القالى باسقوسۋ حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى, قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى جانە س.بايىشەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن ۇيىمداستىرىلدى. كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا عالىمدار, شەتەلدىك جانە وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارى مەن عىلىمي زەرتتەۋ ۇيىمدارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, سونداي-اق ءابجان قۇرىشجان ۇلىنىڭ تۋىستارى قاتىستى.
بەينەكونفەرەنتسيا فورماتىندا وتكەن جيىندا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى ءسوز سويلەپ, اكادەميانىڭ ءابجان قۇرىشجان ۇلىنىڭ مۇرالارىنا قاتىستى اتقارعان جۇمىستارى تۋرالى باياندادى.
سونداي-اق ول TWESKO شىعارعان عالىم ەڭبەكتەرىن تانىستىردى. اتاپ ايتقاندا, تۇركولوگيا سالاسىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان كورنەكتى تۇركولوگ ءابجان قۇرىشجان ۇلىنىنىڭ "Codex Cumanicus تىلىندەگى سەپتىك جالعاۋلارىنىڭ ءمانى مەن ءتۇرى" اتتى باعالى ەڭبەگى كوپشىلىككە جول تارتىپ وتىر.
عالىمنىڭ اتالعان عىلىمي ەڭبەگىن بەلگىلى زەرتتەۋشى, ءابجان قۇرىشجان ۇلىنىڭ دارىندى شاكىرتى مارقۇم سەرجان دۇيسەنوۆ تۇركى اكادەمياسىنىڭ ارنايى جوباسى اياسىندا باسپاعا دايىنداعان.
سونداي-اق دارحان قىدىرالى ايگىلى ءيۇسۇپ ۇلىق حاس-حاجيب بالاساعۇننىڭ "قۇتادعۋ بىلىك" اتتى تاريحي تۋىندىسىنىڭ ءابجان قۇرىشجان ۇلى اۋدارعان نامانعان نۇسقاسىنىڭ جاڭا باسىلىمىن دا كوپشىلىك نازارىنا ۇسىندى.
– بيىل تۋعانىنا 90 جىلدىعى اتالىپ ءوتىپ جاتقان ءابجان قۇرىشجان ۇلى عىلىمي دالدىكپەن اۋدارىپ, تۇسىنىكتەرىن جازىپ بۇل تاريحي تۋىندى بۇگىنگى تاڭدا تۇركولوگتار اراسىندا قولدان تۇسپەيتىن جولباسشى قۇرالعا اينالعان, – دەپ اتاپ ءوتتى اكادەميا باسشىسى.
ال قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى گاۋحار الدامبەرگەنوۆا تانىمال تۇركولوگتىڭ عىلىمداعى وزىندىك قولتاڭباسى تۋرالى ءسوز قوزعادى.
– ءابجان قۇرىشجان ۇلى – ورتا عاسىرداعى جازبا ەسكەرتكىشتەرىن تۇپنۇسقادا وقىعان, ونى وقىرمان قاۋىممەن تانىستىرعان, بۇگىنگى قازاق, ورىس تىلدەرىنە اۋدارعان ءارى تاريحشى, ءارى لينگۆيست, ءارى ءتارجىماشى جانە عىلىمي مەكتەبى بار عالىم-ۇستاز. سانالى عۇمىرىن عىلىمعا ارناعان عالىم-ۇستاز ورتا عاسىر ەسكەرتكىشتەرىن, سونىڭ ىشىندە "كودەكس كۋمانيكۋستان" باستاپ, بىرقاتار تۇركى جۇرتىنا ورتاق مۇرالاردى عىلىم تەزىنە سالىپ, زەرتتەدى. ماڭىزدى زەرتتەۋلەرىنىڭ ارقاسىندا الەم تۇركىتانۋشىلارى اراسىندا قىپشاق جازبا ەسكەرتكىشتەرى بويىنشا ەڭ بىلگىر ماماندار ساناتىنا ەندى. عالىم ەڭبەكتەرىنە انگليا, تۇركيا, چەحيا, ۆەنگريا, رەسەي, قازاقستان, وزبەكستان عالىمدارى وڭ باعا بەرىپ, ەڭبەكتەرى اقش, انگليا, ەۋروپا مەملەكەتتەرى كىتاپحانالارىنان ورىن الدى. بۇل – قازاق عالىمىنىڭ ەڭبەگىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى بولعانىن ايقىندايتىن ايشىقتى دالەل, – دەدى گاۋحار الدامبەرگەنوۆا.
بىرنەشە جىلدان بەرى قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن "قۇرىشجانوۆ وقۋلارى" ءوتىپ كەلەدى. ءداستۇرلى جيىننىڭ باستى ماقساتى – عالىم مۇرالارىن وسكەلەڭ ۇرپاق اراسىندا كەڭىنەن دارىپتەۋ, ونىڭ زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن ۇلت جادىندا جاڭعىرتۋ. سونىمەن قاتار وقۋ ورنىندا ءوزى قىزمەت ەتىپ, ءدارىس وقىعان اۋديتوريالاردىڭ ءبىرى "پروفەسسور ءابجان قۇرىشجان ۇلى اتىنداعى ءتىل تاريحى جانە تۇركولوگيا ءدارىسحاناسى" رەتىندە جابدىقتالدى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا سونداي-اق س.بايىشەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى بەكەجان احان ۇلى, تۇرىك ءتىل قوعامى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, پروفەسسور فەيزي ەرسوي, قر ۇعا اكادەميگى, قىپشاقتانۋشى بولات كومەكوۆ, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى يۋلاي شاميلوگلۋ, تانىمال تۇركولوگ, پروفەسسور كادىرالى كونكوباەۆ, ماجارستان عىلىم اكادەمياسى ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى داۆيد شومفاي كارا, كورەيانىڭ حانگكۋك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورلارى ءاليا قۇرىشجانوۆا مەن ءازيزا ماشراببەكوۆا دا ءسوز سويلەپ, عالىمنىڭ عىلىمي مۇراسى توڭىرەگىندە كەڭىنەن ءسوز قوزعادى.
جيىن جۇمىسى "تۇركىتانۋدىڭ جالپى ماسەلەلەرى", "پروفەسسور ءا.قۇرىشجان ۇلى جانە تۇركى دۇنيەسى: ءتىل, تاريح, رۋحانيات", "پروفەسسور ءا.قۇرىشجان ۇلى جانە قىپشاقتانۋ ءىلىمى", "رۋنا جازۋلارى جانە تۇركى تىلدەرى مەن ادەبيەتى تاريحى", "تۇركى تەرمينولوگياسىنىڭ ماسەلەلەرى", "تۇركى حالىقتارىنىڭ تاريحي-مادەني بايلانىسى", "تۇركى تىلدەرى مەن ادەبيەتىن وقىتۋ ىسىندەگى ورتاق ماسەلەلەر", "جاڭا ۇلتتىق ءالىپبي: قازاق جازۋىن جاڭعىرتۋ" باعىتتارى بويىنشا جۇرگىزىلدى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار تۇركىتانۋعا قاتىستى عىلىمنىڭ دامۋ ماسەلەلەرى توڭىرەگىندە ءوزارا پىكىر الماسىپ, پايىمدى ويلارىن ورتاعا سالدى.
– ءابجان قۇرىشجان ۇلى – ۇستازدىقپەن قاتار, قازاق تiلiنiڭ تاريحىندا ەسكi تۇركi جازبا مۇرالارىنا قالام تارتىپ, حالىق تiلiنiڭ iنجۋ-مارجاندارىن تەرگەن عالىمداردىڭ بiرi ءھام بىرەگەيى. ونىڭ زەرتتەگەن ەڭبەكتەرى نەگىزىنەن ءتىل تاريحى, كونە تۇركى تىلدەرى مەن ەجەلگى قىپشاق جازبا ەسكەرتكىشتەرى ماسەلەلەرىنە ارنالىپ, اتالعان عىلىم سالاسىنىڭ كوكجيەگىنىڭ كەڭەيۋىنە زور ىقپال ەتتى. عالىم ەسىمى بەلگىلى تۇركولوگ, ورتا تۇركى جانە قىپشاق تىلدەرىنىڭ بىلگىر مامانى رەتىندە بۇكىل تۇركى حالىقتارىنا كەڭىنەن ءمالىم, – دەيدى قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تىنىشتىق ەرمەكوۆا.
كونفەرەنتسيا قورىتىندىسىندا ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن عىلىمي زەرتتەۋ ۇيىمدارى اراسىندا باستالعان وسى ىنتىماقتاستىقتىڭ جالعاسى رەتىندە تۇركىتانۋ ىلىمىنە باعىتتالعان بىرلەسكەن عىلىمي جوبالار ۇيىمداستىرۋدى قولعا الۋ, عالىم ەڭبەكتەرىن "رۋحاني جاڭعىرۋ" باعدارلاماسى اياسىندا تۇركى الەمىنە كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ, عالىم ەڭبەكتەرىن ۋنيۆەرسيتەت, اكادەميانىڭ كىتاپحانا قورلارداعى كىتاپتارىنىڭ ەلەكتروندى نۇسقالارىن جاساپ, ء"تىل الەمى" ت.ب. سايتتارعا ورنالاستىرۋ جونىندە قارار قابىلداندى.
