تەاتر • 10 قاراشا، 2020

اباي رۋحىمەن سىرلاسۋ

131 رەت كورسەتىلدى

وتكەن اپتادا «استانا وپەرانىڭ» كامەرالىق زالىندا ۇلى ويشىل، فيلوسوف، اقىن، اعارتۋشى ءارى كومپوزيتور اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 175 جىلدىعىنا وراي «اباي الەمى» توپتاماسىنان ء«بىر جەردە بىرگە جۇرسەڭ باسىڭ قوسىپ...» كونتسەرتى ءوتتى. كەش باعدارلاماسىنا ب.ەرزاكوۆيچ، م.ساعاتوۆ، ب.جۇمانيازوۆ، ن.مەڭدىعاليەۆ، ق.شىلدەباەۆ سىندى كومپوزيتورلاردىڭ وڭدەۋىندەگى ابايدىڭ مۋزىكالىق-پوەزيالىق مۇراسى ەنگەن. سونىمەن قاتار «استانا وپەرادا» العاش رەت تولەگەن مۇحامەدجانوۆتىڭ اباي ولەڭدەرىنە شىعارعان ۆوكالدىق تسيكلى ورىندالدى.

بۇل كونتسەرتتىڭ بۇرىنعىلاردان ەرەك­شە­لىگى سول – كەش مونولوگ وپەرا جانرىندا وتك­ىزىلىپ وتىرعان العاشقى مازمۇندى جوبا. تالعامپاز تىڭدارمان اباي اندەرى ورىن­دالعان مۋزىكا كەشىندە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى، مەم­­لەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋ­رەاتى باريتون شاحيماردان ءابىلوۆ پەن ءانشىنىڭ شاكىرتتەرى، ۆوكالدىق ونەردىڭ حاس شەبەر­لەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سى­ڭىر­گەن قايراتكەرلەرى سوپرانو جۇپار عاب­دۋل­لينا، مەتستسو-سوپرانو دينا حامزينا، تەنور جان ءتاپين سىندى وپەرا ماي­تالماندارىنىڭ ونەرىن زور ىقىلاسپەن قا­بىل الدى. ال باعدارلامانىڭ اسپاپتىق ءبولىمىن «بوزايعىر» قوبىزشىلار كۆينتەتى مەن پيانيست راۋشان بەسكەمپىروۆا ۇسىن­دى.

«ابايعا تاعزىم» جانە «ابايمەن سىرلاسۋ» اتتى ەكى ۇلكەن بولىمنەن تۇراتىن كەش شىمىلدىعى «بوزايعىر» قوبىزشىلار توبىنىڭ ورىنداۋىنداعى «قۇرمەت» ور­دەنىنىڭ كاۆالەرى، قوبىزشى جانار ءجۇ­سىپوۆانىڭ «تۇران. اباي جولى» كۇيىمەن ءتۇ­رىلىپ، ءارى قاراي مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋ­رەاتى ش.ءابىلوۆتىڭ ورىن­داۋىنداعى ۇلى اقىننىڭ «قاراشادا ءومىر تۇر»، «بويى بۇلعاڭ»، «بىرەۋدەن بى­رەۋ ارتىلسا»، «سەگىزاياق» اندەرىمەن ءوز جال­عاسىن تاپتى. ءار ءاننىڭ القيسساسىن اباي ولەڭدەرىن وقۋمەن ارلەگەن ءانشى تىڭدارمان كوڭىلىن ەرەكشە تولقىنىسقا بولەدى.

