىزدە قولدانىسقا الۋ وتە قاجەت.
قايىرىمدى قوعام ادامدارىنىڭ رۋحاني جەتىلۋى بىرەگەيلىككە باستايدى. ءدال قازىرگى ءبىزدىڭ قوعامدا وسى ۇلتتىق بىرەگەيلىك – وزەكتى ماسەلە. سەبەبى ءبىز بىرنەشە عاسىر وتارشىلدىق بۇعاۋىندا بولعان ەلمىز. وتارلاۋ ساياساتتارى ءبىزدى ءتول بولمىسىمىزدان الشاقتاتقانى بەلگىلى. رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزدان اجىرادىق. جەرگە, ەلگە, تىلگە, قالا بەردى جۇزگە, رۋعا ءبولىنۋ تولىققاندى ۇلت بولىپ ۇيىسۋعا, تۇتاستانۋعا كەدەرگى بولىپ كەلە جاتقانى جاسىرىن ەمەس. ءال-فارابي باقىتقا جەتۋدىڭ كۇرە جولىن ادامداردىڭ بىرلىكتە, ءوزارا ىنتىماقتا ءومىر سۇرۋىندە جانە دوستىق قارىم-قاتىناستا تىرشىلىك ەتۋىندە ەكەندىگىن ايقىنداعان بولاتىن. ەندەشە, جوعالتىپ العان تابيعي قۇندىلىقتارىمىزدى جانداندىرىپ, ناعىز ۇلتتىق بولمىسىمىزدى قالىپتاستىرۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى تاقىرىبى.
وركەنيەتكە قازاقستاندىق ۇلەس
تالاي عاسىرلاردان بىزگە جەتكەن وركەنيەت فيلوسوفى ءال-ءفارابيدىڭ ءىلىمى ەشقاشان ءوز ماڭىزىن جوعالتقان جوق جانە جوعالتپايدى دا. قازىر الەمدىك قوعامداستىق ءححى عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندە وركەنيەتتىك دامۋدىڭ بەسىنشى ساتىسىنا كوتەرىلۋدە, ياعني جاپون ەلى ۇسىنىپ وتىرعان «قوعام-5.0» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋعا بەت العان كەزەڭدە تىرشىلىك ەتۋدە. جالپىعا بەلگىلى, جاپون ەلى تەحنولوگيانىڭ جاڭا ۇلگىلەرىن جاساۋ مەن پايدالانۋدى ۇلتتىق قۇندىلىقتارمەن ۇيلەستىرە جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتىر. سونىڭ ارقاسىندا الەمنىڭ دامىعان وزىق ەلدەرىنىڭ قاتارىندا. «قوعام-5.0» ستراتەگياسى سۋپەرينتەللەكتۋالدى قوعام ورناتۋدى, تسيفرلى تەحنولوگيانى پايدالانا وتىرىپ, ەكونوميكانى ترانسفورماتسيالاۋ, تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ دامۋ قارقىنىنا ۇيلەسىمدى رۋحاني جەتىلگەن ىزگىلىكتى قوعام قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندى جوعارى تەحنولوگيالارمەن بيىك ادامي قۇندىلىقتار ۇيلەسىم تاپقان وزىق, قۋاتتى ەلگە اينالدىرۋ – ۇلى ويشىلدىڭ جەرلەستەرى ءۇشىن ەڭ وزەكتى ماقسات دەپ سانايمىز.
عۇلامانىڭ «تاربيەسiز بەرiلگەن بiلiم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى», – دەگەن ناقىل ءسوزى بۇگىنگى تاڭدا ەرەكشە مانگە يە بولىپ وتىر. قازىرگى كەزەڭدە ءبىز عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان دامۋ بيىگىنە كوتەرىلۋى مەن رۋحاني-ادامگەرشىلىك بولمىس اراسىنداعى قاراما-قايشىلىقتارعا كۋا بولىپ وتىرمىز. بۇل قاراما-قايشىلىقتار بۇگىنگى ۋاقىتتا ادامزاتتى رۋحاني توقىراۋلارعا اكەپ تىرەۋدە. وسى ورايدا تەك ادامي كاپيتال عانا ەمەس, جاڭا تەحنولوگيالاردى تۋىنداتاتىن زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ اتقاراتىن ءرولى ەرەكشە. ءال-ءفارابيدىڭ قايىرىمدىلىق يدەياسى نەگىزىندە جاسالعان ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جاڭا بۋىنىنىڭ «ۋنيۆەرسيتەت 4.0» دامۋ مودەلىنىڭ بۇۇ تاراپىنان قولداۋ تابۋى, عۇلاما ءىلىمىن الەمدىك دەڭگەيدە ناسيحاتتاۋعا زور مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. الەمدە 30 مىڭنان استام جوعارى وقۋ ورنى بار. ەگەر ءار ۋنيۆەرسيتەت باسەكەگە قابىلەتتى مامان دايارلاۋمەن قاتار, ءال-فارابي ىلىمىنەن ساباق الاتىن, جوعارى رۋحاني قۇندىلىقتاردى بويىنا سىڭىرگەن ازاماتتاردى قالىپتاستىرسا, وندا ءسوز جوق, كەلەشەكتە جەر بەتىندە قايىرىمدى الەم ورنارى انىق.
وسى ماقساتتا شەتەلدەردە اشىلعان ءال-فارابي ورتالىقتارى وزگە ەلدەردە دە قولداۋ تاۋىپ, ولاردىڭ سانى جاقىن ارادا 20-عا جەتپەك. بۇل ورتالىقتار عۇلاما ءىلىمىن ناسيحاتتاۋمەن بىرگە, ۇلتىمىزدىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىن تاراتۋمەن دە اينالىسادى. قازىردىڭ وزىندە اقش, بالتىق جاعالاۋى ەلدەرى, جاپونيا دا ءال-فارابي ورتالىقتارىن اشۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. ءال-ءفارابيدىڭ جەرلەنگەن جەرى داماسكىدەگى ءال-فارابي كەسەنەسى الەمگە ورتاق رۋحاني ورتالىق بولۋعا لايىق. سول جەردە حالىقارالىق ءال-فارابي ورتالىعىن اشىپ, قازاقستان يەلىگىنە, ۋنيۆەرسيتەت قۇزىرىنا الساق دەگەن جوسپارىمىز بار. بۇل وي جۇزەگە اسسا, ۇلى عۇلامانىڭ تۋعان جەرىنە دە, جەرلەنگەن جەرىنە دە قازاق ەلى يە بولماق. مۇندا رامىزدىك ءارى ساياسي ءمان جاتىر.
كوپ ەلدەر وزدەرىنىڭ وسىنداي ورتالىقتارى ارقىلى «جۇمساق كۇشتەرىن» پايدالانا وتىرىپ, الەمگە ءوز ساياساتتارىن جۇرگىزۋدە. وسىعان وراي, گەرمانيا دامىتىپ كەلە جاتقان گيوتە, قىتايدىڭ الەمگە كەڭىنەن جايعان كونفۋتسي, يسپانيا جەتىلدىرگەن سەرۆانتەس جانە رەسەيدىڭ روسسوترۋدنيچەستۆو ينستيتۋتتارىنىڭ دەڭگەيىنە كوتەرۋ مەملەكەتتىك ماڭىزى بار جوبا دەپ ەسەپتەيمىز.
ءار ۇلت الەمدە وركەنيەت دامۋىنا قوسقان ءوزىنىڭ ۇلەسىمەن باعالانادى. كەزىندە ادامزات دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان ءبىزدىڭ قازاق جەرىنىڭ تۋماسى ءال-فارابي ءوزىنىڭ رۋحاني مۇراسى مەن وراسان ەڭبەگى ارقىلى شىعىس پەن باتىستى جاقىنداتقان وركەنيەت فيلوسوفى اتاندى. باستى ءىلىمى – ادامزاتتىڭ وركەنيەتتىك دامۋىنداعى ادامداردىڭ باقىتتى بولۋىنا, الەمدە قايىرىمدى قوعام ورناتۋعا ءوز ءومىرىن ارنادى.
وسى زاماندا ءال-ءفارابيدى, ونىڭ ءىلىمىن الەمگە تاراتا وتىرىپ, ىسكە اسىرۋ – قازاق ەلىنىڭ وركەنيەت دامۋىنا قوسقان ءتول ۇلەسى بولماق!
عالىمقايىر مۇتانوۆ,
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اكادەميك
