سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى
قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ءومىربايانى ەل مەن حالىقتىڭ قازىرگى تاريحىمەن بىرگە قارالادى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ 1990 جىلى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى بولىپ سايلانىپ, ەل مەن ونىڭ ازاماتتارى ءۇشىن زور جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الدى. ول يدەيالاردىڭ گەنەراتورى, مەملەكەت ءۇشىن كۇردەلى جانە ماڭىزدى پروتسەستەردىڭ مودەراتورى بولدى.
قازاقستاننىڭ بارلىق اۋقىمدى ەكونوميكالىق, ساياسي جانە الەۋمەتتىك جەتىستىكتەرى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى ەكەنى ءسوزسىز.
1991 جىلعى 1 جەلتوقساندا ءبىرىنشى بۇكىلحالىقتىق سايلاۋدا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتى رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى لاۋازىمىنا قايتا سايلاعان حالىقتىڭ تاڭداۋى ەگەمەندى مەملەكەتتىڭ تاريحىندا تاعدىرشەشتى شەشىم بولعان ەدى. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ 1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا قول قويۋى قازىرگى قازاقستان تاريحىنداعى بەتبۇرىس بولدى.
كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ, مەملەكەت رامىزدەرىن – تۋدى, ەلتاڭبانى, گيمندى بەكىتۋ, ۇلتتىق ۆاليۋتانى ەنگىزۋ, قارۋلى كۇشتەردى قۇرۋ, مەملەكەتتىك شەكارالاردى زاڭنامالىق تۇرعىدان راسىمدەۋ – وسىنىڭ ءبارى مەملەكەتتىلىكتىڭ قالىپتاسۋىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىنە اينالدى.
وداق ىدىراعاننان كەيىنگى اسا اۋىر داعدارىس جاعدايىندا ەل باسشىلىعىنىڭ الدىندا رەفورمالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋ رەتىن تاڭداۋ, دامۋ باسىمدىقتارىن تاڭداۋ دەگەن قيىن ماسەلە تۇردى. ءوز مەملەكەتتىلىگىن نىعايتا وتىرىپ, جاس قازاقستان ەگەمەندى ەل دامۋىنىڭ باستى باسىمدىعى رەتىندە ەكونوميكاعا قاتەلىكسىز ءۇمىت ارتقان شەشىم جاسادى. «الدىمەن ەكونوميكا, سودان كەيىن ساياسات» دەگەن قاعيدات ءوزىنىڭ ومىرشەڭدىگىن كورسەتتى جانە ءوزىن تولىعىمەن اقتادى.
ەلدىڭ مۇددەلەرىن اسكەري كۇشپەن ەمەس, ونىڭ ەكونوميكالىق جاعدايىمەن, گۋمانيستىك تۇرعىدان قايتا جاڭعىرۋ باعىتىمەن, مادەنيەتتىڭ تارتىمدىلىعىمەن قورعاۋ تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز مۇقيات تۇردە دامىتقان ۇلتتىق يدەياعا اينالدى.
ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ – قوعامدىق قۇرمەتكە يە ءارى حالىقارالىق تۇرعىدا مويىندالعان جاھاندىق جانە وڭىرلىك باستامالاردىڭ اۆتورى. ونىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋداعى جانە قازاقستاندى حالىقارالىق ارەنادا تولىققاندى ويىنشىعا اينالدىرعان سىرتقى ساياسي باعىتتى ايقىنداۋداعى رولىنە باعا جەتپەيدى. سەمەي يادرولىق پوليگونىنىڭ جابىلۋى جانە بەيبىت اتوم سالاسىنداعى باستامالار, تەرروريزمگە جانە ەكسترەميزمگە قارسى ءىس-قيمىل, بۇۇ, ەقىۇ, شىۇ, ەاەو, حۆق جانە باسقا دا بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدارداعى بەلسەندى ءرولى, ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋ, ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن وتكىزۋ – تاريحي تريۋمفتىڭ جانە نۇرسۇلتان نازارباەۆتى جاھاندىق اۋقىمداعى بىرەگەي رەفورماتور جانە ساياساتكەر رەتىندە تانۋدىڭ دالەلى.
قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ, زاڭدىلىق پەن ءتارتىپتى نىعايتۋ, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قامتاماسىز ەتۋ – ەلباسىنىڭ تاعى ءبىر ەڭبەگى. ەلدە دەموكراتيانىڭ بازالىق قاعيداتى – بيلىكتى ءۇش تارماققا – زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت بيلىگى تارماقتارىنا ءبولۋ ءتيىمدى تۇردە ىسكە اسىرىلدى. دەموكراتيانىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتى – پارلامەنتاريزمدى دامىتۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالدى. بۇل تۇرعىدا پارلامەنتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى, ونىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى مىندەتى ەلدىڭ قوعامدىق ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارىندا ساپالى زاڭنامالىق بازانى قامتاماسىز ەتۋ بولىپ تابىلادى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى پارلامەنت قابىلداعان زاڭداردىڭ ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنىڭ بەرىك قۇقىقتىق تۇعىرناماسىنا اينالعانى, ەگەمەن قازاقستاننىڭ بەيبىتشىلىك, دەموكراتيا, ورنىقتى ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك پروگرەسس جولىندا سەنىمدى ىلگەرىلەۋىنە ىقپال ەتكەنى ماڭىزدى.
