بۇل كونتسەرتتىڭ بۇرىنعىلاردان ەرەكشەلىگى سول – كەش مونولوگ وپەرا جانرىندا وتكىزىلىپ وتىرعان العاشقى مازمۇندى جوبا. تالعامپاز تىڭدارمان اباي اندەرى ورىندالعان مۋزىكا كەشىندە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى باريتون شاحيماردان ءابىلوۆ پەن ءانشىنىڭ شاكىرتتەرى, ۆوكالدىق ونەردىڭ حاس شەبەرلەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرلەرى سوپرانو جۇپار عابدۋللينا, مەتستسو-سوپرانو دينا حامزينا, تەنور جان ءتاپين سىندى وپەرا مايتالماندارىنىڭ ونەرىن زور ىقىلاسپەن قابىل الدى. ال باعدارلامانىڭ اسپاپتىق ءبولىمىن «بوزايعىر» قوبىزشىلار كۆينتەتى مەن پيانيست راۋشان بەسكەمپىروۆا ۇسىندى.
«ابايعا تاعزىم» جانە «ابايمەن سىرلاسۋ» اتتى ەكى ۇلكەن بولىمنەن تۇراتىن كەش شىمىلدىعى «بوزايعىر» قوبىزشىلار توبىنىڭ ورىنداۋىنداعى «قۇرمەت» وردەنىنىڭ كاۆالەرى, قوبىزشى جانار ءجۇسىپوۆانىڭ «تۇران. اباي جولى» كۇيىمەن ءتۇرىلىپ, ءارى قاراي مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ش.ءابىلوۆتىڭ ورىنداۋىنداعى ۇلى اقىننىڭ «قاراشادا ءومىر تۇر», «بويى بۇلعاڭ», «بىرەۋدەن بىرەۋ ارتىلسا», «سەگىزاياق» اندەرىمەن ءوز جالعاسىن تاپتى. ءار ءاننىڭ القيسساسىن اباي ولەڭدەرىن وقۋمەن ارلەگەن ءانشى تىڭدارمان كوڭىلىن ەرەكشە تولقىنىسقا بولەدى.
– مەنىڭ شىعارماشىلىعىمدا اباي ءرولىنىڭ ماڭىزى زور. ەڭ العاش كونسەرۆاتوريانى ءتامامدايتىن جىلى ديپلومدىق جۇمىس رەتىندە ورىنداعان بەينە مەن ءۇشىن بارلىق شىعارماشىلىعىمنىڭ تەمىرقازىعىنا اينالعانداي. ايگىلى پارتيانى قانشا مارتە ورىنداسام, ءوزىم ءۇشىن سونشا مارتە جاڭالىق اشامىن. مەن اباي بەينەسىنە كەزدەيسوق كەلگەن جوقپىن. ۇزاق دايىندىقپەن, ىزدەنىسپەن كەلدىم. ماسەلەن, ۇلى اقىننىڭ ساحناداعى بەينەسىن ءساتتى شىعارۋ ءۇشىن ەڭ اۋەلى رومانستارىن ورىندادىم. ودان كەيىن ۇلتتىق كومپوزيتورلارىمىزدىڭ مۇراسىنا دەن قويدىم. ابايعا ءتۇسۋ ءۇشىن الەمدىك كلاسسيكانىڭ وزىق مايتالماندارى – شۋبەرت, مالەر, چايكوۆسكي, راحمانينوۆتاردىڭ شىعارمالارىن شىرقادىم. اباي ماعان ۇلكەن مەكتەپ بولدى. ناعىز شەبەرلىگىم شىڭدالار سىناق بولدى دەسەم دە ارتىق ايتقاندىق ەمەس. مىنە, قانشا جىل ايتۋلى پارتيانى ورىنداپ كەلەمىن, بىراق ءالى كۇنگە دەيىن كەمەڭگەر بەينەسىنىڭ كىلتىن تاپتىم دەپ ايتا المايمىن. قانشا مارتە ويناسام دا, ءبارىبىر بىردەڭە جەتىسپەي تۇرادى. اباي – مەن ءۇشىن جۇمباعى شەشىلمەس ءتۇپسىز تەرەڭ تۇڭعيىق. ابىز ءرولى كەز كەلگەن ونەر ادامى ءۇشىن قالپاقپەن قاعىپ الاتىن جاي دۇنيە ەمەس. بۇل – كلاسسيكا, ۇلكەن فيلوسوفيا. ويناپ ءجۇرىپ ويلاناسىڭ. تازاراسىڭ. سونىسىمەن دە اباي بەينەسى بيىك, قاستەرلى. مىسالى, مەن شەتەلدە اباي ءرولىن تالاي مارتە ساحنا تورىنە الىپ شىقتىم. سوندا وپەرانىڭ وتانى سانالاتىن ەلدەردىڭ تالعامپاز كورەرمەنى اۋزىن اشىپ, تاپجىلماي تۇرىپ قالعان ساتىنە كۋا بولدىم. «نە دەگەن دەڭگەي!» دەپ تاڭىرقاسقان حالىقتىڭ قاراسىندا ءتىپتى شەك جوق. كوردىڭىز بە, بۇل – اباي بەينەسىنىڭ كۇردەلىلىگى, تەرەڭدىگى. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ەركەعالي راحماديەۆ ماعان ارناپ «ابىلاي حان» وپەراسىن جازدى. ليبرەتتو اۆتورى – ءابىش كەكىلباەۆ. اتالعان شىعارمادا بۇقار جىراۋدىڭ پارتياسىن ورىندادىم. وسى ءرول ارقىلى مەملەكەتتىك سىيلىققا يە بولدىم. كومپوزيتوردىڭ بۇقار جىراۋداي كەسەك بەينەنى ماعان ارنايى تاپسىرۋىنىڭ سىرى ابايدا جاتىر. تالاي جىل اباي پارتياسىن ورىنداپ شىڭدالعاندىعىمدى ەسكەرە وتىرىپ, ەركەعالي راحماديەۆ وسى ءرولدى ماعان ارناپ جازىپ شىققان بولاتىن. مەنىڭ بويتۇمارىم – اباي», دەيدى ونەر يەسى.
وسى تۇستا ايتا كەتەتىن تاعى ءبىر جايت – ءانشى شاحيماردان ءابىلوۆتى ۇلكەن شىعارماشىلىق يەسى عانا ەمەس, قازاقتىڭ ۇلتجاندى پەرزەنتى رەتىندە تانىتاتىن ازاماتتىق ءىسى – مۋزىكاسىن ەركەعالي راحماديەۆ جازعان ابايدىڭ «قالىڭ ەلىم, قازاعىم, قايران جۇرتىم» رومانسىنا ەكىنشى عۇمىر سىيلاۋى دەر ەدىك. 1986 جىلعى جەلتوقسان وقيعاسى جانىنا باتقان ونەر يەسى قازاقستان كومپوزيتورلار وداعىنىڭ كەزەكتى پلەنۋمىندا وسى تۋىندىنى ورتاعا شىعىپ ورىنداپ, باتىل مىنەز كورسەتەدى. ويتكەنى قىلىشىنان قان تامعان قيىن كەزەڭدە مۇنداي شىعارمانى ورىنداۋ ۇلكەن ەرلىك ەدى. ال ءان بولسا ۇلتتىق قاسىرەتتى, قازاق مۇراتىن كۇڭىرەنتىپ تۇر. ءسويتىپ, 86-نىڭ ىزعارلى وقيعاسىنان كەيىن كوڭىلى جابىرقاپ جۇرگەن كوپشىلىكتىڭ ىشىندەگى قاتپارلى بۋىرقانىس, قالىڭ شەردى قوزعايدى. وسى ورىنداۋدان كەيىن كوزىنە جاس الىپ, كۇڭىرەنبەگەن جان قالمادى. ءاۋ باستا ءان اۆتورىنىڭ ءوزى «بۇل قالاي بولار ەكەن؟» دەپ تىكسىنىپ, جۇرەگىنە ءدىرىل ۇيالاتىپ ۇلگەرگەنىمەن, كەيىن پافوسى كەرەمەت, الەمدىك دەڭگەيدەگى الەۋەتى كۇشتى رومانسىنىڭ تالانتتى ءانشىنىڭ ورىنداۋىندا جارىققا شىعىپ, جاريا بولعانىنا ەرەكشە ريزا بولىپ, كوكىرەگىن قۋانىش كەرنەدى. ءبىر قىزىعى, بۇل رومانستى راحماديەۆ ەرتەرەكتە جازعان ەكەن. الايدا العاشقى تىڭداۋدان كەيىن «باعى جانباي», شاڭ باسقان تارتپادا قالىپ قويعان تۋىندىنى ۇلكەن ساحناعا قايتا الىپ شىعىپ, ەكىنشى عۇمىر سىيلاعان شاحيماردان ءابىلوۆ شەبەرلىگىنە ءان اۆتورى دا, تىڭدارماندارى دا سول جولى ءدان ريزا بولادى. وسى وقيعادان سوڭ شابىتى اشىلىپ, كوڭىلى كوتەرىلگەن كومپوزيتور سول قۋانىشتىڭ اسەرىمەن ايگىلى ءاننىڭ بايعازىسىنا تاعى دا بىرنەشە رومانستى ومىرگە اكەلەدى. تولەگەن مۇحامەدجانوۆتىڭ انشىگە اباي اندەرىنە جازعان رومانستارىنان جاساعان تاماشا تارتۋى دا ورەلى ونەر يەسىنىڭ رەپەرتۋار قورىن بايىتىپ, ۇلكەن ساحنالاردا ەركىن كونتسەرت بەرۋىنە كەڭ جول اشىپ بەردى. مىنە, تولەگەن مۇحامەدجانوۆتىڭ سول اباي ولەڭىنە جازىلعان اۋەزدى اندەر تسيكلى اراعا تۋرا 33 جىل سالىپ «استانا وپەرا» تەاترىندا قايتا شىرقالىپ وتىر. ايتۋلى ونەر وقيعاسىنا كومپوزيتوردىڭ ءوزى ارنايى قاتىسىپ, زور ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. وسىلايشا, اباي شىعارماشىلىعى ۇندەستىرگەن ءانشى مەن كومپوزيتور اراسىنداعى شىعارماشىلىق تاماشا تاندەم كوپشىلىك تىڭدارماندى ءتانتى ەتتى.
راس, ساحنا اتالاتىن كيەلى كەڭىستىكتە ءانىن ورىنداپ, قوشەمەتكە بولەنۋدى عانا قاناعات تۇتپاي, ۇلتتىڭ جانىنا جاقىن ءجۇرىپ, مۋزىكا ارقىلى ازاماتتىق پوزيتسياسىن بىلدىرە الاتىن تالانتتار ونەردە وتە سيرەك. سول ازدىڭ الدى وسى شاحيماردان ءانشى دەسەك, تيتتەي دە ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس. «استانا وپەرا» ساحناسىندا وتكەن ۇلى اباي رۋحىنا ارنالعان ء«بىر جەردە بىرگە جۇرسەڭ باسىڭ قوسىپ...» اتتى مازمۇندى مۋزىكالىق كەش – ويىمىزدىڭ دالەلى.
