العىسوز ورنىنا
بۇگىندە سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىعىپ وتىرعان فاريت گاليموۆ ءوزىنىڭ العاشقى ەڭبەك جولىن پەتروپاۆل قۇرىلىس ماتەريالدارى زاۋىتىندا بەتونشى بولىپ باستاعان ەدى. قازىر, ارينە, 19 جاستاعى جىگىتتىڭ زيانى كوپ قاۋىپتى وندىرىستە جۇمىس ىستەگەندە نە ويلاپ, نەنى ارمانداعانىن ءبىلۋ قيىن بولار. سول كەزدەگى ادەبيەت پەن باسپاسوزدە باسىلاتىن قاراپايىم جۇمىس ادامىنىڭ اۋىرتپاشىلىقتان تۇراتىن ەسىل ەڭبەگى قانشالىقتى قيىن بولسا, سونشالىقتى ونىڭ كوپ نارسەگە قول جەتكىزۋدى ارماندايتىنى تابيعي قۇبىلىس ەدى. سولاي بولۋى زاڭدى دا.
1968 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتى «ونەركاسىپتىك جانە ازاماتتىق قۇرىلىس ينجەنەرى» ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ, ديپلومىن الىپ, جۇمىسقا كىرىسىپ كەتكەن ۇستازىممەن كەيىنىرەك تانىستىم. ەڭبەك جولىن قاراپايىم جۇمىستان باستاعان ول ءوزىنىڭ ەڭبەكقورلىعىنىڭ ارقاسىندا كەز كەلگەن قۇرىلىس الاڭىنىڭ ء«وز ادامى» بولدى. جۇمىسشىلار مەن ينجەنەرلەردىڭ جانىن جاقسى تۇسىنە ءبىلدى. ايانباي ەڭبەك ەتىپ, ابدەن شىڭدالعان ونىڭ جىگەرى باسشىلىق لاۋازىمدارعا جول اشتى. پەتروپاۆل مەن كوكشەتاۋدىڭ قۇرىلىس ترەستەرىندە 30 جىل بويى ينجەنەر بولىپ, كەيىن باسقارما باستىعى لاۋازىمىنا دەيىن كوتەرىلدى. ءسويتىپ, «كوكشەتاۋ قۇرىلىس» ترەستىنىڭ باسشىسى بولدى. وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىندا قازكسر قۇرىلىس جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتتى باسقاردى. ودان كەيىن «قازاقستانقۇرىلىس» كونتسەرنىنە باسشىلىق ەتتى. ءارى قاراي قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇي جانە اۋماقتاردا قۇرىلىس سالۋ ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, سول كەزدەگى اقمولا قالاسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى, «قازاقستان تەمىر جولى» اق پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى بولىپ ەڭبەگىن ءسىڭىردى.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى
فاريت حابيبراحمان ۇلىنىڭ ەڭ باستى قىزمەتى – تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردى الماتىدان اقمولاعا كوشىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ورىنداۋ بولدى. ول قونىس اۋدارۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانى 1996 جىلعى قاراشادان باستاپ باسقاردى.
فاريت حابيبراحمان ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, استانانى كوشىرۋ جونىندەگى مەگاجوبانى العاش رەت نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1994 جىلى جوعارعى كەڭەستىڭ وتىرىسىندا بايانداعان.
– ەكى جىلدان كەيىن ەلىمىزدىڭ باس قالاسى جاڭا ەلورداعا كوشتى. استانانى ورتالىققا كوشىرۋ تۋرالى يدەيا – ەلباسى تاراپىنان وي ەلەگىنەن ءوتىپ, ابدەن ءپىسىپ-جەتىلگەن دۇنيە ەدى. نۇر-
سۇلتان ءابىش ۇلى تاۋەلسىزدىكتى جاريالاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا جەتە ءمان بەردى. تاۋەلسىز قازاقستاندا جاڭا استانا بولۋعا ءتيىس ەدى. بۇل ۇمىتىلماس ساياسي ءسات بولدى: جاڭا ەل – جاڭا استانا. ەلگە جاڭا استانا تاڭداۋعا سەبەپ بولعان ءساتتىڭ ءبىرى – سول كەزدەگى استانا مارتەبەسىنە يە بولعان الماتى قالاسىنىڭ ورنالاسقان جەرى ەلدىڭ شەتىندە بولۋى ەدى. ادەتتە, بارلىق استانالار ەلدىڭ ورتالىعىندا ورنالاسادى. سودان بارىپ تۇرعىنداردىڭ ءبىر-بىرىمەن قارىم-قاتىناس جاساۋىنا ىڭعايلى لوگيستيكا قۇرىلادى. بۇل تۇستا ەكونوميكا دا جەڭىسكە جەتتى دەۋگە بولادى: قاراعاندى, قوستاناي, پەتروپاۆل, پاۆلودار, وسكەمەن – بارلىعى استاناعا جاقىن ورنالاسادى, دەمەك, باس قالا اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ونەركاسىپتىك ايماقتىڭ ورتالىعىندا بولادى, – دەپ ەسكە الادى مەرەيتوي يەسى.