– مەنىڭ شىعارماشىلىعىمدا اباي ءرولى­­نىڭ ماڭىزى زور. ەڭ العاش كونسەر­ۆا­توريا­نى ءتامامدايتىن جىلى ديپلومدىق جۇمىس رەتىندە ورىنداعان بەينە مەن ءۇشىن بارلىق شىعار­ماشىلىعىمنىڭ تەمىر­قازىعىنا اينالعانداي. ايگىلى پارتيانى قانشا مارتە ورىن­داسام، ءوزىم ءۇشىن سونشا مارتە جاڭالىق اشامىن. مەن اباي بەينەسىنە كەزدەيسوق كەلگەن جوق­­پىن. ۇزاق دايىندىقپەن، ىز­دەنىس­پەن كەل­دىم. ماسەلەن، ۇلى اقىننىڭ ساحنا­داعى بەينەسىن ءساتتى شىعارۋ ءۇشىن ەڭ اۋە­لى رومانستارىن ورىندادىم. ودان كەيىن ۇلت­تىق كومپوزيتورلارىمىزدىڭ مۇرا­سى­نا دەن قويدىم. ابايعا ءتۇسۋ ءۇشىن الەم­دىك­ كلاس­سيكانىڭ وزىق مايتالماندارى – شۋبەرت، مالەر، چايكوۆسكي، راحما­نينوۆ­تاردىڭ شىعار­مالارىن شىرقادىم. اباي ماعان ۇلكەن مەكتەپ بولدى. ناعىز شەبەر­لىگىم شىڭ­دالار سىناق بولدى دەسەم دە ارتىق ايتقاندىق ەمەس. مىنە، قانشا جىل ايتۋلى پارتيانى ورىنداپ كەلەمىن، بىراق ءالى كۇنگە دەيىن كەمەڭگەر بەينەسىنىڭ كىلتىن تاپتىم دەپ ايتا المايمىن. قانشا مارتە ويناسام دا، ءبارىبىر بىردەڭە جەتىسپەي تۇرادى. اباي – مەن ءۇشىن جۇمباعى شەشىلمەس ءتۇپسىز تەرەڭ تۇڭعيىق. ابىز ءرولى كەز كەلگەن ونەر ادامى ءۇشىن قالپاقپەن قاعىپ الاتىن جاي دۇنيە ەمەس. بۇل – كلاسسيكا، ۇلكەن فيلوسوفيا. ويناپ ءجۇرىپ ويلاناسىڭ. تازاراسىڭ. سونىسىمەن دە اباي بەينەسى بيىك، قاستەرلى. مى­سالى، مەن شەتەلدە اباي ءرولىن تالاي مارتە ساحنا تورىنە الىپ شىقتىم. سوندا وپە­رانىڭ وتانى سانالاتىن ەلدەردىڭ تال­عام­پاز كورەرمەنى اۋزىن اشىپ، تاپجىلماي تۇرىپ قالعان ساتىنە كۋا بولدىم. «نە دەگەن دەڭگەي!» دەپ تاڭىرقاسقان حالىقتىڭ قارا­سىندا ءتىپتى شەك جوق. كوردىڭىز بە، بۇل – اباي بەينەسىنىڭ كۇردەلىلىگى، تەرەڭدىگى. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ەركەعالي راحماديەۆ ماعان ارناپ «ابىلاي حان» وپەراسىن جازدى. ليبرەتتو اۆتورى – ءابىش كەكىلباەۆ. اتالعان شىعارمادا بۇقار جى­راۋ­دىڭ پارتياسىن ورىندادىم. وسى ءرول ارقىلى مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولدىم. كومپوزيتوردىڭ بۇقار جىراۋداي كەسەك بەينەنى ماعان ارنايى تاپسىرۋىنىڭ سىرى ابايدا جاتىر. تالاي جىل اباي پار­­تياسىن ورىنداپ شىڭدالعاندىعىمدى ەس­­كەرە وتىرىپ، ەركەعالي راحماديەۆ وسى ءرول­دى ماعان ارناپ جازىپ شىققان بولاتىن. مەنىڭ بويتۇمارىم – اباي»، دەيدى ونەر يەسى.

