قازاقستاننىڭ ۇلى پەرزەنتىنىڭ شىعارماشىلىعى رەسەيمەن تىعىز بايلانىستى, دەپ سانايدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ. اباي مەرەيتويىن دايىنداۋ جانە وتكىزۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلاتىن ادەبيەتتانۋشى ءحىح عاسىردا ورىس پوەزياسىنىڭ ۇلى تۇلعالارى – الەكساندر پۋشكيننىڭ, ميحايل لەرمونتوۆتىڭ, يۆان كرىلوۆتىڭ وشپەس تۋىندىلارىن اۋدارعان اباي شىعارماشىلىعىنداعى «ورىس ءىزى» تۋرالى قىزىقتى, تارتىمدى زەرتتەۋ جاريالادى.
اباي جانە «ەۆگەني ونەگين»
قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ابايدى ۇلتتىڭ رۋحاني رەفورماتورى دەپ اتاعان ەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ويىن وربىتە كەلىپ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ «اقىن مۇنداي بيىككە پۋشكيننەن, لەرمونتوۆتان, ميتسكەۆيچتەن, بايروننان, گەتەدەن, بۋنيننەن, كرىلوۆتان, پولونسكيدەن جاساعان اۋدارمالارىنىڭ ارقاسىندا دا كوتەرىلدى» دەپ سەنىمدى تۇردە ايتادى دا, «اباي شىعارماشىلىعى – ادەبيەت پەن مادەنيەتتىڭ اۋقىمىنان اسىپ كەتەتىن ءبىتىمى بولەك قۇبىلىس» دەپ قوسىپ قويادى.
قازاق اقىنىنىڭ اۋدارماشىلىق ونەرىنىڭ شىڭى «ورىس ءومىرىنىڭ ەنتسيكلوپەدياسى» اتالاتىن «ەۆگەني ونەگيندى» قازاقشا سويلەتۋى دەپ ءبىراۋىزدان تانىلادى. ادەبيەتتانۋشى ابدراحمانوۆ اباي قۇنانباەۆ اۋدارمانى ليريكاعا اينالدىرعان دەپ سانايدى. «اباي ءوز حالقىنا «ەۆگەني ونەگيننىڭ» ۇزىندىلەرىن عانا ۇسىنىپ قويعان جوق, ول شىعارمانىڭ ءتول نۇسقاسىن جاسادى. ەگەر ول پۋشكين رومانىن تارجىمەنىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسىنە سالىپ, باستان-اياق, ولەڭ ولشەمى مەن ۇيقاسىن ساقتاپ اۋدارسا, سول كەزدەگى دالا جۇرتى شىعارمانى ءدال وسى ۇزىندىلەردەي جانىنا جاقىن تۇتپاس ەدى. اباي نۇسقاسىندا پۋشكين رومانىنىڭ ەڭ قاجەتتى, قازاقتار ءۇشىن ەڭ تىڭ تۇستارى, جاڭاشىل رۋحى تولىق اشىلعان, قاپىسىز جەتكىزىلگەن. بۇل – ابايدىڭ «ەۆگەني ونەگينى», – دەيدى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.
اباي «ەۆگەني ونەگيندى» ولەڭمەن جازىلعان حاتتار كۇيىندە كەلتىرگەن. قۇنانباەۆ داۋىرىندە قازاق اۋىلىندا جىگىتتەر مەن قىزداردىڭ ءبىر-بىرىنە عاشىقتىق حاتتارىن جولداۋى كادىمگىدەي داستۇرگە اينالعان بولاتىن. ونداي حاتتار ادەتتە ولەڭمەن جازىلاتىن, سودان دا وزىنشە ءبىر رومانتيكالىق سيپات الاتىن.
وسىلايشا, اباي ءوز وقىرمانىنىڭ سۇرانىسىن ءدال تابا ءبىلدى. قازاقستاندىق جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءدال ايتقانىنداي, اباي پۋشكين شىعارماسىنان «ەپيستوليارلىق رومان» جاساۋعا تىرىستى جانە ونى جاساي الدى. ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ «ونەگين» قازاق تىلىنە اۋدارىلعان 1887 جىلدى «ۇلت مادەنيەتىنىڭ تاريحىنداعى بەتبۇرىستى بەلەس دەپ تانۋعا ءتيىسپىز, بۇعان كۇمان كەلتىرۋدىڭ ءجونى جوق» دەپ جازادى.
فيلولوگ زەرتتەۋشىنىڭ تاتيانا مەن ەۆگەني اراسىنداعى حات الماسۋدى تالداۋعا قاتىستى وي-تولعامدارى وتە قىزعىلىقتى. «تاتيانانىڭ ءوز ماحابباتىن الدىمەن ءوزى ايتۋىنان, جىگىتكە حاتتى ءوزى جازۋعا بەكىنۋىنەن اباي بولەكشە باتىلدىق, قازاق قوعامى ءۇشىن ۇلكەن جاڭالىق كوردى, مۇنىڭ ءوزى كەرەك كەزدە رۋ باسقارىپ تا كەتەتىن, جاۋىنگەرلىك جورىققا قولباسشىلىق ەتەتىن, پارانجى دەگەندى بىلمەگەن قازاق ايەلىنىڭ بولمىس-بىتىمىنە دە جات ەمەستىگىن ءتۇسىندى. اباي بۇل ارادا دا جاڭعىرتۋشى تۇلعا رەتىندە تانىلادى» دەپ جازادى ابدراحمانوۆ. «ەۆگەني ونەگيننىڭ تۇتاستاي اۆتورلىق تۋىندى دەپ تانىلۋعا ءتيىستى اۋدارماسىن تالداي كەلىپ, ادەبيەتتانۋشى بۇل جاعدايدى قازاق ەلىندەگى ومىرمەن دە بايلانىستىرا بىلەدى: «راسىندا دا, ماسەلەنىڭ ءمانىسى «ادامداردىڭ تەڭدىگىندە», «ولاردىڭ ءوز ويلارىن ەركىن جەتكىزۋىندە», «جاڭا ومىردە» بولىپ تۇر. بۇگىنگى ساياسيلانعان تىلمەن ايتاتىن بولساق, ماسەلە قازاق قوعامىن ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋعا بارىپ تىرەلەدى».
ەندى قازاق دانىشپانىنىڭ تارجىمەشىلىك تالانتىنا بىرەر مىسال كەلتىرەيىك. ەستەرىڭىزدە مە, تاتيانا ەۆگەنيگە: «حوت رەدكو, حوت ۆ نەدەليۋ راز
ۆ دەرەۆنە ناشەي ۆيدەت ۆاس» دەپ تىلەك ايتاتىن ەدى عوي. وسى تۇستى اباي ءوزىنىڭ حالقى ءۇشىن: «شىدار ەم كۇيىپ مەن جانىپ,
ايىنا بىرەر كورسەم دە» («داجە سگورايا وت نەتەرپەنيا, يا بى ۆىنەسلا ۆسە, ەسلي حوت راز ۆ مەسياتس پريشلوس بى ۋۆيدەت ۆاس») دەپ كەلتىرگەن. نەگە اپتاسىنا ءبىر رەت دەمەگەن دەپ سۇرارسىز؟ دەمەيتىن سەبەبى – اقىن ءوز شىعارماسىن قازاق اۋىلىنداعى جاستارعا ارناپ وتىر. «دالا دەگەنىڭىز دەرەۆنيا ەمەس, تىم قۇرىعاندا اپتا سايىن ءبىر رەت, جەكسەنبىدە جۇرتتىڭ ءبارى شىركەۋدەگى مىناجاتقا جينالىپ جاتاتىن. يەن دالادا ادامدار ايىندا ءبىر كورىسسە دە, قۋانىپ قالىسادى. اسىرەسە قىز بەن جىگىت سيرەك ۇشىراسقان: «جۇرت جاماندار جاتقا جورىپ» – مۇنى قازاق بالاسى ۇدايى ۇمىتپايدى. ءسوز اراسىندا ايتا كەتەلىك: دالاداعى قازاقتاردىڭ جولىققاندا اماندىق-ساۋلىقتى تىم-تىم تاپتىشتەپ سۇراپ قالاتىنى ول كىسىنى وسىدان ەندى بىرازعا دەيىن كورمەيتىنىن بىلگەندىكتەن بولسا كەرەك...» دەپ اقىن ويىن تارقاتادى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.
