سۋديالاردى دايارلايتىن جەكە جوعارى وقۋ ورنى بولعانى دۇرىس بولار ەدى. قازىرگى كەزدە ىشكى ىستەر, قورعانىس مينيسترلىكتەرىنىڭ, قاۋىپسىزدىك, قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنىڭ بولاشاق قىزمەتكەرلەرى ارناۋلى جوعارى وقۋ ورىندارى ارقىلى دايارلانادى. سوت جۇيەسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن, ءبىلىم بەرۋگە قاجەتتى پاندەردىڭ تيىمدىلىگىن, سوت قۇجاتتارىن دايىنداۋدىڭ قيىندىعىن, سوت ساراپتاماسى, دالەلدەمەلەردى جيناۋ, باعالاۋ ساتىلارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تەرەڭ اشىپ كورسەتۋ ءۇشىن بولاشاق سۋديالاردىڭ وقۋ باعدارلاماسىندا وسىنداي ەرەكشە قاجەتتىلىكتەردى ەسكەرۋ شارت.
قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى 5 رەت سۋديالار سەزىن ءوتكىزدى. ءاربىر وتكىزىلگەن سەزدەردىڭ تاريحي ورنى, ماڭىزى ەرەكشە. ەندى ەل سۋديالارىنىڭ VI سەزى وتەتىن مەزگىل دە كەلىپ جەتتى. ەلىمىزدە سوت جۇيەسىنىڭ جاندانۋىنا سۋديالار سەزدەرىنىڭ ىقپالى ەرەكشە. ءار سەزدىڭ سوت جۇيەسىنىڭ دامۋىنا, ازاماتتاردىڭ سوت ادىلدىگىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىراتىنىنا ۇلەس قوساتىنىنا كۇمان جوق. ءاربىر سەزدە كوپتەگەن ماڭىزدى ءماسەلەلەر قارالىپ, ءوز ءتۇيىنىن زاڭدىلىق تۇرعىدا شەشىپ كەلەدى.
ەلىمىزدە حالىقتىڭ سوتقا دەگەن سەنىمى جىلما-جىل ارتىپ كەلەدى. ونىڭ ايعاعى ازاماتتاردىڭ وزدەرىنىڭ زاڭدى قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاپ سوتقا شاعىم بەرۋ سانىنىڭ كوبەيۋى, وسىعان وراي رەسپۋبليكا بويىنشا سوت ادىلدىگىن جۇزەگە اسىراتىن سۋديالار شتاتىنىڭ جىلما-جىل ۇلعايا ءتۇسۋى بولىپ وتىر. رەسپۋبليكامىزدىڭ ازاماتتارى سوتتاردى وزدەرىنىڭ زاڭسىز بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قالپىنا كەلتىرەتىن, ادىلەتتى قورعاۋشى مەملەكەتتىك ورگان وكىلى دەپ سانايدى. كەيبىر رەتتەردە ءباسپاسوز بەتتەرىندە جارىق كورگەن جاريالانىمداردا سوتتار حالىق الدىندا ءالى بەدەلگە تولىق يە بولا الماي وتىر دەگەن جاڭساق پىكىرلەر كورىنىس بەرەدى. بۇل ولاي ەمەس. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىندا دا ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلعان سوت جۇيەسىنىڭ دامۋ كەزەڭدەرى, قازىرگى سوت جۇيەسىنىڭ جاي-كۇيى, سوت قۇرىلىسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ قاجەتتىلىگى, سوتتا ءىس جۇرگىزۋ, ولاردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋ, ۇيىمداستىرۋ, زاڭداردى تۇسىندىرۋدەگى جوعارعى سوتتىڭ اتقاراتىن قىزمەتى مەن ماڭىزى تۋرالى ماسەلەلەرمەن قاتار, بولاشاقتا وسى سالادا ىسكە اسىرىلۋى قاجەت پروبلەمالارعا دا ەرەكشە ءمان بەرىلگەن.
مامانداندىرىلعان سوتتار ينستيتۋتىن دامىتۋ, تاراپتاردىڭ باسەكەلەستىگى مەن تەڭ قۇقىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, الدىن الا تەرگەۋ ارەكەتتەرىنە سوتتىق باقىلاۋدى بەلگىلەۋ, القابيلەردى قاتىستىرا وتىرىپ, ءولىم جازاسى كوزدەلگەن قىلمىستىق ىستەردى قاراۋ, ازاماتتىق ىستەردى جۇرگىزۋدەگى سوت پرەتسەدەنتتەرىن ەنگىزۋ, جوعارعى سوتقا زاڭدارعا رەسمي ءتۇسىندىرۋ قۇزىرەتىن بەرۋ سياقتى اسا قۇندى ۇسىنىستاردىڭ وسى تۇجىرىمدامادا كورىنىس تابۋى وتە قۇپتارلىق. بۇل تولعاعى جەتكەن ماسەلەلەردىڭ كوبى زاڭ جۇزىندە شەشىمىن تاپتى.
ءبىزدىڭ ەلىمىزدە مامانداندىرىلعان سوتتاردىڭ قۇرىلۋى ايتارلىقتاي جەتىستىك بولىپ تابىلادى. الماتى قالاسىندا بريتان ۇلگىسىندەگى قارجىلىق سوت قۇرىلدى. الماتى, استانا قالالارىندا جەتكىنشەكتەر ىسىمەن اينالىساتىن يۋۆەنالدىق سوت قۇرىلدى, القابيلەردىڭ قاتىسۋىمەن ءولىم جازاسى كوزدەلگەن قىلمىستىق ىستەر قاراۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا, زاڭدا كوزدەلگەن رەتتەردە عانا جانە تەك سوتتىڭ سانكتسياسىمەن تۇتقىنداۋ جانە قاماۋدا ۇستاۋدا بولاتىنى بەلگىلەندى.
جوعارى سوت كەڭەسىنە بىلىكتىلىك القاسى بىرىكتىرىلدى. بۇل سۋديا كادرلارىن ىرىكتەۋدە ۇلكەن مۇمكىندىكتەر تۋعىزۋدا. دەگەنمەن, سوت جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ءالى دە مىناداي ماسەلەلەردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى قاجەت دەپ ويلايمىن:
بىرىنشىدەن, اۋداندىق دەڭگەيدەگى سۋديالاردىڭ قىزمەتىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنۋى كەرەك. سۋديا اي سايىن 10-نان اسپايتىن ازاماتتىق, 5-6 قىلمىستىق, 20-عا جۋىق اكىمشىلىك ىستەردى قاراسا, ونىڭ ءاربىر ءىس بويىنشا زاڭعا سايكەس ءادىل شەشىم شىعارۋعا مۇمكىندىگى بولادى, ءسويتىپ, ولاردىڭ سوت بيلىگىن جۇرگىزۋى تالاپقا ساي جۇزەگە اسىرىلادى. ەلباسىمىزدىڭ 2012 جىلى 14 جەلتوقسانداعى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا سوت سالاسىنىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى مىندەتتەرى مەن قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى ايقىندالدى. پرەزيدەنت وسى جولداۋىندا «ءبىز ءۇشىن سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ پروتسەسىن وڭايلاتۋ, ونى باسى ارتىق بيۋروكراتيالىق راسىمدەردەن ارىلتۋ كەرەك. جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى بەلسەندى ەنگىزگەن جاعدايدا مۇنى ىستەۋ قيىن ەمەس. سونىمەن ءبىر مەزگىلدە, سوتتاردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا داۋلاردى سوتتاردان تىس رەتتەۋ ينستيتۋتتارىن دامىتۋدى جالعاستىرعان ءجون. جەڭىلدەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا داۋلاردى شەشۋ سوتتاردان تىس تارتىپپەن جۇرگىزىلەتىندەي تەتىكتەر قاراستىرۋ قاجەت», دەپ اتاپ كورسەتتى. وسىعان وراي بۇگىندە قابىلدانعان مەدياتسيا تۋرالى زاڭدى, ونىڭ پايدالى جاقتارىن جۇزەگە اسىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. اسا قاجەتتىلىگى كورىنىپ تۇرسا سۋديالىق لاۋازىم شتاتتارىن كوبەيتۋدىڭ دە پايداسى مول بولار ەدى. سونداي-اق, سۋديالاردىڭ جانە ونىڭ جاقىن تۋىستارىن قىلمىستىق نەمەسە باسقاداي قۇقىقتىق قول سۇعۋشىلىقتان قورعاۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن نورماتيۆتىك اكتىلەردى قايتا قاراۋ قاجەت سياقتى. سۋديالاردى قىزمەتتىك جاعدايىنا بايلانىستى كۇزەتكە الۋ, جۇمىسقا, تۇرعىن جايىنا قاۋىپسىز تۇردە شىعارىپ سالۋ ماسەلەلەرى دە دۇرىس شەشىلۋى كەرەك. سۋديالىق قىزمەتتى مۇلتىكسىز ءارى ۇزاق جىلدار ادال اتقارعانداردىڭ ەڭبەك ءوتىلىن ەسەپكە الىپ, جالاقىسىنا قوسىمشالار بەلگىلەۋ ماسەلەلەرى زاڭدىلىق كورىنىس تابۋ قاجەت.