وسى تۇستا ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت – ءانشى شاحيماردان ءابىلوۆتى ۇلكەن شىعار­ماشىلىق يەسى عانا ەمەس، قازاقتىڭ ۇلتجاندى پەرزەنتى رەتىندە تانىتاتىن ازا­ماتتىق ءىسى – مۋزىكاسىن ەركەعالي راحماديەۆ جازعان ابايدىڭ «قالىڭ ەلىم، قازاعىم، قايران جۇرتىم» رومانسى­نا ەكىنشى عۇمىر سىيلاۋى دەر ەدىك. 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسى جانىنا باتقان ونەر يەسى قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ كەزەكتى پلەنۋمىندا وسى تۋىن­دىنى ورتاعا شىعىپ ورىنداپ، باتىل مىنەز كورسەتەدى. ويتكەنى قىلىشىنان قان تام­عان قيىن كەزەڭدە مۇنداي شىعارمانى ورىنداۋ ۇلكەن ەرلىك ەدى. ال ءان بولسا ۇلت­تىق قاسىرەتتى، قازاق مۇراتىن كۇڭىرەنتىپ تۇر. ءسويتىپ، 86-نىڭ ىزعارلى وقيعاسىنان كەيىن كوڭىلى جابىرقاپ جۇرگەن كوپشىلىكتىڭ ىشىن­دەگى قاتپارلى بۋىرقانىس، قالىڭ شەردى قوزعايدى. وسى ورىنداۋدان كەيىن كوزىنە جاس الىپ، كۇڭىرەنبەگەن جان قالمادى. ءاۋ باستا ءان اۆتورىنىڭ ءوزى «بۇل قالاي بولار ەكەن؟» دەپ تىكسىنىپ، جۇرەگىنە ءدى­رىل ۇيالاتىپ ۇلگەرگەنىمەن، كەيىن پافوسى كە­رەمەت، الەمدىك دەڭگەيدەگى الەۋەتى كۇش­تى رومانسىنىڭ تالانتتى ءانشىنىڭ ورىن­داۋىندا جارىققا شىعىپ، جاريا بول­عانىنا ەرەكشە ريزا بولىپ، كوكىرەگىن قۋانىش كەرنەدى. ءبىر قىزىعى، بۇل رومانس­تى راحماديەۆ ەرتەرەكتە جازعان ەكەن. الاي­دا العاشقى تىڭداۋدان كەيىن «باعى جانباي»، شاڭ باسقان تارتپادا قالىپ قويعان تۋىندىنى ۇلكەن ساحناعا قايتا الىپ شىعىپ، ەكىنشى عۇمىر سىيلاعان شا­حيماردان ءابىلوۆ شەبەرلىگىنە ءان اۆتورى دا، تىڭدارماندارى دا سول جولى ءدان ري­زا بولادى. وسى وقيعادان سوڭ شابىتى اشى­لىپ، كوڭىلى كوتەرىلگەن كومپوزيتور سول قۋانىشتىڭ اسەرىمەن ايگىلى ءاننىڭ باي­عازىسىنا تاعى دا بىرنەشە رومانستى ومىر­گە اكەلەدى. تولەگەن مۇحامەدجانوۆتىڭ انشىگە اباي اندەرىنە جازعان رومانستارىنان جاساعان تاماشا تارتۋى دا ورەلى ونەر يەسىنىڭ رەپەرتۋار قورىن بايىتىپ، ۇلكەن ساحنالاردا ەركىن كونتسەرت بەرۋى­نە كەڭ جول اشىپ بەردى. مىنە، تولەگەن مۇحا­مەدجانوۆتىڭ سول اباي ولەڭىنە جازىلعان اۋەز­دى اندەر تسيكلى اراعا تۋرا 33 جىل سا­لىپ «استانا وپەرا» تەاترىندا قايتا شىر­قالىپ وتىر. ايتۋلى ونەر وقيعاسىنا كوم­پوزيتوردىڭ ءوزى ارنايى قاتىسىپ، زور ريزا­شىلىعىن ءبىلدىردى. وسىلايشا، اباي شىعار­ماشىلىعى ۇندەستىرگەن ءانشى مەن كوم­پوزيتور اراسىنداعى شىعارماشىلىق تاماشا تاندەم كوپشىلىك تىڭدارماندى ءتانتى ەتتى.

راس، ساحنا اتالاتىن كيەلى كەڭىستىكتە ءانىن ورىنداپ، قوشەمەتكە بولەنۋدى عانا قاناعات تۇتپاي، ۇلتتىڭ جانىنا جاقىن ءجۇرىپ، مۋزىكا ارقىلى ازاماتتىق پوزيتسياسىن بىلدىرە الاتىن تالانتتار ونەردە وتە سيرەك. سول ازدىڭ الدى وسى شاحيماردان ءانشى دەسەك، تيتتەي دە ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس. «استانا وپەرا» ساحناسىندا وتكەن ۇلى اباي رۋحىنا ارنالعان ء«بىر جەردە بىرگە جۇرسەڭ باسىڭ قوسىپ...» اتتى مازمۇندى مۋزىكالىق كەش – ويىمىزدىڭ دالەلى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتىدا ەپيداحۋال كۇردەلەنىپ بارادى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 11:00

«سارى» ايماقتا تۇركىستان وبلىسى تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:10

كوروناۆيرۋس قايتا كۇشەيدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:54

وڭتايلىسى – ونلاين وقۋ

ايماقتار • بۇگىن، 08:53

ساپا ارتپايىنشا، سۋبسيديا جوق

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوروناۆيرۋس قايتا ءورشىدى

الەم • بۇگىن، 08:42

ۆيرۋس جۇقتىرۋ ازايماي تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:30

اسىعىس شەشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:15

كومەك كورسەتىلەدى

قوعام • بۇگىن، 08:10

قور ستراتەگياسى ازىرلەنەدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:00

ۇقساس جاڭالىقتار