«قالايشا؟» دەپ قارسى ساۋال تاستاۋىڭىز, بولماسا «مۇمكىن ەمەس» دەپ بىردەن تۇبەگەيلى قارسى شىعۋىڭىز دا بەك مۇمكىن. سەبەبى ءبىز وقىپ, بىلگەن ميكەلاندجەلو دەرەككوزدەرىندە قىسقا ءجىبى كۇرمەۋگە كەلمەي, قۋ كەدەيشىلىكتىڭ تاۋقىمەتىن كوپ تارتقان تايقى ماڭداي تاعدىر يەسى بولىپ سۋرەتتەلۋشى ەدى عوي. وسىنى وقىپ, «داۆيد», «مويسەي», «سيكستين كاپەللاسى», «سۇمدىق سوت», ء«حريستى جوقتاۋ», «كاشيناداعى شايقاس», «پەتا» سىندى ولمەس جاۋھار تۋىندىلار قالدىرعان شەبەردىڭ ونەرگە دەگەن ايرىقشا ماحابباتى مەن جانكەشتىلىگىنە ءتانتى بولىپ تا ءارى مۇسىركەي قاراعانىمىز سوندىقتان.
الايدا فلورەنتسياداعى سيراكۋز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, امەريكالىق ونەرتانۋشى عالىم رەب حەتفيلدتىڭ زەرتتەۋلەرى بۇل جاناشىر سەزىمىڭىزدىڭ سەبەپسىز ەكەندىگىنە سەندىرەدى. ءومىرىنىڭ سەگىز جىلىن قىلقالام شەبەرىنىڭ شىعارماشىلىعىن زەردەلەۋگە ارناعان پروفەسسور ءوزىنىڭ وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن جارىق كورگەن «ميكەلاندجەلونىڭ بايلىعى» اتتى ەڭبەگىندە سۋرەتشىنىڭ جۇرت كوزىنەن جاسىرعان, قازىرگىنىڭ ەسەبىنە سالعاندا, ونداعان ميلليون دوللار بايلىعى بولعانىن جانە بۇل بايلىقتى ول اسا اشكوزدىكپەن ساقتاپ, سوقىر تيىنىن دا جۇمساماۋعا تىرىسقانىن مۇراعاتتان تابىلعان سۋرەتشىگە قاتىستى قارجىلىق جەكە قۇجاتتارى نەگىزىندە دالەلدەپ بەردى. پروفەسسور حەتفيلد ميكەلاندجەلونىڭ بۇرىن بەيمالىم بولىپ كەلگەن بانك قۇجاتتارىن كەزدەيسوق تاۋىپ العان. ول «سيكستين كاپەللاسىنىڭ» توبەسىندەگى كەيبىر كورىنىستەردىڭ جاسالعان مەرزىمىن انىقتاماق بولىپ, تۋىندى اۆتورىنىڭ سول كەزەڭدە جازىلعان حاتتارىن مۇقيات زەرتتەي ءھام زەردەلەي وقىپتى. حاتتا ايتىلىپ قالار بانكتەگى الدەبىر ەسەپشوتتار تۋرالى اڭگىمە عالىمدى سۋرەتشى قازىناسىنىڭ اقيقاتىن انىقتاۋعا جەتەلەيدى. حەتفيلد جازبادا ءسوز ەتىلگەن سانداردى تالماي, تىنباي ىزدەستىرە ءجۇرىپ, زامانداسى لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ بۇل زەرتتەۋگە دەيىن دە ابدەن زەرتتەلگەن ەسەپشوتتارىنىڭ اراسىنان تاۋىپتى. ءسويتىپ ىزدەنىس ناتيجە بەرىپ, جاڭالىق جاھانعا جارق ەتە قالادى. اتالعان قۇجاتتاردا جۇزدەگەن مىڭ بۇگىنگى اقش دوللارىنا تەڭ التىن اقشا تۋرالى جازىلعان ەكەن. «بۇل تسيفرلاردى كورگەندە زەرتتەپ جۇرگەن «سيكستين كاپەللاسى» ەسىمنەن