كەزدەسۋ الماتىداعى رەزيدەنتسيادا ءوتتى. تۇركىستان قالاسىنىڭ 1500 جىلدىعىن اتاپ ءوتۋ تۋرالى سۇراق قويدىم.
– قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى! تۇركىستان تاريحى تەرەڭدە جاتىر. ارحەولوگتار قالانىڭ ماڭىنان تاپقان جادىگەرلەر ۋاقىتىن 2000 جىل دەپ دالەلدەپ وتىر. كورشىلەس قىرعىز ەلى وشتىڭ 2000 جىلدىعىن اتاپ جاتقاندا, ءبىزدىڭ تۇركىستاندى 1500 جىل دەۋىمىز قالاي بولادى؟ – دەگەن سۇراق قويدىم.
ەلباسى «بۇل ەندى يۋنەسكو شەشىمىنە ەنىپ كەتتى. اۋەلى وسى داتانى تويلاپ الايىق. ءساتى كەلگەندە قايتا قاراۋعا بولادى عوي» دەپ جاۋاپ بەرگەن بولاتىن.
2018 جىلعى 19 ماۋسىمدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركىستان وبلىسىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا جاريا تۇردە قول قويدى. بۇل قالىڭ قازاق ەلىنىڭ كوكىرەگىنە قۋانىش ۇيالاتقان اسا ماڭىزدى تاريحي شەشىم بولدى.
– «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى» زاڭنىڭ 3-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس بۇگىن مەن قول قوياتىن جارلىق شىمكەنتكە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالا مارتەبەسىن بەرەدى. بۇل اكىمشىلىك بىرلىك ەلىمىزدەگى ون جەتىنشى ايماق بولادى. وبلىس ورتالىعى عاسىرلار بويى قازاق حاندىعىنىڭ جانە بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ ساياسي ءارى رۋحاني ورتالىعى بولعان تۇركىستان قالاسىنا كوشىرىلەدى, – دەدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى.
2018 جىلعى تۇركىستان وبلىسىنا جاساعان ساپارى بارىسىندا ەلباسى: «حالقىمىز ءۇشىن تاريحى باي, تاعىلىمى تەرەڭ تۇركىستاننىڭ ورنى ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە. ول ورتالىق ازياداعى ەڭ كونە دە قاسيەتتى قالالاردىڭ بىرەگەيى. 2000 جىلى ءبىز تۇركىستاننىڭ 1500 جىلدىق مەرەيتويىن يۋنەسكو دەڭگەيىندە اتاپ ءوتىپ, ونى ءبىر كوتەردىك. سوڭعى تاريحي دەرەكتەردە كۇلتوبەدەن تابىلعان جادىگەرلەر ونىڭ كەمىندە 2000 جىلدىق تاريحى بار ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. تۇركىستان – قازاق ەلىنىڭ رۋحاني جۇرەگى. عاسىرلار بويى ەلىمىزدەگى ەڭ ايتۋلى وقيعالاردىڭ بەل ورتاسىندا بولعان تارلان تاريحتىڭ كونەكوز كۋاگەرى. ول ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىنداعى ەڭ ءىرى قالالاردىڭ ءبىرى رەتىندە تانىمال بولدى. سوناۋ ءحىى عاسىردان باستاپ الەم نازارىن وزىنە اۋداردى. شىعىستىڭ اريستوتەلى اتانعان ۇلى عالىم ءابۋ ناسىر ءال-فارابي تۇركىستاننىڭ ىرگەسىندەگى وتىراردا ءومىر سۇرگەن. كوشپەلى جۇرتتىڭ مۇسىلماندانۋىنا, حالقىمىزدىڭ يسلام ءدىنىن قابىلداۋىنا تۇركىستاننىڭ ەرەكشە ىقپالى ءتيدى. ورتالىق