زاڭدى جولمەن بىرىگىپ, ءبىر-ءبىر ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار قۇرىپ, بولىنەتىن گرانتتاردى يگەرىپ جۇرگەن وزگە ازاماتتاردىڭ قىزمەتىنە كىسى قىزىعادى. قالا, وبلىس, ورتالىق, «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى جانە حالىقارالىق ۇيىمدار بەرەتىن گرانتتارىمەن وزدەرىنىڭ ۇلتتىق, مادەني مۇددەلەرىنە جۇمىس ىستەپ, تاجىريبە جيناقتاۋدا.
قازىرگى قوعامداعى وزەكتى ماسەلەلەرگە قاراساق, كوبىسى قازاقتارمەن بايلانىستى, نايزانىڭ ۇشى بىزگە تيۋدە... بۇل – جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى سۋيتسيد, قارجى پيراميدالارى, قازاق ءتىلىنىڭ جايى, ەكولوگيا جانە باسقالارى. وكىنىشتىسى سول, بۇل مەملەكەتتىك ەمەس الاڭقايدا ءوز مۇددەلەرىمىزدى قورعايتىن, جاستارعا, كوپ بالالى انالارىمىزعا, مۇگەدەكتەرىمىزگە, اۋىلدارعا دەيىن جەتىپ, كومەك جاساي الاتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار تىپتەن از.
كۇندەلىكتى وسى ماسەلەلەرمەن ءوزىمىز اينالىسپاساق, بۇل شارۋالاردى بىزگە قالادا وتىز جىلداي جۇمىس ىستەگەن, ماي شەلپەكتەي گرانتتارعا شىلقىعان, جىلدان-جىلعا قوماقتى قارجى الىپ, كومەگى ءوز ىشىنەن ارتىلمايتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار ىستەپ بەرە مە؟
مەملەكەتتىك ورگانداردى ءجيى سىنعا الامىز. انانى جاسامايدى, مىنا جەردە دۇرىس ىستەمەدى دەگەندەي. بىراق مەملەكەتتىڭ قولى قازىر ءار جۇمىسقا جەتە بەرمەيدى. ءوزى تىكەلەي ىستەي المايتىن كوپتەگەن ىستەردى ارنايى تاپسىرما بەرىپ, گرانت ءبولىپ, وسى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارعا جۇكتەيدى. مىسالى, بيىل وسى ماسەلەلەرگە قاراعاندى قالاسىنىڭ اكىمدىگى 100 ميلليونعا جۋىق تەڭگە (!) بولگەن ەكەن. كىم الىپ جاتىر سوندا بۇل اقشانى؟
وتكەندە تەلەديداردى قاراپ وتىرسام, قالامىزدا ءبىر توپ مۇگەدەك بالالارعا كومەك كورسەتىلىپ جاتىر ەكەن. بالالاردىڭ كوبىسى جاقسى كيىنگەن, شەتەلدىڭ جاڭا, جالتىراعان اربالارىندا وتىر. بارلىعى دا باسقا ۇلتتىڭ وكىلى, ىشىندە ءبىر قازاق كورە المادىم. تاعى قايتالاپ ايتۋعا تۋرا كەلەدى: مەن وزگە ۇلت بالالارىنىڭ سونداي جاقسى جاعدايدا بولعاندارىنا قارسى ەمەسپىن. بىراق ءوز قاراكوزدەرىمىزگە دە سونداي قىزمەتتىڭ جاسالۋىن قالايمىن. ياعني ءبىزدىڭ تولەگەن سالىقتارىمىزدان جينالعان اقشانىڭ ءبىر بولىگى – گرانتتار ارقىلى اۋىلدارداعى مۇگەدەك بالالارعا دا سۋداي جاڭا اربا بولىپ جەتكەنىن قالايمىن. سوندىقتان تەز ارادا, كوپ ءسوز, ۋادەدەن شارشاعان قازاققا, سول ىستەردى ۇيىمداستىرا الاتىن وزىمىزدەن شىققان قابىلەتتى ازاماتتارىمىز بولسا دەيسىڭ. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تاپسىرىستارىن جەڭىپ الا الاتىن, ەلشىلىكتەرگە بارىپ گرانتتار تۋرالى اڭگىمە قۇرا الاتىن, جوعارى دەڭگەيدەگى ساۋاتتى, بىرنەشە ءتىل بىلەتىن ورتا بۋىن وكىلدەرى مەن جاستار كەرەك. ەكولوگيا, بالالار ماسەلەلەرى, مۇگەدەك توپتارعا, قازاق داستۇرلەرىن دامىتۋعا جانە باسقا دا جۇزدەگەن ماسەلەگە باعىتتالعان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار قۇرىپ, وزىمىزگە جانە قازاق قوعامىنا جۇمىس ىستەۋدىڭ زاماناۋي تاسىلدەرىن بىلۋگە قۇشتار, كاسىبي دارەجەسى تومەن بولسا دا ۇيرەنۋگە بەيىلدى ازاماتتار اۋاداي قاجەت.
ءجۇز ميلليون تەڭگە تەك قالالىق اكىمدىك بولگەن قارجى, ال ودان باسقا وبلىس جانە ورتالىقتان بولىنەتىن قاراجات قانشاما؟ سوندا دەڭگەيىمىز, ءبىلىمىمىز جەتپەي مە ەكەن وسىنداي ىستەر اتقاراتىن؟ ءبىزدىڭ شەتەلدەن وقۋىن ءتامامداپ كەلگەن جاستارىمىز, جەرگىلىكتى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن وزاتتارىمىز, ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارى جانە بەلسەندى ازاماتتىق پوزيتسياسى بار ازاماتتارىمىز نە ىستەپ ءجۇر؟
نەگە قازاق تىلىندە قىزمەت كورسەتەتىن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار از جانە كاسىبي دارەجەسى تومەن؟ قازاقتاردىڭ ەڭ كوپ اشقان ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارى اتالارىنا ەسكەرتكىش قۇرۋعا ارنالعان قورلار ەكەن. كوبى جۇمىس ىستەي الماعان, جاۋىپ تاستاۋعا دا شامالارى جوق. ۇيالاتىن جاعداي.
قالامىزدا ءبىلىمى جوعارى, قاجىرلى, الەۋمەتتىك ورتادا قازاق مۇددەسىن قورعاي الاتىن, مىقتى ازاماتتىق پوزيتسياعا يە ازاماتتار بار. بىراق ولار از جانە كوبى قوعامعا بۇرىننان بەلگىلى ادامدار. جاڭالارى, ورتا جاستاعىلار, جاستار جوقتىڭ قاسى. ياعني مۇنداي جۇمىستاردى ىستەي الاتىندار – جاۋاپكەرشىلىك پەن ىسكەرلىكتىڭ كەلەسى ساتىسىنا شىققان, ازاماتتىق پوزيتسياعا يە, قازاقتىڭ مۇددەسىن بەلسەندى قورعاپ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار قۇرىپ ارەكەت ەتە الاتىن, دەموكراتيالىق پرينتسيپتەرگە يە جاڭاشا ويلايتىن بۋىن.
قازىر مەملەكەتكە كىنا تاعۋشىلار كوپ, جاستارعا جەتكىلىكتى جاعداي جاسالمايدى, مۇمكىندىكتەر بەرىلمەيدى دەگەن پىكىرلەر ايتىلادى. مۇمكىن بۇل سىن دا ورىندى شىعار. بىراق بۇل ءومىردىڭ شىندىعى – ەشكىم ەشتەڭەنى اكەلىپ اۋزىڭا سالمايدى. ءوزىڭ ۇيرەنۋىڭ كەرەك. ياعني بۇل ىسكە دە ادامداردى دايارلاۋدىڭ ءوزى وسى باعىتتا ارەكەت ەتەر قازاقتىلدى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمنىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى بولاتىن شىعار. ۇيىمدى قالاي اشۋ, ونىڭ جۇمىس ىستەۋى, گرانتتاردى ۇتىپ الۋ تۋرالى ترەنينگتەر ۇيىمداستىرۋ كۇن تارتىبىندە وتكىر تۇر.
شىنايى, تولىققاندى دەموكراتيالىق, ازاماتتىق قوعامنىڭ قالىپتاسۋىنا مۇددەلىلىك تانىتساق, بۇل دەگەنىڭىز ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنۋىمىز كەرەك دەگەن ءسوز. كەرەك دەسەڭىز ءار اۋىلدا ۇەۇ-نىڭ ءبىر-ەكەۋى اشىلۋى قاجەت. سەبەبى بولىنەتىن گرانتتاردى الۋعا اۋىلدىڭ دا قۇقى بار, ويتكەنى ول ءار ازاماتتىڭ تولەيتىن سالىقتارىنان بولىنەتىن قاراجات.
ازاماتتىق سەكتوردا جۇمىس ىستەيتىندەر ءوزىن-ءوزى ىنتالاندىرا الاتىن, بىرەۋدەن كومەك كۇتپەي, ءوز ىستەرىمەن قوعامدى العا سۇيرەيتىن كوشباسشىلىق قابىلەتكە يە ناعىز تۇلعا ادامدار. ولار سوزبەن ەمەس, ىسىمەن ارتىنا جاقسى ءىز قالدىرادى. قازاق ەلى, كەلەشەك ۇرپاق, بوستاندىق پەن دەموكراتيا ءۇشىن سونداي ازاماتتاردىڭ قاتارى كوبەيسە دەپ تىلەيسىڭ.
بەيبىت كۇلماعامبەت,
قوعام بەلسەندىسى
قاراعاندى
