تاڭ سىز بەرە جالىنداپ تۇرعان جاستار جۇمىستارىن ىسىرىپ تاستاپ, الاڭعا جينالدى. بار ماقساتتارى «قازاقتىڭ جەرىن قازاق باسقارۋى كەرەك» دەگەن ۇران عانا. قولدارىنا قارۋ تۇگىلى قايلا-كۇرەك العان جوق. بەيبىت شەرۋ. كەيبىرەۋلەر «مەنىڭ قازاقستانىم!» ءانىن شىرقادى, ەندى ءبىرى ء«ار ۇلتقا ءوز باسشىسى» دەپ ۇرانداتتى. اباي كوشەسىن بويلاپ الاڭعا قاراي بەتتەپ كەلەدى. توپ باستاپ بارا جاتقان ەشكىم جوق. الاڭعا جاقىنداعان سايىن ۇرانداعان جاستاردىڭ داۋىستارى قۇلاق تۇبىنەن ەستىلگەندەي. داۋىس زورايتقىشپەن پاگوندىلار دا بۇيىرا سويلەيدى.
- قاراڭدار, روزا باعلانوۆا ەمەس پە؟! – دەدى جامساپپەن قاتارلاسىپ كەلە جاتقان جىگىتتەردىڭ ءبىرى.
قازاقتىڭ تانىمال انشىلەرى روزا باعلانوۆا, ەرمەك سەركەباەۆتار مىنبەرگە شىعىپ, الاڭعا جينالعان جاستارعا تىنىشتىقتىڭ ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىندىرمەك بولعان... حالىقتى قورشاپ تۇرعان قارۋلى اسكەريلەر ءبىر ۋاقىتتا جاۋعا ۇمىتىلعانداي جاستاردى تارپا باس سالدى. بەيبىت شەرۋگە شىققان حالىق مۇندايدى كۇتپەگەن ەدى. قولدارىنداعى رەزەڭكە تاياقتى باس-كوز دەمەي وڭدى-سولدى سىلتەي جونەلدى. جاستار قاراپ تۇرسىن با, قارسىلاستى. قولدارىنا تۇسكەن تاياق, تەمىر-تەرسەك, تاس-بەتونمەن ۇردى. جامساپ پەن يۆان قاتارلاسا تۇرىپ, بىرنەشە ساربازدى ەسەڭگىرەتكەن. يۆان دا سىرىقتاي شىمىر جىگىت. سوققىسى جويقىن. كاسكالى سولداتتاردىڭ ءوزىن ءبىر-ءبىر ۇرىپ قۇلاتا بەردى.
جاس قىز-جىگىتتەر نامىستى قولدان بەرمەك ەمەس. سونى تۇسىنگەن اسكەريلەر ءورت ءسوندىرۋ كولىگىمەن كەلىپ, قىستىڭ ايازىندا سۋ شاشقان. ءبىر جاعىنان ابالاتىپ وۆچاركالارىن ۇستاپ تۇر. سول كەزدە عانا حالىق الاڭنان الىستاي باستاعان. سوققى الىپ, تالىقسىپ جاتقانداردى شەندىلەر سول جەردەن الىپ كەتىپ تۇرمەگە تىققان. جامساپ حامزين بۇل كۇنى سىتىلىپ شىعىپ, بايلانىس تەحنيكۋمىنىڭ جاتاقحاناسىندا بوي تاسالاعان. جەتىارالدىق جاستاردىڭ ءبارى سوندا جينالىپتى. ءىشىنارا اۋىر سوققى العاندار دا بار.
18 جەلتوقسان. جامساپ تاڭ قاراڭعىسىنا دەيىن كوز ىلمەدى. «قازاقتىڭ باسىدا اڭگىر تاياق ويناعالى قاي زامان؟! ەتەك-جەڭدى جيىپ, ەل بولاتىن ۋاقىت كەلدى» دەگەن ويلار مازا بەرمەي دوڭبەكشىپ شىققان. جامساپتاي جاستاردىڭ كەۋدەلەرىندە نامىس قايناپ, كوزدەرىندە وت ويناپ تۇرعان شاقتارى. توپتاسىپ الىپ, تاعى الاڭعا بەتتەدى. الدارىنان كەسە كولدەنەڭ شىققان ساربازدار كەشەگىلەردەي ەمەس, الدەقايدا كۇشتىرەك بولىپ شىقتى. ءبىرى سوعىپ قۇلاتسا, ەكىنشىسى بۇيىردەن كەرزى ەتىكپەن تەۋىپ وتە شىقتى. ءتۇرى ورىس بولعانىمەن, قانى قازاق يۆاننىڭ دا ءالى كەلمەدى بۇل جولى. شىنىققان دەسانتتارى قويسىن با؟! قولدارىن قايىرىپ, كولىككە تيەپ اكەتىپ جاتتى.
جامساپ حامزين نيكولسك بازارىنىڭ جانىنداعى تۇرمەگە ءتۇستى. الا كولەڭكە تۇرمەنىڭ ءىشى ءاپ-ساتتە قازاق جاستارىنا تولدى دا كەتتى. ەسىك جاقتا سۇستى كوزدەرىن قاداپ ميليتسيونەرلەر تۇر.
- نەمىستەر الا الماعاندا سەندەر نە ىستەيمىن دەپ تۇرسىڭدار؟ – دەپ ساڭق ەتتى كوزى شۇڭىرەيگەن ءبىر ميليتسيونەر.
- ناس زا فاشيستا سچيتاەش؟! – دەگەن جامساپ كۇرزى جۇدىرىعىمەن قۇلاق-شەكەدەن سالىپ جىبەردى. باسقالارى جاپا-تارماعاي جامساپتى جىعىپ الىپ, اياۋسىز تەپكىلەدى. تار قاپاستا اراشا تۇسۋگە ەشكىمنىڭ باتىلى دا بارماعان. جامساپ ءبىر اپتادان سوڭ عانا ءوز-وزىنە كەلدى. ەسىن جيسا, كامەراعا سەبىلگەن حلور دەنەسىنە ابدەن ءسىڭىپ العان ەكەن.
سول ۋاقىتتا دوستارى جامساپ ءحامزيندى ىزدەپ, الماتىنى الاس ۇرعان. ميليتسيا بولىمدەرىن تۇگەندەپ, اۋرۋحانالاردى ارالاعان. قىل اياعى مورگكە دەيىن بارىپ سۇراۋ سالعان. جىلت ەتكەن اقپارات بولمادى. امالدارى تاۋسىلعان سوڭ جورا-جولداستارى ءىز-ءتۇسسىز جوعالعانداردىڭ تىزىمىنە ەنگىزگەن.
ميليتسيونەرلەر جامساپتىڭ ەسىن جيىپ, اياعىنان تىك تۇرعانىن كورگەن سوڭ كۋالىگىن الىپ كەلۋگە بوساتادى. ولاردىڭ ويى - قىلمىستىق ءىس اشىپ, قاعازداردى سوتقا جولداماقشى. پوگوندىلاردىڭ جوسپارى جامساپتىڭ ويىنا كىرىپ-شىقپاعانىمەن, كۋالىگىنە بارعاندا جانىنداعى دوستارى بىردەن تۇسىنە قويعان. ءسويتىپ ونى جۋىندىرىپ-شايىندىرىپ, كوستيۋم-شالبار, ءساندى پالتو كيگىزىپ جىبەرگەن. سوندا ميليتسيا قىزمەتكەرلەرى «قاماۋعا الىنعان ادام باسقا ەدى» دەگەندەي, ءىس قوزعاماعان. تەك عانا بۇزاقىلىعى ءۇشىن 15 تاۋلىككە تەمىر تورعا توعىتىپتى. ەڭ وكىنىشتىسى, ورگاننىڭ قىزمەتكەرلەرى قويىپ بەرگەن كۋالىگىندەگى تاڭبا ومىرىنە ۇلكەن كەدەرگىسىن كەلتىرگەن. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العانشا بىردە-ءبىر جەر جۇمىسقا قابىلداماعان. باسقا بىرەۋلەر اقتالىپ, مەملەكەتتىڭ وتەۋى رەتىندە باسپانالى بولىپ جاتسا, ج. ءحامزيننىڭ ءومىرى ەلەۋسىز اۋىلدا ءوتىپ جاتتى. الايدا, جامساپتىڭ جۇرەگى شىنىمەن دە «ۇلتىم» دەپ سوعادى. الماتىدا «قازاققا جەر بەرمەدى» دەپ اشتىق جاريالاعان جەتەۋدىڭ ءبىرى دە وسى جامساپ حامزين بولا-تۇعىن. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقتار جەر الىپ, ءۇي سوعىپ جاتقاندا جامساپقا قيقىم جەر بۇيىرماعان. ءبارى سول, كۋالىگىندەگى تاڭبانىڭ كەسىرى ەدى. بۇگىندە ول قارت اناسىمەن بىرگە گلۋبوكوە اۋدانى, پەرەۆالنوە اۋىلىندا تۇرىپ جاتىر.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
