راقىش ءسات ۇلى ءامىر عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىندا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرىن ناسيحاتتاۋعا, جينالعان جۇرتتىڭ الدىندا جالاۋلاتىپ ءسوز سويلەۋگە, زامانداستارىن ماقتاۋ مەن ماداقتاۋعا دا, ماقتانۋعا دا قۇشتار جان ەمەس. ءوزىن كورسەتۋگە, ەل الدىندا جارقىراپ كورىنىپ قالۋعا دا قۇلشىنعان ەمەس. اباي ايتقانداي, راقاڭ ەشۋاقىتتا وزىندە بارمەن كوزگە ۇرىپ, وزگەدەن ارتىلامىن دەمەدى. بۇل – ەكىنىڭ بىرىنەن تابىلا بەرمەيتىن, ال راقاڭنىڭ وزىندە نۇرىن شاشىپ, جارىعىن توگىپ, جاراسىپ تۇراتىن تاماشا قاسيەت.
راقىش ءسات ۇلى 1946-1951 جىلدارى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ماماندىعى بويىنشا وقىدى. م.اۋەزوۆ, ق.جۇماليەۆ, ن.ساۋرانباەۆ, ءى.كەڭەسباەۆ, م.بالاقاەۆ, ى.مامانوۆ, ە.ىسمايلوۆ سەكىلدى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ جارقىن جۇلدىزدارىنان ءتالىم-تاربيە الدى. ۋنيۆەرسيتەتتى ۇزدىك ديپلوممەن بىتىرگەن, عىلىمعا بەيىمى بار, زەرتتەۋشىلىك قابىلەتى زور تالانتتى جاس رەتىندە اسپيرانتۋرادا وقۋعا قالدىرىلدى. 1955 جىلى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عىلىمي دارەجەسىن الۋ ءۇشىن دايىندالعان ديسسەرتاتسياسىن ويداعىداي قورعاپ شىقتى. جاس عالىم جولدامامەن ەلىمىزدىڭ وقۋ مينيسترلىگىنە قارايتىن پەداگوگيكا عىلىمدارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا كەلدى. وسى ينستيتۋتتا اعا عىلىمي قىزمەتكەر, باستاۋىش مەكتەپ سەكتورىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى, ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى سەكىلدى قىزمەتتەر اتقاردى, قازاق ورتا مەكتەبىندەگى ءبىلىم مەن تاربيە مازمۇنىن, وقىتۋ ادىستەرى مەن قۇرالدارىن جەتىلدىرۋ باعىتىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا باسشىلىق جاساپ, وقۋ پاندەرىنىڭ مەملەكەتتىك تۇجىرىمدامالارىن, ستاندارتتارىن, سونداي-اق باعدارلامالارى مەن وقۋلىقتارىنىڭ, ادىستەمەلەرىنىڭ جاڭا بۋىنىن جاساپ, وندىرىسكە ەنگىزۋدى قامتاماسىز ەتتى. جالپى, ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ, ورتا مەكتەپتەگى وقۋ مەن تاربيە جۇمىستارىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ باعىتىندا ەرەن ەڭبەك ەتتى.
ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىندا قازاق ءتىلىنىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى ۇلكەن ىرگەلى عىلىمي ماسەلەلەرىن زەرتتەپ, دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا قورعادى (1972), اۋىزەكى سويلەۋ ءتىلىنىڭ سينتاكسيستىك ەرەكشەلىكتەرى, جاي سويلەم سينتاكسيسى سالاسىندا قول جەتكەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا بىرنەشە ىرگەلى عىلىمي ەڭبەكتەر جاريالادى, حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيالار مەن كەڭەستەردە, سيمپوزيۋمداردا ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ كوكەيكەستى دەگەن وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا باياندامالار جاسادى, قازاق ءتىل ءبىلىمى سالاسىندا جاڭا عىلىمي قاعيدالار جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا قول جەتكىزدى, عىلىمنىڭ سونى جەتىستىكتەرىن جەدەل وندىرىسكە ەنگىزۋدىڭ ادىستەمەلىك نەگىزىن جاسادى. عالىمنىڭ باسشىلىعىمەن جانە تىكەلەي قاتىسۋىمەن ورىندالعان, وندىرىسكە ەنگىزىلگەن وسى جۇمىستاردىڭ ءاربىرىنىڭ عىلىمي جانە پراكتيكالىق ماڭىزى جوعارى ەدى. ولار ورتا جانە جوعارى مەكتەپ جۇيەلەرىندەگى ءبىلىم مازمۇنىن بايىتۋعا, وقۋ مەن وقىتۋ تەورياسىن جەتىلدىرۋگە نەگىز بولدى.
راقىش ءسات ۇلى 1975-1979 جىلدارى ءوزى تۇلەپ ۇشقان ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, دەكان بولىپ ەڭبەك ەتتى. ول تۇستاردا فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ ءار كافەدراسىندا ءبىلىم مەن عىلىم, شىعارماشىلىق الەمىندە جەتكەن جەتىستىكتەرى بۇكىل رەسپۋبليكاعا جايىلعان ءىرى تۇلعالار قىزمەت ەتۋشى ەدى. ال فيلولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ عىلىمي الەۋەتى بۇكىل رەسپۋبليكا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وسى سالاداعى عىلىمي الەۋەتىنەن اسىپ تۇسەتىن. مۇنداي باي ينتەللەكتۋالدىق ورتادا باسشى بولىپ قىزمەت اتقارۋ راقىش ءسات ۇلىنىڭ جوعارى مەكتەپ, جوعارى ءبىلىم بەرۋ, جوعارى ءبىلىمدى ماماندار دايارلاۋ ءىسىنىڭ بارلىق ماڭىزدى, باستى قىرلارىن جەتە يگەرۋىنە, ومىرلىك تاجىريبەسىنىڭ بايۋىنا, تانىمىنىڭ تەرەڭدەۋىنە ىقپال ەتتى. مۇنىڭ ءوزى جىگەرى تاسىعان قايراتكەر تۇلعانى ۇستازدىقتا, عىلىمي جۇمىستا, جوعارى ءبىلىم بەرۋ ءىسىن ۇيىمداستىرۋ مەن باسقارۋدا جاڭا بيىكتەرگە جەتەلەدى. ءبىلىم بەرۋ, مامان دايارلاۋ ساپاسىن ۇدايى ارتتىرۋعا ۇمتىلعان دەكان فيلولوگيالىق ءبىلىم مەن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دامۋىنا ناقتى ۇلەس قوستى: «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى» ماماندىعى جانىنان اراب ءتىلى ماماندارىن دايارلاۋعا قول جەتكىزدى; جوعارى بىلىكتى عالىم-ۇستاز ماماندار دايارلاۋ ىسىنە قۋاتتى قوزعاۋ سالدى. ناتيجەسىندە ۋنيۆەرسيتەت جانىنان «قازاق ءتىلى», «ورىس ءتىلى» عىلىمي ماماندىقتارى بويىنشا عىلىم كانديداتى عىلىمي دارەجەسىن قورعاتاتىن ديسسەرتاتسيالىق كەڭەس اشتى. بۇل جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ جۇيەسىندەگى مەملەكەتتىك ءمانى بار ءىرى جەتىستىك ەدى.
الماتى شەتەل تىلدەرى ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى ءارى كافەدرا مەڭگەرۋشىسى بولىپ ەڭبەك ەتكەن 1979-1987 جىلدارى راقىش ءسات ۇلى جوعارى مەكتەپ قايراتكەرى رەتىندە ءبىلىمى مەن تاجىريبەسىن, باسقارۋ مەن ۇيىمداستىرۋداعى تالانتىن, بار كۇش-قۋاتىن تولىق اشىپ, باتىل جۇمساۋعا مۇمكىندىك الدى. رەكتوردىڭ ءبىلىم ساپاسىن, مامان دايارلاۋ ءىسىن شۇعىل جاقسارتۋ باعىتىنداعى بيىك ماقساتتارىنا ساي بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى ءىس جۇزىنە اسىرۋعا ينستيتۋتتىڭ ماتەريالدىق بازاسى, جالپى رەسۋرستارى دارمەنسىز بولدى. از ۋاقىت ىشىندە تۇتاس ءبىر ىرگەلى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ماتەريالدىق, ادامي رەسۋرستارىن قاجەتتى تالاپتار دەڭگەيىنە كوتەرۋ ايتۋعا وڭاي بولعانمەن, ءىس جۇزىندە وتە قيىن, بۇرالاڭى دا, بۇلتارىسى دا بار, سويتە تۇرا بارىنشا وزەكتى جانە جاۋاپتى مىندەت ەدى. راقىش ءسات ۇلى وسىنىڭ ءبارىن وي تارازىسىنا سالىپ, ەكشەپ, اتقارىلار ءىس-شارالاردىڭ ناقتى ناتيجەسىنە بەلگىلەنگەن مەرزىمدە قول جەتكىزۋگە قۇلشىندى, سوعان بۇكىل ۇجىمدى جۇمىلدىردى. العاشقى ءىرى ناتيجەگە بەس جىلدان سوڭ قول جەتتى. سودان سوڭ-اق جوسپارلانعان ءىس-شارالار ءوز ناتيجەلەرىن بەرە باستادى. وقىتۋشى-پروفەسسورلاردىڭ بىلىكتىلىگى كوتەرىلدى, ينستيتۋتتىڭ ادامي رەسۋرستارىنىڭ ساپاسى ايتارلىقتاي ءوستى, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى جاقسارتۋ كۇتىلگەن ناتيجە دەڭگەيىندە جۇزەگە اسىرىلدى. وقۋ-ادىستەمەلىك جۇمىس جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى. ينستيتۋت رەسپۋبليكاداعى شەتەل تىلدەرىنىڭ مۇعالىمدەرىن, وقىتۋشىلارىن زامان تالاپتارىنا ساي دايارلاۋ مەن قايتا دايارلاۋدىڭ جانە وسى سالاداعى ىستەردى وقۋ-ادىستەمەلىك تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋدىڭ رەسپۋبليكاداعى بىردەن-ءبىر باستى ورتالىعىنا اينالدى, ەلىمىزدىڭ مادەني, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق دامۋىن الەمدىك كەڭىستىككە شىعارۋعا تەرەزە اشتى. 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسى تۇسىنداعى يمپەريالىق استامشىلىقتىڭ, قازاق ۇلتشىلدىعى تۋرالى جالالى سويقاننىڭ سوققىسىن, قۋعىن-سۇرگىننىڭ ىزعارىن ينستيتۋت رەكتورى ر.س.ءامىر دە باستان وتكەردى, كورمەگەندى كوردى. رەكتور 1987 جىلى ءوزىن رەكتورلىق لاۋازىمنان بوساتۋ تۋرالى ارىز جازىپ, بىرىڭعاي عىلىمي-پەداگوگيكالىق جۇمىسقا اۋىستى.
1988-1991 جىلدارى پەداگوگيكا عىلىمدارى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا اعا عىلىمي قىزمەتكەر, باس عىلىمي قىزمەتكەر, ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت ەتتى دە, 1992 جىلى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنە, ۇستازدىق قىزمەتىنە, قايتا ورالدى. جوعارى مەكتەپتەگى ۇستازدىق قىزمەت عالىمنىڭ عىلىمي ىزدەنىستەرىنىڭ ارناسىن كەڭەيتتى. ۋنيۆەرسيتەتتە ۇستازدىق قىزمەتى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن تەڭ ۇستاي وتىرىپ, قازاق ءتىلىنىڭ ىرگەلى تەوريالىق ماسەلەلەرىن زەرتتەپ, قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ مازمۇنى تۋرالى جاڭا تۇجىرىمدامانىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك نەگىزىن جاسادى, جاي سويلەم سينتاكسيسى بويىنشا وقۋ ءپانىنىڭ مازمۇنىن انىقتادى, وقۋ باعدارلامالارىن, لەكتسيالار كۋرسىن دايىندادى. عالىمنىڭ وسى باعىتتا جىلدار بويى جۇرگىزگەن ىزدەنىستەرى مەن زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرى مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان «قازاق ءتىلى» وقۋلىقتارىندا, ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتاردىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتتەرى ستۋدەنتتەرىنە ارنالعان «جاي سويلەم سينتاكسيسى», «قازىرگى قازاق ءتىلى. قۇرمالاس سويلەمدەر جۇيەسى» وقۋلىقتارىندا, تەڭاۆتور بولىپ جازعان اكادەميالىق قالىپتاعى «قازاق ءتىلىنىڭ گرامماتيكاسى», «قازاق گرامماتيكاسى» سياقتى ىرگەلى ەڭبەكتەرىندە كورىنىس تاپتى. 300-دەن استام عىلىمي, عىلىمي-ادىستەمەلىك ەڭبەكتەر جاريالادى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ حالىق شارۋاشىلىعى, عىلىمى مەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ءۇشىن سان مىڭداعان جوعارى ءبىلىمدى ماماندار تاربيەلەدى, جەكە ءوزىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن 20-دان استام عىلىم دوكتورلارى مەن كانديداتتارىن دايارلادى. عۇلاما عالىم, ۇلاعاتتى ۇستازدىڭ ينتەللەكتۋالدىق قىزمەتى, جازعان وقۋلىقتارى, وقۋ قۇرالدارى, زەرتتەۋلەرى, عىلىمي-كوپشىلىك ەڭبەكتەرى قازاقستاننىڭ باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنان جوعارى مەكتەپ دوكتورانتتارىنا دەيىنگى ارالىقتا تالاي بۋىن ءبىلىمدى, مادەنيەتتى ۇرپاقتىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ىقپال ەتتى.
ر.ءامىر ءوزىنىڭ كوپ جىلدىق جانە قاجىرلى عىلىمي-شىعارماشىلىق, عىلىمي-پەداگوگتىك, قوعامدىق قىزمەتىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءتىل ساياساتىن ىسكە اسىرۋعا, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋىنا, مادەني, رۋحاني جانە زياتكەرلىك الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىردى, قازاق ءتىلىنىڭ ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرى بويىنشا وقۋ ءپانى رەتىندە جەتىلۋىنە, عىلىم ءپانى رەتىندە دامۋىنا, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جاڭارۋىنا, جوعارى ءبىلىمدى جانە جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا اسا زور ۇلەس قوستى.
عۇلاما-ۇستازدىڭ ءتۇسى يگى: بەينە ءبىر قاقتاعان اق كۇمىستەي. توقسانعا تولىپ, جۇزگە بەت العان ءتۇسى يگى, جانى ىزگى جايساڭ جان سىرتى كۇمىس, ءىشى التىن كىسى اسىلىنداي بولىپ كورىنەدى.
رەداكتسيادان: وكىنىشكە قاراي, بەت قاتتالىپ جاتقاندا جوعارىداعى ماقالا كەيىپكەرى بەلگىلى عالىم, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور راقىش ءسات ۇلى ءامىردىڭ قايتىس بولعاندىعى تۋرالى جايسىز حاباردى ەستىدىك. وسىعان بايلانىستى مارقۇمنىڭ وتباسىنا اۋىر قايعىسىنا ورتاقتاسا وتىرىپ كوڭىل ايتامىز.
جانعارا دادەباەۆ,
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى
اباي عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
