استانادا التىنشى رەت وتكىزىلگەن قازاقستان سۋديالارىنىڭ سەزىندە مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدەگى سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ باعىتىندا الداعى ۋاقىتتا اتقارىلاتىن بىرقاتار مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى. سۋديالار قۇرىلتايىنىڭ قورىتىندىسى قانداي؟ رەسپۋبليكالىق سەزدە قانداي وتكىر ماسەلەلەر قارالدى؟ وسىدان ءتورت جىل بۇرىن وتكەن باسقوسۋدا كوتەرىلگەن وزەكتى ماسەلەلەر جاۋابىن تاپتى ما؟ ەلباسىنىڭ سوت كورپۋسى الدىنا قويعان مىندەت-تالاپتارى قالاي ورىندالماق؟ جۋرناليستەردى قىزىقتىرعان وسى تەكتەس سۇراقتارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى سۋديالار وداعىنىڭ جاڭا تاعايىندالعان توراعاسى سەرىك بايباتىروۆ جاۋاپ بەردى.
استانادا التىنشى رەت وتكىزىلگەن قازاقستان سۋديالارىنىڭ سەزىندە مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدەگى سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ باعىتىندا الداعى ۋاقىتتا اتقارىلاتىن بىرقاتار مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى. سۋديالار قۇرىلتايىنىڭ قورىتىندىسى قانداي؟ رەسپۋبليكالىق سەزدە قانداي وتكىر ماسەلەلەر قارالدى؟ وسىدان ءتورت جىل بۇرىن وتكەن باسقوسۋدا كوتەرىلگەن وزەكتى ماسەلەلەر جاۋابىن تاپتى ما؟ ەلباسىنىڭ سوت كورپۋسى الدىنا قويعان مىندەت-تالاپتارى قالاي ورىندالماق؟ جۋرناليستەردى قىزىقتىرعان وسى تەكتەس سۇراقتارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى سۋديالار وداعىنىڭ جاڭا تاعايىندالعان توراعاسى سەرىك بايباتىروۆ جاۋاپ بەردى.
ءسوز باسىندا ايتا كەتەيىك, رەسپۋبليكالىق سۋديالار وداعىنىڭ ىرگەتاسى 1996 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا وتكەن العاشقى سەزدە قالانعان. وداق ەلىمىزدىڭ سوت جۇيەسىنىڭ جاندانۋىنا وڭ ىقپال ەتىپ كەلەدى.
كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا سەرىك بايباتىروۆ رەسپۋبليكالىق VI سۋديالار سەزىنىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سۋديالار قوعامداستىعىنىڭ الدىنا قويعان ماقسات-مىندەتتەرىنىڭ اۋقىمدىلىعىن دا ايتىپ ءوتتى. «سەزدە كۇن تارتىبىنە قويىلعان – ەل دامۋىنىڭ قۇقىقتىق-ستراتەگيالىق جوسپارىندا مىندەتتەلگەندەي سۋديا كادرلارىن ىرىكتەۋ پروتسەسىن ودان ءارى دەموكراتيالاندىرۋ, سوت جۇيەسىن لايىقسىز ادامداردان ارىلتۋ جانە سۋديالاردىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ولارعا ەشكىمنىڭ تيىسپەۋ كەپىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ ءارى قۇقىقتىق تۇرعىدان نىعايتۋ ماسەلەلەرى كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن, وسى سالا ماماندارىن مازالاعان سۇراقتار ەدى. سوت جۇيەسىن دامىتۋ, سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ تيىمدىلىگى مەن وبەكتيۆتىلىگىن ارتتىرۋ, سوت راسىمدەرىنىڭ اشىقتىعى مەن ايقىندىعىن بارىنشا قامتاماسىز ەتۋ, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارىن جانە زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى قۇقىقتىق شارالاردىڭ ورىندالۋى دا وسى باسقوسۋدا جان-جاقتى تالقىعا سالىندى», – دەدى سەرىك كاتەن ۇلى.
باق وكىلدەرىنىڭ سۋديالاردىڭ كوبىنە قىلمىستىق ىستەردى قاراۋ كەزىندە پروتسەستى سوزبالىققا سالىپ جىبەرەتىندىگى, ولارعا سىرتتان قانداي قىسىم جاسالاتىندىعى جونىندەگى سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرگەن وداق توراعاسى: «سوتقا كەلگەن ىستەردىڭ دەنى كوپتەگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا, قاتەلىكتەرگە تولى بولاتىنى جاسىرىن ەمەس. سول سەبەپتى جاڭا جوباداعى قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىندە بۇل ماسەلەگە ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, تەرگەۋ سۋدياسى ينستيتۋتىن دامىتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ياعني, سوت سانكتسيا بەرەتىن تەرگەۋ ارەكەتتەرىنىڭ اياسى كەڭيدى. ەندىگى تاڭدا سوتقا دەيىنگى ءىستى قاداعالاۋ جۇمىستارىن تەرگەۋ سۋدياسى اتقاراتىن بولادى. مۇنداعى باستى ماقسات – ءىستى سوزبۇيداعا, قاعازباستىلىققا سالماي, ورىن العان قانداي دا ءبىر قاتەلىكتى دەر كەزىندە انىقتاپ, از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ناقتى ءبىر شەشىم شىعارۋ بولىپ تابىلادى», دەدى. ال, سۋديالارعا سىرتتان جاسالاتىن قىسىم جايلى ويىن ورتاعا سالعان سەرىك كاتەن ۇلى قوعام اراسىندا سوت وكىلدەرىنە قاتىستى تەرىس پىكىر قالىپتاستىرىپ جۇرگەن جۋرناليستەردىڭ ءوزىن سىنعا الدى. «كوپ جاعداي اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى ءبىر قىلمىستىق وقيعاعا بايلانىستى بىرجاقتى اقپارات تاراتادى, سوت ۇكىمى شىقپاستان وزدەرىنىڭ «ۇكىمىن» شىعارىپ جىبەرەدى. اقيقات-وتىرىگى ءالى ايقىن انىقتالماعان اقپاراتتاردى كوپكە تاراتىپ جىبەرىپ, قۇقىقتىق ساۋاتسىزدىق تانىتىپ جۇرگەن جۋرناليستەر وسى ءىس-ارەكەتتەرى ارقىلى سوت پروتسەسىنە دە كەدەرگى كەلتىرىپ جاتقاندارىن تۇسىنە بەرمەيدى», دەدى س.بايباتىروۆ.
ءبىر ايدا 150-دەن استام ءىس قارايتىن سۋديالار جۇمىسىنىڭ اۋىرتپالىعىنا توقتالىپ وتكەن توراعا مۇنداي كوپ جۇكتەمە كەزىندە قاتەلىكتىڭ كەتۋى دە زاڭدىلىق ەكەنىن ايتىپ ءوتتى. «ءبىر ادامعا وسىنشا ءىستى ارتىپ قويىپ, ءادىل شەشىم شىعار دەپ تالاپ ەتۋ دە قيىن. سەبەبى, سۋديا جاۋاپكەرشىلىكتى قانشا تەرەڭ تۇسىنگەنىمەن دە كەم-كەتىك بولادى. سەزد كەزىندە ەلباسى جاڭا جىلدان باستاپ سۋديالار سانىن 450-گە كوبەيتۋ تۋرالى ايتتى. بۇل حاباردى بارلىق سوت وكىلدەرى قۋانا قابىلدادى», دەپ اتاپ ءوتتى.
سوت ءىسىن جۇرگىزۋدى بارلىق كەزەڭدەردە جەتىلدىرىپ سۋديالاردىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋدى, سوتتار مەن سۋديالاردى مامانداندىرۋدى, سوت جۇيەسىنىڭ اشىقتىعى جانە ادىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋدى جۇكتەگەن ەل پرەزيدەنتى قۋاتتى دا قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ باعىتىنداعى بىرقاتار تاپسىرمالاردى سوتتاردىڭ قۇقىقتىق ءىس-شارالار جوسپارىنا ەنگىزۋدى تاپسىردى.
بانۋ راحىمبايقىزى,
جۋرناليست.