ازيا مەن دەشتى قىپشاققا يسلام الەمىن تاراتقان كوپتەگەن ايگىلى عۇلامالار وسى جەردەن شىقتى. قالا ەكى عاسىر بويى قازاق حاندىعىنىڭ باس ورداسى بولدى. كوپتەگەن ماڭىزدى شەشىمدەر ءدال وسىندا قابىلدانىپ وتىردى. تۇركىستان ماڭىنداعى قاسيەتتى توبەلەردە قازاقتىڭ تاعدىرى شەشىلگەن ايگىلى جيىنداردىڭ وتكەندىگى تاريحتان بارلىعىمىزعا بەلگىلى. مارتوبەدە جىل سايىن قازاقتىڭ بۇكىل يگى جاقسىلارى جينالىپ, ءماسليحات قۇرىپ, ەلدىڭ ماسەلەلەرىن تالقىلاپ, شەشىپ وتىردى. كۇلتوبەدە ءاز-تاۋكە قازاقتىڭ بارشا اۋزى دۋالى بيلەرىن جيناپ, «جەتى جارعى» زاڭىن قابىلدادى. «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلاماداعى» ناۋبەتتەن كەيىن قازاقتىڭ باس كوتەرەر ازاماتتارى تۇگەل ورداباسىعا جينالىپ, سول جەردە قۇرىلعان اسكەرمەنەن جوڭعار شاپقىنشىلىعىنا تويتارىس بەرگەنىن بىلەمىز. سونىمەن بىرگە تۇركىستان قازاقتىڭ كوپتەگەن اياۋلى پەرزەنتتەرى ماڭگى جاي تاپقان قاسيەتتى قالا. وسىندا جەرلەنگەن 164 ايگىلى تۇلعانىڭ 21-ءى ەل باسقارعان قىراندار, 30-دان استامى قول باستاعان باتىرلار, ءسوز باستاعان بيلەر. ولاردىڭ اراسىندا ەڭسەگەي بويلى ەسىم حان, حاقنازار حان, ءاز-تاۋكە, ابىلاي حان, قاز داۋىستى قازىبەك بي, قانجىعالى بوگەنباي باتىر, جانىبەك باتىر جانە باسقا دا كوپتەگەن جاقسىلار مەن جايساڭدار بار. قاراپ تۇرساڭىز شىن مانىندە تۇركىستان تاريحى – كۇللى قازاقتىڭ تاريحى. سوندىقتان قاسيەتتى تۇركىستانعا دەگەن ماقتانىش سەزىمى ءار قازاقتىڭ جۇرەگىندە ۇيالاعان. تۇركىستان تەك بىزگە عانا ەمەس, كۇللى تۇركى جۇرتشىلىعىنا قادىرلى ءارى قاسيەتتى مەكەن. ءبىز تاۋەلسىزدىكتى جاريالاعاننان باستاپ تۇرىك مەملەكەتى ءبىرىنشى بولىپ قولداپ, تۇرىك پرەزيدەنتتەرىنىڭ بارلىعى وسىندا كەلىپ ءتاۋ ەتىپ, ولارمەن بىرلەسىپ قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىن قۇردىق. مەشىت سالدىردىق, كەسەنەنى جوندەدىك. يسلامدا ەرەكشە ورنى بار, سوپىلىق ءىلىمنىڭ نەگىزىن قالاۋشى عۇلاما قوجا احمەت ياساۋي تۇركىستاندا جاتىر. يسلام قاعيدالارىن تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني داستۇرلەرىمەن ۇشتاستىرعان ازىرەت سۇلتان قازاقتىڭ عانا ەمەس, بۇكىل تۇركى جۇرتىنىڭ رۋحانياتىندا ەرەكشە ورنى بار تۇلعا. ونىڭ باسىنا تۇرعىزىلعان الىپ كەسەنە بۇگىندە قازاقستانداعى ەڭ باستى تاريحي ەسكەرتكىشتەردىڭ ءبىرى. تۇركىستان تالاي عاسىردان بەرى قاپ تاۋىنان قاشعارعا دەيىنگى ارالىقتا مەكەن ەتكەن تۇتاس تۇركى حالىقتارىنىڭ زيارات ەتىپ كەلەتىن قاسيەتتى ورنى. تۇركى باسشىلارىنىڭ سامميتىندە تۇركى الەمىنىڭ كيەلى جەرلەرى جوباسىن قولعا الۋدى ۇسىندىق. سونىڭ ىشىندەگى نەگىزگى جەرلەردىڭ ءبىرى – ءدال وسى تۇركىستان», – دەدى.
راسىندا ەجەلدەن حالقىمىز تۇركىستاندى قاسيەتتى مەكەن سانايدى. اتاقتى ماعجان اقىننىڭ «تۇركىستان – ەكى دۇنيە ەسىگى عوي, تۇركىستان – ەر تۇرىكتىڭ بەسىگى عوي» دەگەن عاجايىپ ولەڭى ءتىل ۇشىنا ۇيىرىلمەيتىن قازاق جوق. تۇركىستان دەسە بۇكىل تۇركى جۇرتى تىك تۇرادى. تۇركىستان دەسە كەۋدەسىن ماقتانىش سەزىمى كەرنەمەيتىن قازاق جوق. تۇركىستان – قازاق حاندىعىنىڭ استاناسى بولعان, تاريحى تەرەڭدە جاتقان شاھار. بۇل قالادا ۇلتىمىزدىڭ تاعدىرىنا قاتىستى تالاي ماسەلە تالقىلانىپ, ءتۇرلى شەشىم قابىلدانعان. «كۇلتوبەنىڭ باسىندا كۇندە كەڭەس» دەگەن ءسوز سودان قالعان. قازاقتىڭ نەبىر جاقسى-جايساڭدارى ماڭگىلىك مەكەن تاپقان قاسيەتتى ورىن.
حالقىمىزدا ء«مادينادا - مۇحاممەد, تۇركىستاندا – قوجا احمەت» دەگەن ءسوز بار. كيەلى شاھارعا كۇللى مۇسىلمان بالاسى كەلۋگە ىنتىق. ەلباسى تۇركىستاندى تۇلەتۋگە ايرىقشا كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. تىكەلەي نازارباەۆتىڭ ىقپال ەتۋىمەن تۇركى مەملەكەتتەرى تۇركىستان قالاسىن «تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى» دەپ جاريالادى. وسىعان وراي تۇركسويدىڭ باستاماشىلىعىمەن 40-تان استام ءىس-شارا وتكىزىلدى. تۇركى الەمىنىڭ مادەني ورتالىعى دەپ تانىلدى.
وسىنداي جاعداياتتار نەگىزىندە قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى تۇركىستاندى وبلىس ورتالىعى دەپ جاريالادى. ەرەكشە سەرپىن بەرەتىن دامۋ جوسپارىن بەلگىلەپ بەردى. بۇل رەتتە قالانىڭ ادەمى بولۋى تەك اسەم عيماراتتارىمەن عانا ەمەس, مۇندا تۇرعان حالىقتىڭ مادەنيەتىمەن, پاراساتىمەن بايلانىستى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. تۇركىستاندى دامىتۋدىڭ باس جوسپارىنىڭ تۇجىرىمداماسىن بەكىتىپ, TURKISTAN ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن قۇرۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركىستانعا جاساعان ءبىر ساپارىندا تۇرعىندارمەن كەزدەسىپ: «تاۋەلسىزدىك العاننان سوڭ تۇركىستاندى استانا رەتىندە قاراستىردىم. بىراق وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, جاعداي بۇعان جول بەرمەدى. بۇگىن بۇل قالا وبلىس ورتالىعىنا اينالدى, شاھاردى جانداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە», دەگەن ەدى.
جۋرناليستىك جولدا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىمەن تالاي رەت سۇحباتتاستىم. الايدا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قاسيەتتى تۇركىستان شاھارى تۋرالى تولعامدى وي-پىكىرى وسىلايشا ەسىمدە ساقتالىپ قالدى.
نۇرتورە ءجۇسىپ,
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى
