ونلاين سامميتكە قازاقستان پرەزيدەنتىنەن بولەك جوعارى ەۋرازيالىق كەڭەستىڭ قۇرمەتتى توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ, ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينيان, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىز رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى تالانت مامىتوۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين, ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداق جانىنداعى باقىلاۋشى مەملەكەتتىڭ باسشىسى رەتىندە مولدوۆا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى يگور دودون, شاقىرىلعان مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى ەسەبىندە وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ, كۋبا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ميگەل دياس-كانەل, سونداي-اق ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسىنىڭ توراعاسى ميحايل مياسنيكوۆيچ قاتىستى.
جيىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتى دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى, اتاپ ايتقاندا, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ باعىتتارىنىڭ پىسىقتالعان جوباسى, ۇيىم اياسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ باسىم باعىتتارى, تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ ءۇشىن جالپى دەمپينگتىك, وتەماقى تولەۋ جانە ارنايى شارالار قولدانۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ, سونداي-اق وزبەكستان مەن كۋباعا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق جانىنداعى باقىلاۋشى مەملەكەت مارتەبەسىن بەرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءوز سوزىندە بيىلعى جىلدىڭ بارلىق ەل ءۇشىن كۇردەلى سىناق بولعانىن, بىراق وداق بىرلىك پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇلگىسىن, ەڭ باستىسى, سىن-قاتەرلەرگە قارسى تۇرۋعا قابىلەتتىلىگىن كورسەتكەنىن اتاپ ءوتتى. حالىقتىڭ دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى شەشىمدەر جەدەل قابىلداندى.
مەملەكەت باسشىسى COVID-19 ىندەتىنىڭ تەز تارالۋى, شيكىزات تاۋارلارى باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى, بۇكىل الەمدە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ بىردەن تومەندەۋى – وسىنىڭ ءبارى وداققا مۇشە ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنا كەرى اسەر ەتكەنىن ايتتى. ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ رەسمي ەسەبىنە سايكەس, 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, الەمدىك ىشكى جالپى ءونىم 4,5 پايىزعا قىسقارادى. ال دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ بولجامى بويىنشا بۇل كورسەتكىش دامۋشى ەلدەردە 2,5 پايىزعا قۇلدىرايدى. بيىل جان باسىنا شاققانداعى كىرىس كولەمىنىڭ 3,6 پايىزعا تومەندەۋى – ەرەكشە نازار اۋداراتىن ماسەلە.
– سونىمەن قاتار تەرىس تەندەنتسيالار وداق اياسىنداعى ساۋدا-ساتتىققا اسەر ەتتى. ءوزارا ساۋدا-ساتتىق بيىلعى 9 ايدىڭ ىشىندە 13 پايىزعا تومەندەپ, 39 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ءۇشىنشى ەلدەرمەن اراداعى تاۋار اينالىمى ودان دا كوپ, ياعني 19 پايىزعا تومەندەپ, 447 ميلليارد دوللارعا جەتتى. مۇنىڭ ءبارى ءتيىمدى ءىس-قيمىلداردى جەدەل رەتتەۋدى, ءوسىم رەزەرۆتەرىن ىزدەۋدى جانە وداعىمىزدىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن كورسەتۋدى قاجەت ەتەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرىلعاننان بەرگى كەزەڭدە قازاقستاننىڭ سەرىكتەس ەلدەرمەن ءوزارا ساۋدا اينالىمى 33 پايىزعا ارتتى, سونىڭ ىشىندە, ەكسپورت 25 پايىزعا ءوستى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىنەن تارتىلعان ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 6 پايىزعا دەيىن ارتقان. بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ سانى 2 ەسەگە كوبەيىپ, شامامەن 13 مىڭعا جۋىقتادى.
كوپتەگەن ەل وداقپەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا ۇمتىلۋدا. وزبەكستان مەن كۋبا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق جانىنداعى باقىلاۋشى مەملەكەت مارتەبەسىن الدى.
– ءبىز بۇل قادامنىڭ ءىس جۇزىندە ءوزارا ءتيىمدى بولاتىنىنا جانە جان-جاقتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتەتىنىنە سەنىمدىمىز. مۇنى بىرلەستىگىمىزدىڭ بۇكىل الەمدەگى بەدەلىنىڭ, تارتىمدىلىعىنىڭ, تانىمالدىعىنىڭ ارتىپ كەلە جاتقانى دەپ بىلەمىز. باۋىرلاس وزبەكستانمەن اراداعى ساۋدا-ساتتىقتىڭ ارتىپ, ءىس-قيمىلداردىڭ كەڭەيۋىنەن ونىڭ پەرسپەكتيۆاسى زور بولاتىنىن بايقايمىز. وزبەكستاننىڭ ەۋرازيالىق جوباعا قاتىسۋى ءبىزدىڭ ەكىجاقتى بايلانىستارىمىزدى, سونداي-اق ورتالىق ازيا ايماعىنداعى ىنتىماقتاستىقتى تولىقتىرا تۇسەدى دەپ سانايمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسىنىڭ بەكىتىلۋىنە ەرەكشە نازار
اۋدارۋ قاجەت. بيىلعى مامىردا پرەزيدەنت اتالعان قۇجاتتىڭ داۋ تۋعىزاتىن كەيبىر تۇستارى بار ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, ستراتەگيا جوباسىن ءالى دە جان-جاقتى پىسىقتاۋ قاجەتتىگى تۋرالى ەسكەرتۋ ايتقان بولاتىن. قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ۇستانىمىنا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن بارلىق ارىپتەستەرىنە, مەملەكەتتەر باسشىلارىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– ۇكىمەتتەر مەن كوميسسيا ستراتەگيانى پىسىقتاۋ ءۇشىن مازمۇندى, كونسترۋكتيۆتى جۇمىس جۇرگىزدى. اتاپ ايتقاندا, بىرقاتار سالادا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ زاڭنامالارىن ۇيلەستىرۋدى جانە بىرىزدەندىرۋدى قامتيتىن ءىس-شارالار تۇزەتىلدى. ءۇشىنشى ەلمەن ەكىجاقتى كەلىسسوز جۇرگىزۋ كەزىندە كوميسسيانىڭ مىندەتتى تۇردە قاتىسۋى تۋرالى ءبولىم قايتا قارالدى. ەندى كوميسسيا مۇشە مەملەكەتتىڭ ءوز ۇسىنىسى بويىنشا عانا كەلىسسوزدەرگە قاتىسا الادى. بۇل دۇرىس ءارى قولايلى ءادىس دەپ ويلايمىن. ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق پەن تۇجىرىمداردىڭ باعىتى دا پىسىقتالدى. بۇل رەتتە, اتالعان سالالارداعى بەسجاقتى ىنتىماقتاستىق تەك ەكونوميكالىق باعىتتا عانا قاراستىرىلدى, – دەدى پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار جيىن بارىسىندا كوميسسيانىڭ كادرلىق قۇرامىن جاساقتاۋ جونىندەگى قازاقستاننىڭ ۇسىنىسى دا تالقىلاندى. بۇل جەردە اڭگىمە كوميسسيا قۇرامىن مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قارجىلاندىرۋ ۇلەسىنە قاراي بەكىتۋدەن باس تارتۋ جايىندا بولىپ وتىر. ءىس جۇزىندە بارلىق بەس مەملەكەتتىڭ كوميسسياداعى ازاماتتارىنىڭ وكىلەتتى جۇمىستارى ولاردىڭ كاسىبي تۇرعىدان وسۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى, اسىرەسە ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا سالاسىنداعى مامانداردى دايارلاۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
مەملەكەت باسشىسى بارلىق «نازىك ماسەلەلەر» بويىنشا كەلىسىمگە قول جەتكىزىلگەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. بۇل ەلدەردىڭ ءبىر-ءبىرىنىڭ ۇستانىمدارىن ەسكەرۋگە جانە ورتاق ءتىل تابۋعا دەگەن ۇمتىلىستارىن كورسەتەدى.
سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆ كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋعا, شاعىن جانە ورتا كاسىپورىنداردى ينتەگراتسيالىق وندىرىستىك ۇدەرىسكە تارتۋعا, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا القاسى مۇشەلەرىنىڭ بيزنەس وكىلدەرىمەن بەتپە-بەت كەزدەسۋلەر وتكىزۋىنە باعىتتالعان بىرقاتار ۇسىنىس ايتتى.
پرەزيدەنت سويلەگەن سوزىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق ينتەگراتسياعا قوسقان ناقتى ۇلەسىنىڭ, قوسىمشا قۇنىنىڭ شىنايى كورسەتكىشىنىڭ باعالاۋ مودەلىن ازىرلەۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ نازارىن شىعىستى بىرتىندەپ الەمدىك ەكونوميكالىق تارتىلىس ورتالىعىنا اينالدىراتىن قىتاي مەن ازيانىڭ ءوسىپ-وركەندەپ كەلە جاتقانىنا اۋداردى.
– ازيا, شىن مانىندە, ءححى عاسىردىڭ ايماعى بولادى. قازىردىڭ وزىندە الەمدىك ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 28 پايىزى وسىندا شوعىرلانعان. بۇل كورسەتكىش ءالى دە وسەدى. قازىر «شىعىسقا بەت بۇرۋ» ترەندى كولىك-لوگيستيكالىق كووپەراتسياعا جاڭا مۇمكىندىكتەر ۇسىنادى. ءبىز, ياعني ەۋرازيا ەلدەرى ءوز ترانزيتتىك الەۋەتىمىزدى تولىق جۇزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. كۇرە جولداردىڭ ترانسشەكارالىق ۋچاسكەلەرىن جاڭعىرتۋ ءىسىن جەدەلدەتۋدى, سونىڭ ىشىندە, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» اۆتوجولىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسى اۋماعىنداعى بولىگىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ, جاڭعىرتۋدى ۇسىنامىن. بۇدان بولەك تاۋارلاردىڭ ىشكى اينالىمىنىڭ ەركىندىگىن, سونداي-اق ءۇشىنشى ەلگە جاسالاتىن ءترانزيتتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بارلىق اۆتوموبيل دالىزدەرىن تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىن باستاۋ قاجەت, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
2021 جىلدان باستاپ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ جارعىلىق ورگاندارىنا توراعالىق ەتۋ مىندەتى بەلارۋستەن قازاقستانعا وتەدى. مەملەكەتتەر باسشىلارى ەلىمىزدىڭ توراعالىعىنىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىن اتادى. بۇل – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتى تولىققاندى ىسكە اسىرۋ, كەدەرگىلەردى رەتتەۋ, ءوزارا ءتيىمدى ءىس-قيمىلداردى جانە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ, كوميسسيانىڭ كادرلىق قۇرامىن جاساقتاۋ جونىندەگى راسىمدەردى جەتىلدىرۋ جانە ونىڭ فۋنكتسيونالدىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءسوزىنىڭ سوڭىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا كۇش بىرىكتىرە وتىرىپ, العا قويعان ماقساتقا قول جەتكىزەتىنىنە جانە ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ مۇلدە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەتىنىنە سەنىم ءبىلدىرىپ, پرەزيدەنتتەردى كەلە جاتقان جاڭا جىلمەن قۇتتىقتادى.