اۋداندىق سوت – سوت جۇيەسىنىڭ نەگىزگى بۋىنى ەكەندىگى بەلگىلى, قارالاتىن ىستەردىڭ دەنى وسى اۋداندىق سوتتا. قازىرگى كەزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مامانداندىرىلعان ەكونوميكالىق, اكىمشىلىك جاسوسپىرىمدەر ءىسىن قارايتىن, قىلمىستىق ىستەردى قارايتىن اۋدانارالىق سوتتار قۇرىلعان. بۇلاردىڭ ارقايسىسى وزدەرىنە جاتاتىن سوت ىستەرىن ازدى-كوپتى قارايدى. مەنىڭ پىكىرىمشە, بىزدە سوت جۇيەسى ءۇش ساتىدان – اۋداندىق, وبلىستىق, جوعارعى سوتتان تۇراتىندىقتان, مۇنداي مامانداندىرىلعان سوتتاردى ءبىرىنشى ساتىداعى اۋداندىق سوتتار جۇيەسىنە قوسىپ, ءىس جۇرگىزۋ قۇقىعىن بىركەلكى جۇيەگە كەلتىرگەن دۇرىس بولار ەدى.
رەسپۋبليكامىزدىڭ سوت پروتسەسىندە جوعارعى سوتتىڭ اتقاراتىن ءرولى, ماڭىزى ەرەكشە. بيلىكتىڭ ءبىر بۇتاعى رەتىندە جوعارعى سوتقا زاڭ شىعارۋشىلىق باستاماسى بەرىلۋى كەرەك. جوعارعى سوت ءوز قۇزىرەتىنە ساي ىستەردى قاراۋمەن بىرگە, نەگىزىنەن تومەنگى بۋىنداعى سوتتاردىڭ قاراعان ىستەرىن ءجيى-ءجيى زەردەلەپ, رەسپۋبليكا بويىنشا سوت ادىلدىگىن دالمە-ءدال اتقارۋعا ءجون سىلتەيتىن نورماتيۆتىك قاۋلىلار قابىلداۋدى جانداندىرا تۇسسە بولار ەدى. وسىعان وراي جوعارعى سوتتىڭ عىلىمي-كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەسىنىڭ قۇزىرەتىن انىقتايتىن جاڭا ەرەجە قابىلدانۋ كەرەك جانە وسى كەڭەستىڭ قۇزىرىنا جوعارعى سوتتىڭ زاڭداردى رەسمي ءتۇسىندىرۋ قىزمەتىن جۇكتەگەن وتە دۇرىس. وسىعان بايلانىستى جوعارعى سوت قۇرىلىمىندا عىلىمي-شىعارماشىلىق قىزمەتپەن اينالىساتىن ارناۋلى ورگاننىڭ بولعانى دا ابزال.
قولدانىلىپ جۇرگەن زاڭدارعا سايكەس جوعارى سوت كeڭeci كادرلاردى ipiكتەۋ جۇمىسىن دەموكراتيالىق, قۇقىقتىق نەگىزدە, ادىلەتتىلىك ءپرينتسيپىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, القالى كەڭەس كۇرامىندا جۇزەگە اسىرادى. مۇنداي كەڭەس كۇرامىنا زاڭعا سايكەس جوعارى لاۋازىمدى جاۋاپتى مەملەكەتتىك كىزمەتكەرلەر, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, پروكۋراتۋرا, ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ لاۋازىمدى ادامدارى, زاڭگەر-عالىمدار بەلگىلى ءبىر مەرزىمگە تاعايىندالادى. القا قۇرامى سۋديالىق كىزمەتكە لايىقتىلاردى كونكۋرستىق نەگىزدە جان-جاقتى تالقىلاپ, ءتيىستى قورىتىندى جاسايدى. قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ 82-بابىنا سايكەس قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىز بويىنشا بارلىق دەڭگەيدەگى سۋديالاردى سايلاۋ نەمەسە تاعايىنداۋ جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ كەپىلدەمەسىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. جالپى سۋديالىق قىزمەتكە الۋ جاريالى تۇردە, اشىق كونكۋرس نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. وسىعان بايلانىستى كەز كەلگەن سوت ساتىسىنا سۋديالىققا كونكۋرستىق جولمەن وتەم دەۋشىلەرگە كەڭ جول اشىپ, تىلەك بىلدىرۋشىلەردىڭ ءتىزىمى الدىن الا كوپشىلىككە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى حابارلانۋى كەرەك. سۋديالىق بوس ورىندارعا كوماندالىق, تامىر-تانىستىق جولمەن كونكۋرس جاريالاپ قىزمەتكە تاعايىندالماۋى كەرەك. كونستيتۋتسيانىڭ 79-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس «رەسپۋبليكانىڭ 25 جاسقا تولعان جوعارى زاڭ ءبىلىمى بار, زاڭ ماماندىعى بويىنشا كەمىندە 2 جىل ەڭبەك ءوتىلىن وتكەرگەن جانە بىلىكتىلىك ەمتيحانىن تاپسىرعان ازاماتتار سۋديا بولا الادى». ءبىزدىڭ پىكىرىمىزشە, سۋديالاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە دە ءمان بەرگەن ابزال. وبلىستىق سوتتىڭ سۋدياسى بولۋ ءۇشىن جاسى 30-عا تولعان, 8 جىل زاڭ سالاسىندا, ونىڭ ىشىندە 5 جىل سۋديالىقتا, ال جوعارعى سوتقا جاسى 35-كە تولعان, 10 جىل زاڭ سالاسىندا, ونىڭ 8 جىلى سۋديالىق قىزمەتتى ءمىنسىز اتقارعاندار, ال ماگيستراتۋرا بىتىرگەندەر كەم دەگەندە 2 جىل سوت ورگاندارىندا سۋديانىڭ كومەكشىسى نەمەسە باسقا سوت سالاسىندا قىزمەتىن ادال اتقارعاندار سۋديالىققا تاعايىندالسا, بۇل كوپتەگەن بىلىكتى, ومىرلىك تاجىريبەسى مول ازاماتتاردىڭ تالاپتانۋىنا, ەڭبەك ساتىسىمەن وسۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزار ەدى. جوعارى سوت كeڭeci رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى تاعايىندايتىن ءتوراعادان جانە باسقا دا ادامداردان كۇرىلادى. جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ مارتەبەسى جانە جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ زاڭمەن بەلگىلەنەدى. وسىعان وراي بىلىكتى سۋديالاردى كونكۋرستىق جولمەن تاڭداپ الۋ ىسىنە بىلىكتى زاڭگەر عالىمداردى كوبىرەك تارتۋ قاجەت. ويتكەنى, سۋديالىققا تالاپكەرلەردىڭ ساپالى ءبىلىم دەڭگەيىن انىقتاۋ اسا قاجەت. سۋديالىققا كانديدات بولىپ باسقارۋ اكادەمياسىن بىتىرگەن زاڭ ماگيسترى عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ زاڭگەرلەر دايىندايتىن ىرگەلى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيستراتۋراسىن بىتىرگەن, زاڭ ماگيسترلەرى دە بىردەي قۇقىققا يە بولۋى كاجەت.
سۋديالاردى دايارلايتىن جەكە جوعارى وقۋ ورنى بولعانى دۇرىس بولار ەدى. قازىرگى كەزدە ىشكى ىستەر, قورعانىس مينيسترلىكتەرىنىڭ, قاۋىپسىزدىك, قارجى پوليتسياسى ورگاندارىنىڭ بولاشاق قىزمەتكەرلەرى ارناۋلى جوعارى وقۋ ورىندارى ارقىلى دايارلانادى. سوت جۇيەسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن, ءبىلىم بەرۋگە قاجەتتى پاندەردىڭ تيىمدىلىگىن, سوت قۇجاتتارىن دايىنداۋدىڭ قيىندىعىن, سوت ساراپتاماسى, دالەلدەمەلەردى جيناۋ, باعالاۋ ساتىلارىنىڭ ماڭىزدىلىعىن تەرەڭ اشىپ كورسەتۋ ءۇشىن بولاشاق سۋديالاردىڭ وقۋ باعدارلاماسىندا وسىنداي ەرەكشە قاجەتتىلىكتەردى ەسكەرۋ شارت.
بولاشاق سۋديالاردى دايىنداۋ, ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, ءبىلىم بەرۋدىڭ يننوۆاتسيالىق جاڭا جۇيەلەرىن ەنگىزۋ, سۋديالىق ادەپتى جەتىلدىرۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن ەنگىزۋ ءۇشىن وزىق عىلىمي جەتىستىكتەردى پايدالانۋ كەرەك.
سۋديالاردىڭ قىزمەتىنە باقىلاۋ جاساۋ, وعان باعا بەرۋ, ولاردىڭ تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ نەگىزدەرى زاڭدا تىكەلەي كورسەتىلگەن. ەگەر سۋديالار كەرسەتىلگەن زاڭ نورمالارىن, سۋديالار ادەبى تۋرالى كودەكس تالاپتارىن بۇزسا, ولاردى قىزمەتىنەن الاستاتۋ نەمەسە ءتيىستى تارتىپتىك شارالار قولدانۋ قازىرگى كەزدە زاڭدىلىق نەگىزدە دۇرىس جولعا قويىلعان.
زاڭمەن بەلگىلەنگەن نەگىزدە, كەز كەلگەن سوت جۇيەسىنە سايلانعان سۋديالار سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە تاۋەلسىز جانە كونستيتۋتسيا مەن زاڭعا عانا باعىنادى. سۋديانىڭ تاۋەلسىزدىگى زاڭمەن, كونستيتۋتسيامەن قورعالادى. ەشكىمنىڭ دە سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ ىسىنە ارالاسۋعا, ولاردىڭ كىزمەتىنە قانداي دا بولماسىن ىقپال ەتۋگە قۇقىعى جوق, بۇل سياقتى ارەكەتتەر زاڭمەن قۋدالانادى. بۇل – زاڭ تالاپتارى, ونى بۇلجىتپاي ساقتاۋ اركىمنىڭ مىندەتى. دەگەنمەن, قازىرگى كەزدە سۋديالار شىن مانىندە تاۋەلسىز بە, الدە وزىنەن جوعارى تۇرعان سوتتارعا تاۋەلدى مە دەگەن سۇراققا كەلسەك, بۇل ماسەلەدە ءالى دە ويلاناتىن جايتتار بار. سۋديالار وزدەرىنە قاراۋعا ءىس تاپسىراتىن سوت توراعالارىنا تاۋەلدى, ويتكەنى, سۋدياعا شەشىلۋى قيىن نەمەسە جەڭىل-جەلپى ءىس بەرۋ, بەرمەۋ نەمەسە سۋديا قارايتىن iستep سانىنىڭ ورتا كورسەتكىشىنىڭ كوپ نەمەسە شامالى بولۋى دا icتi بولەتىن توراعانىڭ شەشىمىنە بايلانىستى. بۇل ماسەلە ءالى كۇنگە زاڭدىلىق شەشىمىن تاپقان جوق. اي سايىن سۋديا قانشا قىلمىستىق, ازاماتتىق, اكىمشىلىك ic قاراۋى كەرەك, قارالاتىن ىستەردىڭ ورتاشا كورسەتكىش دەڭگەيى قانداي بولۋ قاجەتتىگى ءالى ءتيىستى شەشىمىن تاپپاعان. ءبىرىنشى يستانتسيا سوتىندا ic قاراعان سۋديا وزىنەن جوعارى تۇرعان ساتىداعى سوت ينستانتسياسىنان زاڭ بويىنشا تاۋەلسىز, بipaق سوت پراكتيكاسىندا مۇنداي پرينتسيپتەر كەيدە ساقتالا بەرمەيدى. تومەنگى ساتىداعى سوت بيلىكتەرى, ۇكىمدەرى نەمەسە قاۋلىلارى جوعارى ساتىداعى سوتتار ارقىلى نەگىزسىز وزگەرتىلەتىنى, بۇزىلاتىنى دا كەزدەسەدى. مۇنداي رەتتە تومەنگى ساتىداعى سۋديا ءۇشىن جوعارى ساتىداعى سوت شەشىمى تۇجىرىمدى بولىپ قالادى. مەنىڭ پىكىرىمشە, ەگەر تومەنگى ساتىداعى سوت شەشىمى جوعارى ساتىداعى سوت شەشىمىمەن نەگىزسىز, زاڭعا قايشى, سۋبەكتيۆتى فاكتورلار نەگىزىندە شەشىلسە, وندا بيلىگى, ۇكiمi, قاۋلىسى وزگەرىسكە تۇسكەن تومەنگى ساتىداعى سۋديا ناقتى ic بويىنشا ءوز ۇسىنىسىن جوعارى تۇرعان سوتتىڭ توراعاسىنا جولداۋى كەرەك سياقتى. بۇل ماسەلەنى قىلمىستىق, ازاماتتىق iستep جۇرگىزۋ كودەكسىندە كورسەتۋ قاجەت. مۇنداي رەتتەردە سوت ادىلدىگىنىڭ بەدەلى ارتادى, تومەنگى سوت شەشىمدەرى جوعارى تۇرعان سوت ساتىلارى ارقىلى نەگىزسىز وزگەرىسكە تاپ بولمايدى. وسى تاقىرىپتا جازاتىن جۋرناليستەر دە زاڭنىڭ نورمالارىن ءبىلۋى قاجەت. ماتەريالدىق, ءىس جۇرگىزۋ قۇقىقتارى نە سەبەپتى بۇزىلدى؟ جاريالانعان باسپا ماتەريالدارىندا سولار دالمە-ءدال كورسەتىلۋى كەرەك. ويتپەيىنشە, بۇل قازاقستان كونستيتۋتسياسى بويىنشا ادامنىڭ كىنالi ەكەندىگى زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت ۇكىمىمەن تانىلعانشا ول جاسالعان قىلمىسقا كىنالى ەمەس بولادى (75-باپ, 3-بولىگى, «ا» تارماعى) دەگەن قاعيداعا تىكەلەي قايشى. بۇل كونستيتۋتسيالىق كاعيدا بارشاعا, ونىڭ ىشىندە سۋدياعا دا تىكەلەي قاتىستى. ادامدى بەلگىلى ءبىر قىلمىسقا كىنالى دەپ تانىعان سوت ۇكىمى زاڭدى كۇشىنە ەنبەيىنشە, ول تۋرالى باسقا ماتەريالدار جاريالاۋ ول ادامنىڭ ار-نامىسىنا, ادامگەرشىلىگىنە قول سۇعۋ بولىپ تابىلادى.
ارىقباي اعىباەۆ,
ءال-فارابي اتىنداعى
قازۇۋ-ءدىڭ پروفەسسورى,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