ماقالا اۆتورى ادەبيەت سىنشىسى تاكەن الىمقۇلوۆتىڭ اباي اۋدارمالارى قازاق ءتىلىن بايىتا ءتۇستى, جاڭا ۇعىمداردى, تىڭ تەڭەۋلەردى, ەپيتەتتەردى, سونى ءسوز ورامدارىن, ءسوز ايشىقتارىن تۋعىزدى, ويلاۋدىڭ بەينەلى جاڭا تۇرلەرى شىقتى دەگەن سوزىنە سىلتەمە جاسايدى. «ال ويلاۋدى وزگەرتۋدەن ارتىق قانداي قۇدىرەت كەرەك؟!» – دەپ جازادى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ.
لەرمونتوۆپەن رۋحاني تۋىستىق
اباي قۇنانباەۆتىڭ اقىندىق كوركەمدىك قۋاتى ميحايل لەرمونتوۆتىڭ ولەڭدەرىن اۋدارۋ كەزىندە ايشىقتى تانىلعان. بۇل ارادا دا ءبىز قازاق اقىنىنىڭ ورىس اقىنىنىڭ بەينەسىنە اينالا بىلگەنىن كورەمىز. وزىمىزگە بالا كۇننەن تانىس مىنا جولداردى ەسكە تۇسىرەيىكشى:
گورنىە ۆەرشينى
سپيات ۆو تمە نوچنوي.
تيحيە دولينى
پولنى سۆەجەي مگلوي.
قاراڭعى تۇندە تاۋ قالعىپ,
ۇيقىعا كەتەر بالبىراپ.
دالانى جىم-جىرت,
دەل-سال قىپ,
ءتۇن باسادى سالبىراپ.
«ابايدىڭ لەرمونتوۆتاعى «تاۋ شىڭدارىن» «تاۋعا» ءتۇسىرىپ, اسقاقتاعان شىڭى جوق شىڭعىس تاۋىنا كەلتىرىپ, «اڭعاردى» «جازىق دالاعا» اۋىستىرىپ, قاراۋىلدىڭ اينالاسىنا اينالدىرىپ جىبەرگەن دانىشپاندىعىنىڭ ارقاسىندا گەتە كارتيناسى قازاق جەرىنە كوشكەن دە قويعان», دەيدى اۆتور. اۋدارمانىڭ ءۇش نۇسقاسىن قاتار سالىستىرا وتىرىپ, مەدەۋباي قۇرمانوۆ: «دالانى جىم-جىرت ەتىپ قانا قويماي, دەل-سال عىپ كەتەتىن ءتۇن قازاق ساحاراسىنىڭ ءتۇنى, قازاق ءتۇنى بولسا كەرەك» دەپ تاڭدانعانىن, تامسانعانىن جاسىرمايدى» دەپ اتاپ وتەدى ادەبيەتتانۋشى ابدراحمانوۆ.
ابايدىڭ اۋدارماشىلىق قورجىنىنداعى ەڭ قوماقتى ولجا ميحايل يۋرەۆيچتىڭ ولەڭدەرى ەكەنىن ايتۋ كەرەك. قازاق وقىرمانىنا ونىڭ «بورودينو», «جولعا شىقتىم ءبىر جىم-جىرت تۇندە جالعىز», «وي», «قانجار», «دۇعا», «تەرەكتىڭ سىيى» سياقتى كوپتەگەن شەدەۆرلەرى بەلگىلى. قازاقستاندىق بەلگىلى اكادەميك, «اباي» ەنتسيكلوپەدياسىن قۇراستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى زاكي احمەتوۆ بىلاي جازعان: «اباي لەرمونتوۆ پوەزياسىنا بولەكشە قۇشتارلىقپەن قاراعان. ول ورىس اقىنىنا ەرەكشە جاقىن بولدى, ونىمەن رۋحاني تۋىستىق تاپتى. ورىس پوەزياسىنا ىنتىعا وتىرىپ, اباي رۋحاني سارىنداستىقتىڭ بارشا قاجەتىن ءدال وسى لەرمونتوۆتان تاپقان دەپ ايتۋ ارتىق ەمەس. بۇل كەزدە اباي تەك ۇلى اقىننىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ورىس قوعامىنىڭ ينتەللەكتۋالدى الەمىن, ىشتەي مۇقتاجدىعىن, تاعدىر-تالايىن جان-جاقتى پايىمدايتىن بيىككە كوتەرىلگەن بولاتىن. سوندىقتان ول بۇل حالىقتىڭ پوەزياسىن دا تاماشا ءتۇسىندى. لەرمونتوۆتىڭ شامىرقانۋى, قايعىسى مەن ىزا-كەگى ورىس حالقىنىڭ, قانالۋشى قوعامنىڭ شامىرقانۋىن, قايعىسى مەن ىزا-كەگىن تانىتاتىنىن سەرگەك سەزىندى.
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ پىكىرى بويىنشا, قانشا دەگەنمەن ابايعا لەرمونتوۆ پۋشكيننەن گورى جاقىنىراق بولعان. «اباي ءوز جانىنىڭ قاجەتىن لەرمونتوۆتان كوبىرەك تاپقانداي. مۇنىڭ ءوزى لەرمونتوۆ ولەڭدەرىنىڭ دەنىن تازا اۋدارما كۇيىندە شىعارۋىنان, ال پۋشكينگە كەلگەندە ەركىندىككە دەس بەرىپ, ءوز بەتىنشە پايىمداما جاساۋعا, كەيىپكەرلەردىڭ مىنەز ءبىتىمىن, كىسىلىك بولمىسىن ءوز قالاۋىنشا وزگەرتۋگە بەيىمدىگىنەن دە كورىنەدى. باسقاشا ايتقاندا, اباي پۋشكينمەن جارىسا سويلەسە, لەرمونتوۆقا قوسىلا سويلەيدى», دەپ جازادى ادەبيەتتانۋشى.
ء«بىز مىسالعا قارىزدارمىز»
پۋشكين مەن لەرمونتوۆتان كەيىن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مىسالشى اقىن كرىلوۆقا اۋىسادى. ونىڭ شىعارمالارىن دا اباي «تۇپنۇسقانىڭ تىڭ قىرلارىن, بۇعان دەيىن اشىلماعان بوياۋلارىن جارقىراتا كورسەتىپ» اۋدارعان.
اۋدارما ۇلگىلەرى پايدا بولعانعا دەيىن قازاقتارعا مىسال جەكە ادەبي جانر رەتىندە سىڭىسپەگەن ەدى دەپ ايتۋدىڭ رەتى بار. بۇل ارادا كرىلوۆقا دەيىن مىسالدىڭ ورىس ادەبيەتىندە دە كەڭىنەن تاراماعانىن ايتا كەتەلىك. مىسالى, ءحىح عاسىردا ساناتكەر ۇستاز ىبىراي التىنسارين: «قازاق بالالارى مىسالدى وقىعىسى كەلمەيدى, وقىسا دا وعان كۇلە قارايدى, ال ولاردىڭ اتا-انالارى بالالارىمىزدى ساۋىسقان مەن قارعا ءبىر-بىرىمەن سويلەسىپتى دەيتىن قايداعى-جايداعىعا وقىتاسىڭدار دەپ رەنىش بىلدىرەدى», دەپ جازعان. ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ ايتۋى بويىنشا, يۆان كرىلوۆ مىسالدارىنىڭ اۋدارىلۋى تەك قازاق اۋدارما ونەرىنىڭ عانا ەمەس, تۇتاستاي تۋعان ادەبيەتتىڭ دامۋىندا دا ماڭىزدى بەلەستەردىڭ ءبىرى بولدى.
ماسەلە مىنادا: ابايدىڭ كرىلوۆ مىسالدارىن ناعىز ۇلتتىق بوياۋعا قانىق كۇيگە كەلتىرىپ اۋدارعانى سونداي, ولاردى ولەڭنىڭ ۇيقاستى نۇسقاسى رەتىندە عانا قاراۋ ءتىپتى كوكەيگە قونىمسىز. اشىعىن ايتايىقشى: كرىلوۆتىڭ «سترەكوزا ي مۋراۆەي» دەگەن مىسالى ۇلى فرانتسۋز جان دە لافونتەننەن, ال ارىرەك كەتسەك – كونە گرەك تىلىندە جازعان ەزوپتان اۋدارما دەپ تانىلمايدى عوي؟ وندا نەگە اباي مىسالى كرىلوۆتان اۋدارما دەپ تانىلۋعا ءتيىس؟ ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ مىسالدى ەگجەي-تەگجەيلى, ءار جولىن جەكە قاراستىرىپ تالدايدى دا, بۇل شىعارمانى ابايدىڭ ءتول تۋىندىلارىمەن قاتار قويۋعا بولاتىنىن دالەلدەيدى. «ولەڭنىڭ ورنەكتىلىگى, اۋەزدىلىگى قايران قالدىرادى, ىرعاعى دا, ۇيقاسى دا, ماقامى دا, ءسوزدىڭ اۋەنى دە ءمىنسىز, قۇيىلىپ تۇر, دەپ جازادى اباي مىسالدارىن تالداۋ بارىسىندا ادەبيەتتانۋشى. – كرىلوۆتان جاسالعان اۋدارمالاردىڭ ەۆوليۋتسيالىق جولىن ءسوز ەتكەندە ءبىز ەڭ الدىمەن ولاردىڭ قازاقتىڭ جان دۇنيەسىنە جاقىندىعىن, تۇسىنىكتىلىگىن, ويدى بەينەلى جانە قۇنارلى تىلمەن جەتكىزۋىن, ءسويتىپ دالا ومىرىنە بەيىمدەلۋىن ايتامىز».
ءبىر عانا مىسال كەلتىرەيىك. ابايدا مىسالدىڭ كەيىپكەرى ينەلىك (سترەكوزا) ەمەس – شەگىرتكە (كۋزنەچيك). ونىڭ سەبەبى مىنادا. «سترەكوزانىڭ» قازاقشاسى «ينەلىك», ونىڭ ءتۇبىرى – «ينە», قازاق تىلىندە ارىق, اشاڭ كىسىلەرگە ايتىلاتىن «ينەلىكتەي ءىلميىپ» دەگەن ءسوز دە بار ەكەن. ينەلىكتىڭ ىلميگەن, داۋىسى شىقپايتىن جاندىك ەكەنىن دالاداعى ءاربىر قازاق بىلەدى. دەمەك, كرىلوۆ مىسالىنداعى «لەتو كراسنوە پروپەلا» دەگەن ءسوز ينەلىككە جاناسپايتىن ەدى. ال شەگىرتكە دەگەنىڭىز, الا جازداي ءان سالا بەرەدى جانە داۋىسى اجەپتاۋىر شىعادى. لافونتەندە مىسالدىڭ «تسيكادا مەن قۇمىرسقا» دەپ اتالاتىنى نازار اۋدارارلىق جاي, ال تسيكادا دەگەن شەگىرتكەنىڭ الىستان قوسىلاتىن اعايىنى ەكەنى بەلگىلى. الايدا كرىلوۆ, لەۆ ۋسپەنسكيدىڭ جازعانىنداي, تسيكادادان دا باس تارتقان, ويتكەنى ول كەزدە ورىس وقىرمانى بۇل جاندىكتى بىلە قويمايتىن. كرىلوۆ شەگىرتكەدەن دە باس تارتقان, ويتكەنى بۇل ءسوز (كۋزنەچيك – رەد.) مۋجسكوي رودتىڭ ءسوزى, ونداي جاعدايدا مىسال ەكى «مۇجىقتىڭ» – شەگىرتكە مەن قۇمىرسقانىڭ سويلەسۋى بولىپ شىعاتىن ەدى. ال يۆان اندرەەۆيچكە كورشى مەن كورشى ايەلدىڭ اڭگىمەسى كەرەك بولعان. سودان دا اباي كرىلوۆتى «تۇزەتە وتىرىپ», ينەلىكتى شەگىرتكەگە اۋىستىرادى ء(بىر جاقسىسى – قازاقتىڭ ءتىلى رود قۇرساۋىنا قامالماعان ەكەن), ءسويتىپ وقيعانى ورماننان دالاعا الىپ شىعادى دا, اقىر اياعىندا ناعىز قازاق مىسالىن دۇنيەگە اكەلەدى.
«مىسال ءبىزدىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمىمىزدە ەلەۋلى ءىز قالدىردى, – دەپ وي تۇيەدى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ. – ىبىراي التىنسارين, اباي قۇنانباەۆ, احمەت بايتۇرسىنوۆ, سپانديار كوبەەۆ, بەكەت وتەتىلەۋوۆ سياقتى اۆتورلاردىڭ قالامىنان شىققان تاعىلىمدى اۋدارمالار ۋاقىت وتە كەلە قازاقتىڭ ءتول مىسالدارىن جازۋعا يگى ىقپال جاسادى. ءبىز مىسالعا قارىزدارمىز. ءدال وسى مىسال ارقىلى ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ جازبا ادەبيەتى الەمدىك ءسوز ونەرىنىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرىمەن العاش رەت تابىستى. كەزىندە مۇحتار اۋەزوۆ مىسالدىڭ كۇشىن حالىقتىڭ ۇيقىسىن وياتاتىن, جىگەرىن جانيتىن, جانىن جاڭارتاتىن, ساناسىن سىلكىندىرەتىن سەرپەر سوزگە تەڭەگەن ەدى. ونداي ءسوز بىزگە قاي كەزدە دە كەرەك. قازىر اسىرەسە كەرەك».
زەرتتەۋ اۆتورى قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ابايدىڭ ماقتان مەن ماسىلدىق پسيحولوگيادان ارىلىپ, قايراتتانىپ ەڭبەك ەتۋدى, تالاپتانىپ ءبىلىم ىزدەۋدى ناسيحاتتاعانىن ايتقان ءسوزىن كەلتىرىپ, بۇگىنگى كۇنمەن تاعى دا بايلانىستىرادى. وسى «شەگىرتكە مەن قۇمىرسقا» مىسالىنان ءبىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتقان سوزدەرىنىڭ كوكەيكەستىلىگىن كورەمىز: شەگىرتكەنىڭ جالقاۋ جەڭىلتەكتىگى قۇردىمعا كەتىرەتىن جول, باقۋاتتى ومىرگە, باقىتقا, يگىلىككە تەك قۇمىرسقانىڭ ەرىنبەيتىن ەڭبەكقورلىعى عانا جەتكىزە الادى.
ينتەللەكتۋال ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ ءاربىر قازاقتى اۋىق-اۋىق اباي تومىن قولعا الىپ تۇرۋعا, ولەڭدەرىن قايتالاپ وقۋعا, اقىن الدىندا ىشتەي ەسەپ بەرىپ: «ابايدىڭ ايتقان اقىلىن الدىم با, ايتقان سىنىنان قورىتىندى شىعاردىم با, شىق دەگەن بيىگىنە ۇمتىلدىم با, ادام اتىن اقتايتىنداي نە ىستەدىم مەن ءوزىم؟» دەگەندەي ويعا ءتۇسىپ تۇرۋعا شاقىرادى. ۇلتتىڭ ۇلى ۇستازى ءدال وسىلاي ەتۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ وتكەنىن, بۇگىنىن جانە كەلەشەگىن ءبىرتۇتاس بايلانىستىرعان بولاتىن.
اندرەي بەلوبورودوۆ,
«ارگۋمەنتى ي فاكتى»