استانانى كوشىرۋ: جۇرە ۇيرەندىك
1994 جىل – استانانى قالاي اۋىستىرۋ كەرەكتىگىن ءالى ەشكىم جەتە تۇسىنبەگەن ۋاقىت. فاريت حابيبراحمان ۇلىنىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەتتىك ورگانداردى كوشىرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ قۇرىلۋى – ءساتتى شەشىم بولدى.
– بىزدە تاجىريبە دە, اقشا دا بولعان جوق. اقشاعا قاتىستى ماسەلە تۋىنداعاندا, ءۇنسىز تىنىشتىق ورنايتىن. سول كەزدەر ءالى ەسىڭدە بولار, – دەپ سۇراپ قويادى مەرەيتوي يەسى ءسوز اراسىندا. – ال بىزگە ءبىر مەزگىلدە مىڭداعان ماسەلەنى شەشۋگە تۋرا كەلدى. ادامدار – قاعاز, كىرپىش ەمەس, ءتىرى جاندار. سويلەيدى, ويلايدى, سۇراق قويادى دەگەندەي. ولاردىڭ قويعان سۇراقتارى دا ورىندى ەدى. قايدا تۇرامىز, ايەلدەرگە قالاي جۇمىس تاۋىپ بەرەمىز, بالالار قايدا وقيدى؟ – دەگەن سياقتى. الماتىدان قونىس اۋدارىپ كەلگەندەردىڭ اراسىندا بۇل شەشىممەن كەلىسپەگەندەر دە بولدى. كوشۋ ماسەلەسىن اۋىر قابىلدادى. وسى جەردە ۇيىمداستىرۋشىلىق ماسەلەلەرمەن بىرگە حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيىنە قاتىستى پسيحولوگيالىق تۇيتكىلدەردى دە شەشۋگە تۋرا كەلدى.
بولات ارتەريالار
2009 جىلى ف.گاليموۆ «قازاقستان تەمىر جولى» اق پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى بولىپ تاعايىندالدى. سول قىزمەتتە 2018 جىلعا دەيىن ەڭبەك ەتتى. ارقالىق – شۇباركول, جەزقازعان – بەينەۋ, التىنكول – جەتىگەن تەمىر جولدارىنىڭ قۇرىلىسىنا بەلسەنە ارالاستى.
– ارقالىق – شۇباركول مەن جەزقازعان – بەينەۋ تەمىرجول جەلىلەرىن سالۋدى كەڭەس زامانىندا قولعا الۋ كەرەك بولعان ەدى. سەبەبى رەسپۋبليكانىڭ باتىسى مەن شىعىسىن تىكەلەي بايلانىستىراتىن جولدار بولعان جوق. نەگىزگى ماسەلە جوبانىڭ قىمباتتىعىندا بولدى. ونىڭ قۇنى 4 ميلليارد دوللارعا باعالاندى. بۇل جولدار قانشا جەردەن قاجەت بولسا دا, ەگەمەندىگىن جاڭا العان, قاناتى قاتايماعان جاس ەلدە شەشىم تابۋعا ءتيىس ودان دا ماڭىزدى ماسەلەلەر بولدى. ءسويتىپ, ۋاقىتى جەتكەندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2012 جىلى قاڭتاردا ءوزىنىڭ حالىققا ارناعان كەزەكتى جولداۋىندا جاڭا تەمىر جولداردى سالۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. وسى جولداۋ – ءىرى تەمىرجول جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا باستاماشى بولدى, – دەپ ەسكە الادى فاريت حابيبراحمان ۇلى.
تاماشا ينجەنەرلىك شەشىمدەر
وسى ماقالانى دايىنداۋ بارىسىندا فاريت حابيبراحمان ۇلىن سيپاتتايتىن تاعى ءبىر ءسات ەسىمە ءتۇستى. جەتىگەننەن التىنكولگە دەيىن ۇزاقتىعى 300 شاقىرىمعا سوزىلاتىن جول ۋچاسكەسىندە ىلە وزەنى اعىپ جاتىر. ف.گاليموۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلىستىڭ ەكى ساۋلەلى سىزباسى ۇسىنىلدى. ياعني وزەننىڭ ەكى جاعالاۋىنان جول سالۋ كەرەك بولدى. بىراق جۇك ۆاگوندارىن, مانەۆرلىك لوكوموتيۆتەردى وزەننىڭ ارعى جاعىنا قالاي شىعارامىز؟ وندا تەمىر جول جوق. سول كەزدە فاريت حابيبراحمان ۇلى كوماندامەن بىرگە جاڭا جوسپار قۇردى: جۇك ۆاگوندارى مەن مانەۆرلىك لوكوموتيۆتەر كورپۋستار مەن دوڭعالاق جۇپتارىنا بولشەكتەلىپ, ترالدارمەن جول بويىمەن ەكىنشى جاعاعا تاسىمالداندى. ۋاقىتشا تەمىر جول توسەلىپ, ۆاگوندار مەن لوكوموتيۆتەر جينالىپ, تەمىر جول قۇرىلىسى باستالدى دا كەتتى. يدەيا بويىنشا وزەنگە ۇزىندىعى ءبىر شاقىرىمدىق كوپىر سالىنعانعا دەيىن جانە ونىڭ قۇرىلىسىن كۇتپەۋ ءۇشىن وزەننىڭ ارعى جاعىندا جول سالىنۋ كەرەك بولدى. بۇل تاماشا ينجەنەرلىك شەشىم ەكى جىلدىڭ ىشىندە تەمىر جول سالۋعا كەتەتىن ۋاقىتتى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەردى.
وسى ماگيسترالداردىڭ قۇرىلىسى جۇرگەن اۋماق – شولەيتتى جەرلەر ەدى. ايماقتا, ەلدى مەكەندەردە سۋ جوق كەز. بىراق وزەن ستانساسىنان (جاڭاوزەن قالاسى) تۇركىمەنستانعا دەيىن تەمىرجول سالۋ كەزىندە قۇرىلىسشىلاردى ودان دا كۇردەلى جاعدايلار كۇتىپ تۇردى.
– ءبىز وتە قيىن جاعدايدا جۇمىس ىستەدىك. جازدا +60 گرادۋس ىستىق. ۇن ىسپەتتى ۇساق شاڭ, ءتىپتى جابىق تەرەزەلەر ارقىلى ماشينا ىشىنە كىرىپ دەم الۋدىڭ ءوزى قيىنعا سوقتى. جوسپارلاۋ تاڭعى 6-دا باستالادى. ويتكەنى ساعات 9-دا اۋا تەمپەراتۋراسى 40 گرادۋسقا دەيىن كوتەرىلەدى. ال تاڭعى 6-دا تەمپەراتۋرا 30 گرادۋستى كورسەتەدى. كۇن رايىنىڭ وسى ءبىر قۇبىلىسى ءبىزدى تۇندە جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر ەتتى. ويتكەنى كۇندىز 60 گرادۋس ىستىقتا جۇمىس ىستەۋ مۇمكىن بولمادى, – دەپ ەسكە الادى ف.گاليموۆ.
فاريت گاليموۆ بۇل جوبالاردان جيعان تاجىريبەسىن كەيىن «نۇرلى جول» ۆوكزالى مەن «نۇرسۇلتان نازارباەۆ» اۋەجايىنىڭ حالىقارالىق تەرمينالىن تۇرعىزعان كەزدە جانە ەكسپو-عا دايىندىق بارىسىندا قولدانا ءبىلدى.
سوڭعى ءسوزدىڭ ورنىنا
بىرنەشە كۇننەن كەيىن قازاقستان حالقى تاۋەلسىزدىك كۇنىن اتاپ وتەدى. فاريت حابيبراحمان ۇلىنىڭ جەمىستى ەڭبەگىنىڭ دە وسى ايتۋلى وقيعادا ءوز ۇلەسى بار. ءبىز, ونىڭ شاكىرتتەرى ءبىر مەرەيتويمەن شەكتەلمەي, الداعى ۋاقىتتاردا ءوز ەستەلىكتەرىمىزدى ايتىپ ەسكە الۋ ءۇشىن مىقتى دەنساۋلىق, قاجىماس قايرات جانە مۇمكىندىگىنشە ۇزاق جىلدار بويى ساپتان تابىلا بىلسەك دەپ تىلەيمىز.
رومان سكليار,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى