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە قۇرىلعان پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتى مەملەكەتتىلىكتىڭ وزەكتى ەلەمەنتىنە اينالعانىن, باسقارۋدىڭ جاڭا قۇرىلىمىنىڭ نەگىزدەرىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن, ەكونوميكاداعى وتپەلى كەزەڭدى ەڭسەرۋگە, ساياسي جۇيەنى رەفورمالاۋعا جاعداي جاساعاندىعىن تاريح دالەلدەپ بەردى. وزگەرىستەردىڭ كۇردەلى كەزەڭىندە بيلىكتىڭ ءبىر نەگىزگى ينستيتۋتقا جيناقتالۋى تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاريحي دانالىعى مەن ستراتەگيالىق كورەگەندىگىن كورسەتتى.
بىراق ءومىر ءبىر ورنىندا تۇرمايدى, جاڭا سىن-قاتەرلەر تۋىنداۋدا, جاڭا مىندەتتەر قويىلۋدا. ۇزاق مەرزىمدى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن قابىلداۋ, «100 ناقتى قادام» – ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ ەلباسىنىڭ بىرنەشە ونجىلدىققا العا قاراي بىلەتىن بىرەگەي قاسيەتىن تاعى دا دالەلدەپ وتىر. ويتكەنى مىقتى مەملەكەت جان باعۋ ساياساتىمەن ەمەس, جوسپارلاي ءبىلۋ, ۇزاق مەرزىمدى دامۋ جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءوسۋ ساياساتىمەن اينالىسادى.
تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ ەلەۋلى جولدى ءجۇرىپ وتكەن قازاقستان – قازىرگى تاڭدا ءىرى ەكونوميكالىق, ونەركاسىپتىك, عىلىمي, مادەني الەۋەتى جانە جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارى بار, ساياسي تۇرعىدان تۇراقتى جانە سەرپىندى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەت. بىراق ءبىزدىڭ كوپشىلىگىمىز تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنداعى جاعدايدى جاقسى بىلەمىز. بۇل ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ قۇلدىراعان, داعدارىس پەن جۇمىسسىزدىق, بەلگىسىز بولاشاققا دەگەن قورقىنىش ورىن العان جانە ميلليونداعان قاراپايىم ادامداردىڭ ويى شاشىراڭقى كۇيدە بولعان ۋاقىت ەدى.
تاريحي كوشباسشىلار وزدەرىنىڭ ويلاۋ اۋقىمىنا قاراي ارەكەت ەتەدى دەگەن تۇجىرىم بار. الەمدىك ساياساتتانۋدا تابىستى پراگماتيكالىق ساياساتكەردىڭ, رەفورماتوردىڭ, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانى جاقتاۋشىنىڭ فاكتورى – «نۇرسۇلتان نازارباەۆ فاكتورى» تەرمينى نەگىزسىز پايدا بولعان جوق.
ەگەر مەملەكەتتىڭ وسىنداي جاھاندىق جەتىستىككە جەتۋىنە نە نەگىز بولدى دەگەن سۇراق جونىندە ويلاناتىن بولساق, ول سۇراققا جاۋاپ ايقىن – تاريحتىڭ ەڭ جاۋاپتى كەزەڭىندە رەسپۋبليكانى الدىن الا بولجاي بىلەتىن قابىلەتى مەن باتىل ساياسي ەرىك-جىگەرى بار, كوپۇلتتى حالىقتى بىرىكتىرىپ, شوعىرلاندىرۋعا جانە ءبىرتۇتاس ۇلتتى وركەندەۋگە جەتەلەي بىلگەن تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ باسقاردى.
بۇل – ناقتى اقيقات جانە ءبىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تاريحي ەڭبەگى. ويتكەنى, ءبىزدىڭ دانا بابالارىمىز ايتقانداي: «بىرلىگى جوق ەل توزادى, بىرلىگى كۇشتى ەل وزادى. ەل بيلەۋ ءۇشىن الدىمەن ەلدى اۋىزبىرلىككە, ىنتىماققا شاقىرا بىلگەن باسشى ماقساتىنا جەتەدى».
مۇحتار جۇماعازيەۆ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى
