بۇگىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جانە «قازاقستان كاسىپكەر ايەلدەرىنىڭ وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگىمەن بىرگە «ايەلدەردى ساياسي جانە ەكونوميكالىق ىلگەرىلەتۋ – باسەكەگە قابىلەتتى الەمگە جول!» دەگەن تاقىرىپتا رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزەدى.
اتالعان جيىن «گەندەرلىك دۇنيەتانىم جانە گەندەرلىك مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ بويىنشا ءىس-شارالار كەشەنىن وتكىزۋ» جوباسى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان.
ءبىز بۇگىن وسىعان وراي ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى مەن ونىڭ جۇمىسىن ىلگەرىلەتۋگە بەلسەنە قاتىسىپ جۇرگەن جاندارعا ءسوز بەرىپ وتىرمىز.
بۇگىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جانە «قازاقستان كاسىپكەر ايەلدەرىنىڭ وداعى» قوعامدىق بىرلەستىگىمەن بىرگە «ايەلدەردى ساياسي جانە ەكونوميكالىق ىلگەرىلەتۋ – باسەكەگە قابىلەتتى الەمگە جول!» دەگەن تاقىرىپتا رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسيا وتكىزەدى.
اتالعان جيىن «گەندەرلىك دۇنيەتانىم جانە گەندەرلىك مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ بويىنشا ءىس-شارالار كەشەنىن وتكىزۋ» جوباسى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان.
ءبىز بۇگىن وسىعان وراي ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى مەن ونىڭ جۇمىسىن ىلگەرىلەتۋگە بەلسەنە قاتىسىپ جۇرگەن جاندارعا ءسوز بەرىپ وتىرمىز.
ەل بولاشاعى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى جانە تۇتاستاي العاندا ۇلتتىق زاڭناما قوعام ءومىرىنىڭ بارلىق سالالارىندا گەندەرلىك تەڭگەرىمنىڭ بولۋىن كوزدەيدى. «ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ تەڭ قۇقىقتارى مەن تەڭ مۇمكىندىكتەرىنىڭ مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەرى تۋرالى», «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى تۋرالى» زاڭدار قابىلداندى. نەگىزگى حالىقارالىق شارتتار راتيفيكاتسيالانىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جانىنان ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا سياقتى ينستيتۋتسيونالدىق مەحانيزم قۇرىلدى. 2016 جىلعا دەيىنگى گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسى ازىرلەنىپ, ىسكە اسىرىلۋدا.
قوعام مەن مەملەكەتتىڭ ساياساتتاعى دا, ەكونوميكاداعى دا بارلىق سەكتورلارىنىڭ كۇش قوسۋىنىڭ ناتيجەسىندە ايەلدەردىڭ ءوز پوزيتسيالارىن نىعايتىپ, وزدەرىنە ءتان ارتىقشىلىقتارىن كورسەتۋىنە مۇمكىندىك تۋدى. مىسالى, پارلامەنتتە ايەل دەپۋتاتتاردىڭ سانى 25 پايىزعا, ال جەرگىلىكتى وكىلدى ورگانداردا 19 پايىزعا ءوستى. الايدا, ايەلدەر قاۋىمداستىعى ولاردىڭ بيلىككە قاتىسۋ ۇلەسى وسكەنمەن, ءالى دە ءتيىستى دەڭگەيگە جەتكەن جوق دەپ سانايدى. مۇنى شىنايى ءومىردە ماسەلەگە ءفورمالدى تۇردە قاراۋ ەلەمەنتتەرى مەن مەنتالدىق سيپاتتاعى ستەرەوتيپتەردىڭ بار ەكەندىگىمەن تۇسىندىرۋگە بولادى. سوندىقتان دا بۇكىل الەمدەگى سياقتى, قازاقستاننىڭ ايەلدەرى دە مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ اۋىر جۇگىن ارقالاپ جۇرگەنىمەن ونى قالىپتاستىرۋعا تيىسىنشە ىقپال ەتە الماي وتىرعانى انىق.
وسىعان بايلانىستى ايەلدەردى ىلگەرىلەتۋدە, اسىرەسە, اۋىلدى جەرلەردە قىزمەتتەرىن وسىرۋدە جاڭا ساپالىق تاسىلدەر كەرەك. جانە بۇل ۇدەرىستە بارلىق دەڭگەيدەگى دەپۋتاتتاردىڭ ءرولى ماڭىزدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, پالاتاداعى ءۇش پارتيانىڭ بىرەۋىنىڭ وكىلى رەتىندە مەن ايەلدەردىڭ ساياسي دا, ەكونوميكالىق تا قۇقىقتارى مەن ءمۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتەتىن زاڭنامالىق اكتىلەرگە باستاماشىلىق جاساۋعا تىكەلەي اتسالىسامىن.
بۇل رەتتە دەپۋتاتتاردى اۋىل ايەلدەرىنىڭ جاعدايى ەرەكشە الاڭداتاتىنىن اتاپ كەتكىم كەلەدى. ولاردى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ قولداۋىمەن ءوزىم باسقاراتىن «قازاقستان كاسىپكەر ايەلدەرى» قوعامدىق بىرلەستىگى ارقىلى قوعامدىق-ساياسي ءومىردىڭ بيىك لاۋازىمدارىنا ىلگەرىلەتۋگە كومەكتەسۋ ءۇشىن ايەلدەر كوشباسشىلىعى رەسپۋبليكالىق مەكتەبى قۇرىلعان. ولار كاسىبي جانە كوشباسشىلىق داعدىلارعا ۇيرەنۋى ءۇشىن ءبىز جەلىلىك قۇرىلىم ارقىلى جۇمىس ىستەپ, باسشىلىق جاساۋعا بەيىم جانداردى انىقتايمىز.
سوڭعى 3 جىل ىشىندە مەملەكەت پەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كومەگىمەن مەكتەپ بارلىق وڭىرلەر ءۇشىن جاتتىقتىرۋشىلار دايىنداپ شىعاردى. بۇل ايەلدەردىڭ شەشىم قابىلداۋ دەڭگەيىندە 30 پايىزدىق وكىلدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە مەملەكەتتىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار مەن پارتيالاردىڭ ءارىپتەستىگىنىڭ جاقسى مىسالى.
قازاقستان ايەلدەرى بيزنەس سالاسىندا ايتارلىقتاي بيىك تابىستارعا قول جەتكىزدى. قىسقا مەرزىم ىشىندە ىسكەر ايەلدەر ءوز كاسىپورىندارىن دامىتىپ, ءارى ىسكەرلىكتەرىن كورسەتتى, ءارى ىسكەر ايەل تۋرالى جالپى ۇعىمدى وزگەرتتى.
ءبىز, اسىرەسە, اۋىلدىق جەرلەردە ۇيىمداستىرىلعان بيزنەسكە باسا نازار اۋدارامىز. قازىرگى كەزدە سەلولىق جەرلەردە شاعىن جانە ۇساق بيزنەس ءتيىمدى جۇمىس ىستەيتىن بولعاندىقتان, پارلامەنت «ميكروكرەديتتىك ۇيىمدار تۋرالى» زاڭ قابىلدادى. ونىڭ ماقساتى – شاعىن قارجىلىق قىزمەتتەر كورسەتۋدى جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى.
مەرۋەرت قازبەكوۆا,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.
زامانعا لايىقتى بولۋ
مەديتسينا سالاسىندا, بەدەۋلىكتى زەرتتەۋ جانە ەمدەۋ عىلىمىندا جۇمىس ىستەگەنىمە, مىنە, شيرەك عاسىر بولىپتى. سونىڭ سوڭعى 18 جىلىن ۇرپاقسىزدىقتى جاڭا زاماناۋي – ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ (ەكو) ادىسىمەن ەمدەۋ ىسىنە ارناپپىن. وسى ادىسپەن تۋعان ەلىمىزدەگى ەڭ العاشقى ءسابي بيىل بويجەتىپ 17 جاستان استى. ىزدەنىستىڭ, ءبىلىمنىڭ ارقاسىندا جاڭا باعىتتىڭ باستاماشىسى بولعانىم ءۇشىن جاراتقانعا ريزامىن.
ءبىر كەزدە 2 مامان بولىپ جۇمىس باستاعان كىشكەنتاي عانا زەرتحانامىز بۇگىندە 120-دان استام مامان جۇمىس ىستەيتىن, زامان تالابىنا ساي جابدىقتالعان عىلىمي مەديتسينالىق ورتالىققا اينالدى. مامانداردى ىرىكتەپ, دايىنداۋعا ۇزاق ۋاقىت كەتىپ, قىرۋار تەر توگىلدى.
تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانىنداي, ايەلدىڭ بالا كوتەرۋ قابىلەتى دۇنيەدەگى باسقا تىرشىلىك يەلەرىمەن سالىستىرعاندا اناعۇرلىم تومەن. جيىرما جاستاعى ايەلدىڭ ءوزىنىڭ جۇكتى بولۋ مۇمكىندىگى ءبىر ايدا شامامەن بار بولعانى 15-20 پايىز عانا. ەكو ءادىسىنىڭ ارقاسىندا بۇل كورسەتكىشتى 1,5-2 ەسەگە دەيىن كوتەرۋگە بولادى. سول سەبەپتەن ءدۇنيەجۇزى ماماندارى ۇنەمى عىلىمي ىزدەنىستە, ءبىز دە ماماندارىمىزدى وقىتۋدامىز.
ەلباسىمىز قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ۇلت دەنساۋلىعى – ءبىزدىڭ تابىستى بولاشاعىمىزدىڭ نەگىزى ەكەندىگىنە, دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ۇلتتىق جۇيەسىن جاڭعىرتۋ اياسىندا ءبىز ەلدىڭ بارلىق اۋماعىندا مەديتسينالىق قىزمەتتەر ساپاسىنىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارىن ەنگىزۋگە, مەديتسينا مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋىنا باسا نازار اۋداردى.
سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بالاسىز جۇپتارعا تەگىن كۆوتا بەرۋ قولعا الىنۋدا. 2010 جىلى العاش 100 كۆوتا بەرىلىپ, ولاردىڭ سانى جىلدان-جىلعا وسە تۇسۋدە. بەدەۋلىكتى جوعارى تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن تەگىن ەمدەۋگە حالىقتىڭ قولجەتىمدىلىگى ماسەلەسىن ءبىز, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيامەن ءبىرلەسىپ شەشۋگە ۇمتىلۋدامىز. بىلتىر حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىپ, بيىل كوميسسيانىڭ وتىرىسىندا قارادىق. ءوتكىزىلگەن شارالاردىڭ ناتيجەسىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جاقىندا سالا ماماندارىمەن دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزىپ, بىرقاتار مەحانيزمدەردى قاراستىراتىنىن ايتتى.
ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى رەتىندە كوپتەگەن مەديتسينا, الەۋمەت سالاسىنا بايلانىستى ءىس-شارالارعا قاتىسىپ, ۇسىنىستار ايتىپ, ءبىراز ماسەلەگە قوزعاۋ سالعانىم بار. ۇرپاقسىزدىقتى زەرتتەۋ جانە ەمدەۋدىڭ جاڭا جوعارى تەحنولوگيالارىن ءبىزدىڭ ەلگە اكەلۋ, ەلىمىزدىڭ جالپى گينەكولوگ دارىگەرلەرىنىڭ جاڭا زاماناۋي كوزقاراستارىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق كوميسسيامەن بىرگە سوڭعى 5 جىل بويى ورتالىق قالالاردا دا, وڭىرلەردە دە ءبىرتالاي عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالار وتكىزىپ, ماماندار دايىنداپ, وسى پروبلەمانى عىلىمي جولدارمەن تومەندەتۋگە اتسالىسىپ كەلەمىز.
وسى كوميسسيانىڭ كەلەسى 2014 جىلعى جوسپارىنا اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ مۇعالىمدەرىنىڭ جانە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك تۇرمىستىق جاعدايلارى ءجونىندەگى ماسەلەلەردى قاراستىرۋعا ۇسىنىس جاسادىم. جاقىندا تۋىپ-وسكەن اۋىلىما بارعانىمدا ۇستازداردىڭ تاپشىلىعىن, ولاردىڭ جالاقىسىنىڭ ازدىعىن, تۇرمىستىق جاعدايلارىنىڭ ءالى شەشىلمەگەن ماسەلەلەرى بار ەكەن. وسى جاي ماعان كوپ وي سالدى. جاڭا ءزاۋلىم مەكتەپتەر سالىنىپ جاتقانمەن, ونداعى ۇستازداردىڭ جاعدايىن ويلاماساق, بولاشاقتا ساۋاتتى, ءبىلىمدى بالالاردى ءوسىرۋ مۇمكىن ەمەس. اۋىلداعى بالالاردىڭ بولاشاعىن بۇگىن ويلاماساق, نەگىزىن قالاماساق, ەرتەڭگى زاماننىڭ تالابىنا ساي مامانداردى قالاي دايىنداماقپىز؟
اۋىل مەديتسيناسىنىڭ جاعدايى دا بارلىق جەردە بىردەي جاقسى دەپ ايتۋعا بولمايدى. دارىگەرلەردىڭ اۋىلعا بارعىسى كەلمەيتىندىگىنىڭ سەبەپتەرىن زەرتتەپ شارا قولدانباساق, ولارعا الەۋمەتتىك جاعداي جاساماساق اۋىلدىڭ ەرتەڭى نە بولماق؟ ەلباسىمىز ايتقانداي, دامىعان مەملەكەتتەر قاتارىنا كىرۋ ءۇشىن بىزگە وتە ساۋاتتى, كوزى اشىق, وزىنە-ءوزى سەنىمدى مامان جاستار كەرەك. بۇل ماسەلەلەر ءار جەرلەردە ايتىلىپ ءجۇر, بىراق ۇلتتىق كوميسسيا تۇرعىسىنان قارالسا, ءتيىمدى شارالار قولدانىلادى دەپ ويلايمىن.
سالتانات بايقوشقاروۆا,
بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پرەزيدەنت جانىنداعى
ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق cاياسات
جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى.
كوش باستاعان ارۋلار كوپ
بۇگىندە قوستاناي ءوڭىرى ەلباسىنىڭ باسقارۋشى دەڭگەيدەگى ايەلدەر سانى 30 پايىزدان كەم بولماۋى تۋرالى تاپسىرماسىن ورىنداۋدا كوشباسشى بولىپ تانىلىپ وتىر. بۇكىل ەلدەگى سياقتى, ءبىزدىڭ قوستاناي وڭىرىندە دە ايەلدەر سانى باسىم, ولار وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 52,3 پايىزىن قۇرايدى. سوعان سايكەس, وبلىس ءومىرىنە ايەلدەردىڭ ارالاسۋ بەلسەندىلىگى دە جاقسى. ءوڭىردەگى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ 70 پايىزعا جۋىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋدا جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ جالپى سانىنىڭ 85 پايىزى, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 75 پايىزدان استامى ايەلدەر.
ءبىزدىڭ ايەلدەردىڭ قولىنان ءبارى كەلەدى: بالا-شاعاسىن تاربيەلەيدى, بيزنەسپەن شۇعىلدانادى, ساياساتپەن اينالىسادى جانە دە اقىلىنا كوركى ساي جان بولىپ قالا بەرەدى.
ءبىزدىڭ وبلىسىمىزدا مۇنىڭ دالەلى كوپ: وبلىستىق باسقارمالاردىڭ 21-ءىنىڭ 9-ىن ايەلدەر باسقارادى, 7 ايەل قالالار مەن اۋداندار اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇمىس ىستەيدى, 37 ايەل – اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى.
وبلىسىمىزدا ءتورت جانە ودان دا كوپ بالاسى بار انالار سانى – 34 384. ولار وتباسىندا دا, قوعامدا دا ەرەكشە قۇرمەتكە يە جاندار. ويتكەنى, قازاقستاننىڭ قازىنالى وبلىستارىنىڭ ءبىرى – قوستانايدىڭ ەڭبەكقور, ىسكەر ۇل-قىزدارىن سولار تاربيەلەپ ءوسىرىپ وتىر عوي.
سونداي-اق, وتباسىن قامتاماسىز ەتىپ, بيزنەستە تابىسقا جەتكەن, بەلسەندى ومىرلىك ۇستانىمعا يە كاسىپكەر ايەلدەردىڭ وزىندىك ورىندارى ەرەكشە. بۇگىنگى كۇنى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ جۇمىس ىستەيتىن ءاربىر بەسىنشى كاسىپورىندى ايەل باسقارادى. اسىرەسە, ايەلدەر اراسىنداعى ىسكەرلىك بەلسەندىلىك قوستاناي, ليساكوۆ قالالارىندا, قوستاناي جانە سارىكول اۋداندارىندا بايقالادى, مۇندا كاسىپكەر ايەلدەر باسقاراتىن شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ سۋبەكتىلەرىنىڭ ۇلەس سالماعى 50 پايىزدان جوعارى.
كاسىپكەر ايەلدەردىڭ كۇش-جىگەرى ارقاسىندا وبلىستا جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىنىڭ تىگىن جانە توقىما ءوندىرىسى, اياق كيىم تىگۋ سياقتى كاسىپورىندارىن ساقتاپ قالۋ, قولدا بارىن جەتىلدىرۋ مۇمكىن بولدى. اشىلعان جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى وتكەن جىلى 18 459, سونىڭ ىشىندە ايەلدەر ءۇشىن 5 112 (38%) بولدى. 2013 جىلعى 1 اقپانعا – 715 جۇمىس ورنى اشىلدى.
وبلىسىمىزدىڭ وقۋ ورىندارىندا قىزمەت ىستەيتىن عىلىم دوكتورلارىنىڭ 19%-ى, عىلىم كانديداتتارىنىڭ 44,1%-ى – ايەلدەر.
ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىنىڭ ناقتى تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن:
– مەملەكەتتىك ورگاندار تۋرالى ەرەجەلەردە گەندەرلىك جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياساتتى ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان جانە ولاردى ىسكە اسىرۋعا جاۋاپتىلار بەلگىلەنگەن;
– 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان قوستاناي وبلىسى اۋماعىن دامىتۋ باعدارلاماسىنا وڭىردە گەندەرلىك تەڭدىكتى نىعايتۋ ماسەلەلەرى ەنگىزىلگەن.
اتقارۋشى جانە وكىلدى بيلىك ورگاندارىندا شەشىم قابىلداۋ دەڭگەيىندەگى باسقارۋ ۇدەرىستەرىندە گەندەرلىك تەڭدىككە قول جەتكىزۋ بويىنشا:
– وبلىستىق كوميسسيا «قوستاناي وبلىسىنىڭ ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى» قوعامدىق بىرلەستىگىمەن, «نۇر وتان» پارتياسى قوستاناي وبلىستىق فيليالىمەن, قوستاناي وبلىستىق ماسليحاتىمەن بىرلەسىپ جۇيەلى تۇردە ايەلدەردى ساياسي كوتەرمەلەۋ مەكتەبىنىڭ جۇمىسىن ءجۇرگىزەدى. 2013 جىلدىڭ 9 ايى ىشىندە 58 ايەل وقىتىلدى, ولاردىڭ ىشىندە 30-ى – جاڭادان تاعايىندالعان اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدەرى.
وتباسى ينستيتۋتىن دامىتۋ, اكەنىڭ وتباسىنداعى بەدەلىن ارتتىرۋ شەڭبەرىندە وبلىستىق كوميسسيا ۇەۇ-مەن بىرلەسىپ, «مەنىڭ اكەم – ەڭ جاقسى اكە!», «وتباسى, سۇيىسپەنشىلىك پەن ادالدىق» قالالىق بايقاۋىن; «ءمولدىر بۇلاقتان» وتباسى شىعارماشىلىعىنىڭ وبلىستىق فەستيۆالىن; مۇگەدەك ادامدارعا ارنالعان «ەكى جۇلدىز» بايقاۋىن; «جۇمىس ىستەيتىن انالار مەن اكەلەر ءۇشىن ۇزدىك كاسىپورىن» سياقتى ءىس-شارالاردى ۇدايى وتكىزىپ تۇرادى.
وبلىستىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ايەلدەر مەملەكەتتىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق ومىرىنە قاتىسۋى بەلسەندى تۇردە ناسيحاتتالادى.
سەرىك بەكتۇرعانوۆ,
قوستاناي وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
وتباسىلىق قۇندىلىق جاستار ساياساتىنداعى باستى فاكتورلاردىڭ ءبىرى سانالادى
س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ 15 جىلدىعىنا وراي ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ءتورايىمى گ.ءابدىقالىقوۆامەن كەزدەسۋ ءوتتى.
كەزدەسۋ بارىسىندا «وتباسىلىق قۇندىلىق جانە جاستار ساياساتى» تاقىرىبىندا ءدارىس وقىلىپ, ستۋدەنتتەر پىكىر-ۇسىنىستارىن ورتاعا سالدى. كەزدەسۋگە ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى, تانىمال قوعام قايراتكەرلەرى قاتىستى.
شاراعا س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاتۋ-دىڭ باسقارما توراعاسى, پروفەسسور ا.كۇرىشباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ءتورايىمى گ.ابدىقالىقوۆا, ۇلتتىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى, حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, جازۋشى-دراماتۋرگ جۇماگۇل سولتى, «دەلوۆوي مير استانا» جشس-ءىنىڭ ديرەكتورى, «وتباسىم» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى شولپان سىزدىقوۆا, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ۇلتتىق ينجەنەرلىك اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى ايزادا اققازيەۆا قاتىستى.
جيىن بارىسىندا ءسوز العان س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ باسقارما توراعاسى اقىلبەك كۇرىشباەۆ: «ۇلتتىق كوميسسيا ەلدەگى دەموگرافيالىق ساياساتتى قالىپتاستىرۋدا جانە دامىتۋدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «جاڭا ونجىلدىق – جاڭا ەكونوميكالىق ورلەۋ» اتتى جولداۋىنداعى مىندەتتەرگە ساي تىندىرىمدى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى» دەي كەلىپ, بۇل باعىتتا, اسىرەسە, جاستارعا قويىلار تالاپتىڭ ايرىقشا مانگە يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ءتورايىمى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا رەسپۋبليكا بويىنشا «ا» كورپۋسىنا وتۋدە ايەلدەر قاۋىمىنىڭ بەلسەندىلىك تانىتقانىن, بايقاۋعا قاتىسقانداردىڭ 14 پايىزى قىز-كەلىنشەكتەردى قۇراعانىن تىلگە تيەك ەتتى. ال, «ا» كورپۋسىنا وتكەندەردىڭ 18-19 پايىزىن نازىك جاندىلاردىڭ قۇراۋى ولاردىڭ قوعامداعى ورنى مەن ءرولىنىڭ بارىنشا ارتا ءتۇسۋىنىڭ تاعى ءبىر ايعاعى بولىپ تابىلادى.
سونىمەن قاتار, ستۋدەنتتەر تاراپىنان قويىلعان سۇراقتاردىڭ دەنى ەلدەگى زەينەتاقى رەفورماسى مەن دەموگرافيالىق دامۋ ۇدەرىسى تۋرالى ماسەلەلەرگە ارنالدى. جاستار كوپبالالى انالاردىڭ بۇگىنگى جاردەماقىسىنىڭ كولەمىن سىنعا الىپ ءوتتى.
كەزدەسۋ بارىسىندا قازاتۋ-دىڭ جاس وقىتۋشىسى, قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى باقىتجان ءارىپوۆ ۇلتتىق كوميسسيا مۇشەلەرىنە ءوزىنىڭ «ءالدي بوپەم» اتتى اۆتورلىق جۇمىسىن تابىستادى.
جەتىقارا قوڭىر.
استانا.
تابىستى ايەل – ۇلت مەرەيى
قاي قوعام بولماسىن اقىلدى ءارى پاراساتتى ازاماتتارىن, سونىڭ ءىشىندە ايەلدەردى دە, ەلىنىڭ شىن مانىسىندەگى التىن قورىنا بالايدى. مەنى نەعۇرلىم بەلسەندى, قوعامدا بولىپ جاتقان وزگەرىستەرگە نەمقۇرايلى قارامايتىن, جول باستاپ, جاڭالىقتىڭ باستاماشىسى بولىپ جۇرەتىن ايەلدەر قاۋىمىنىڭ وكىلدەرى جىل سايىن كوبەيىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى.
مەملەكەت باسشىسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتىنىڭ ارقاسىندا بۇگىندە قازاقستاندىق كوشباسشى ايەلدەردىڭ قابىلداناتىن شەشىمدەرگە ىقپال ەتۋى ارتا تۇسۋدە. بۇل ەڭ الدىمەن ەلىمىزدەگى گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسىنىڭ, ايەلدەر باستامالارىنىڭ قولداۋ تابۋىنىڭ, ايەلدەر قاتارىنان كادرلار دايىنداۋ ماسەلەسىنىڭ نازاردا ۇستالۋىنىڭ ناتيجەسى.
قازىرگى زامانعى دامۋ ايەلدەردەن وتباسىندا دا, جۇمىستا دا, قوعامدا دا بەلسەندى بولۋدى تالاپ ەتەدى. ەلباسىمىز «ايەل – وتباسىنىڭ تىرەگى, ياعني, مەملەكەتتىڭ دە تىرەگى» دەپ جولداۋىندا اتاپ وتكەندەي, مەملەكەتىمىزدىڭ قالىپتاسۋىندا ەڭبەكقور ايەلدەردىڭ ءرولى ەرەكشە. بۇگىندە قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 40 پايىزعا جۋىعىن ايەلدەر قالىپتاستىرادى جانە بۇل كورسەتكىش جىلدان-جىلعا وسە تۇسۋدە.
قازاقستان ءوز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق بەلەسىنەن ەندى عانا ءوتتى. تاريحي تۇرعىدان العاندا بۇل قىسقا عانا ۋاقىت. بىراق وسى جىلدار ىشىندە وراسان زور جۇمىس جۇرگىزىلىپ, ەلىمىز ەكونوميكاسى سەرپىندى دامىعان 50 ەلدىڭ ىشىنەن بەرىك ورىن تەپتى. ەندىگى مەجەمىز ودان دا بيىك – 30 ەلدىڭ قاتارىندا بولۋ.
وتكەن ۋاقىتقا كوز جۇگىرتسەك, ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك قيىندىقتاردى جەڭۋىنە مۇناي-گاز سالاسىنىڭ دامۋى, سونىڭ ىشىندە «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ قۇرىلۋى ەلەۋلى ءرول اتقاردى. قازىرگى كەزدە ول – ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىن ەلباسى قويعان جاھاندىق مىندەتتەرگە سايكەس ىسكە اسىرىپ وتىرعان كوشباستاۋشى كومپانيا.
كادرلىق الەۋەتى مىقتى كومپانيانىڭ كوشباسشىلىق لاۋازىمىندا ايەلدەر دە از ەمەس. كومپانيادا 34 964 ايەل جۇمىس ىستەيدى, بۇل قىزمەتكەرلەردىڭ جالپى سانىنىڭ 32 پايىزى. سونىڭ ىشىندە كومپانيا توپ-مەنەدجمەنتىنىڭ 3 پايىزىن ايەلدەر قۇراسا, تاعى 9 پايىزى ورتاشا بۋىنداعى باسشى قىزمەتكەر بولىپ تابىلادى.
مۇناي سالاسىن «ەرلەر» سالاسى دەگەن پىكىر قالىپتاسقانمەن, بۇل سالانىڭ قالىپتاسىپ, ورلەۋىنە ەرلەرمەن قاتار ايەلدەر دە كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى دەسەم ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ايەل كوشباسشى – قاشاندا ورنىقتىلىقتىڭ, تۇراقتىلىقتىڭ نەگىزىندەي قابىلدانادى. ول كورپوراتيۆتىك جانە ۇلتتىق ءداستۇرلەردى ساقتاۋدا, جاس مامان تۇلعاسىن قالىپتاستىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
سوڭعى جىلداردا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا قىزمەتىنىڭ اياسىندا مۇناي-گاز سالاسى ايەلدەرىنىڭ ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندەگى بەلسەندىلىگى ارتا ءتۇستى. ءساۋىر ايىندا ۇلتتىق كوميسسيا ءتورايىمى گ.ءابدىقالىقوۆانىڭ قاتىسۋىمەن اتىراۋ وبلىسى مۇناي-گاز كومپانيالارى وكىلدەرىمەن دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزىلسە, ماۋسىم ايىندا مۇنداي كەزدەسۋ پاۆلودار وبلىسىندا ۇيىمداستىرىلدى.
ال قىركۇيەك ايىندا ءبىز «قازەنەردجي» قاۋىمداستىعىنا قارايتىن بارشا ەنەرگەتيكالىق سەكتوردىڭ كوشباسشى ايەلدەرىمەن ءماجىلىس وتكىزدىك. ناتيجەسىندە تمد ەلدەرىندە ءبىرىنشى بولىپ ايەلدەر ەنەرگەتيكالىق كلۋبى قۇرىلدى. ءبىزدىڭ كلۋبتىڭ قىزمەتى ەنەرگەتيكالىق كومپانيالارداعى, مەملەكەتتىك ورگاندارداعى, حالىقارالىق ۇيىمدارداعى جانە قوعامداعى كوشباسشى ايەلدەردى بىرىكتىرىپ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, قۇقىقتىق, گەندەرلىك جانە باسقا دا ماسەلەلەردى شەشۋ جولدارىن ىزدەستىرۋ.
مەنىڭشە, تابىستى ايەلدەردىڭ باستى مىندەتى – ازىرشە مۇنداي بيىكتىكتەرگە جەتە قويماعاندارعا ءوزىنىڭ ءوسۋ جولىن ايتىپ بەرۋ, ولاردىڭ ءوز كۇشتەرىنە دەگەن سەنىمىن قالىپتاستىرۋ. مۇنداي قيالى ۇشقىر, ەڭبەكقور, ىسكەر ايەلدەردىڭ بيلىككە كەلۋى قوعامعا زور پايدا اكەلەرى ءسوزسىز.
ۇلتتىق كوميسسيانىڭ 15 جىل بويعى جۇيەلى جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا ءبىزدىڭ قوعامدا ايەلدى كوشباسشى رەتىندە, قوعامدىق-ساياسي جانە ەكونوميكالىق دامۋعا ۇلەس قوسۋشى الەۋەتتى كۇش رەتىندە قابىلدايتىن جاڭا مادەنيەت قالىپتاسقانى انىق.
ايزادا اققايسيەۆا,
«قازمۇنايگاز» ۇك پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