تارس شىعىپ كەتتى» دەپ ءوزىنىڭ دە اۋەلگى تاڭدانىسىن جاسىرماعان عالىم, ودان ءارى ميكەلاندجەلونىڭ اتالعان جانە باسقا دا ەسەپشوتتارى مەن قارجىلىق قۇجاتتارىن, حاتتارىن, ءومىربايانىن, قىسقاسى, عۇلاما عۇمىرىنا قاتىستى بارلىق دەرەكتى, اقپاراتتاردى ءبىر-بىرىنەن بولە-جارماي, بىرتۇتاستىقتا جۇيەلى زەرتتەيدى. زەرتتەۋ ناتيجەسى وسىلايشا ۇلى تۇلعانىڭ اسا تابىستىلىعىنا قاراماستان, سۇمدىق ساراڭ, دۇنيەقوڭىز كاسىپكەر رەتىندەگى بىزگە بۇعان دەيىن بەلگىسىز بولىپ كەلگەن بەت-بەينەسىن ايقىنداپ بەردى. سۋرەتشىنىڭ ساراڭدىعى سونشالىق, قىرۋار قازىناسىن جۇرت كوزىنەن, ءتىپتى ءوز ءۇيى مەن تۋعان-تۋىستارىنان دا قىزعىشتاي قورىپ, قىزعانىپ, ولار قارجىلاي كومەك سۇراماس ءۇشىن ءومىر باقي «جوق», «جوق» دەۋمەن «جىلاپ» ءوتىپتى. ۇنەمى اقشاسى جەتپەيتىنىن ايتىپ, تاعدىرعا نالىپ, مۇددەلى تۇردە ومىرىنە, زامانىنا شاعىنۋمەن كۇنىن وتكەرىپتى. عالىم ەڭبەگىندە كەلتىرىلگەن مىنا ءبىر مىسال دا اتاقتى شەبەردىڭ ساراڭدىعىن دالەلدەي تۇسەدى. ميكەلاندجەلو قىزمەت بابىمەن باسقا قالا, ەلدى مەكەندەرگە بارعاندا اقشا ۇنەمدەۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ بىرنەشە كومەكشىسىنە ءبىر عانا توسەك جالدايدى ەكەن.
ءيا, ەگەر جولىڭىز تاريحي ونەر ورداسى فلورەنتسياعا كەزدەيسوق تۇسە قالسا, ونداعى سۋرەتشىنىڭ سيقىرلى قولىنان شىققان تاريحي جادىگەرلەر – ءساندى سارايلار مەن ەڭسەلى ەسكەرتكىش مۇسىندەرگە تامسانا تاڭداي قاعارىڭىز ءسوزسىز. ال مۇنداي الىپ عيماراتتاردىڭ قۇرىلىسى ءھام بەزەندىرىلۋى, بۇگىندە شەبەرلىكتىڭ شىڭىنا بالانىپ جۇرگەن بيىك-بيىك مۇسىندەر البەتتە قوسىمشا جۇمىس كۇشىنسىز جۇزەگە اسپايدى. مىنە, ميكەلاندجەلونىڭ سول كومەكشىلەرىنە, ءتىپتى ءوز بالا-شاعاسىنىڭ كۇنكورىسىنە دە ەرىكسىز اقشا شىعارعاندىعى, ال قارجىسىنىڭ نەگىزگى قىرۋار بولىگىن جاسىرىپ باققاندىعى دا جازىلادى ايتۋلى ەڭبەكتە.
ونەرتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا, بايلىق جاعىنان ميكەلاندجەلومەن باسەكەگە تۇسە الارلىق كۇنى بۇگىنگە دەيىن بىردە-ءبىر سۋرەتشى جوق. پايىمدى قيسىنسىز دەي الماس ەدىك. ميكەلاندجەلو ءوزىنىڭ اتاعىن الەمگە ءماشھۇر ەتكەن اتاقتى «داۆيد» پەن «پەتاسىن» وردا بۇزار وتىزىنا دەيىن-اق سومداپ قويعاندىعىن ەسكەرسەك, سۋرەتشى اتاق-داڭقتان جىگىت شاعىنان كەندە بولماعان. ال داڭقى دۇرىلدەپ, اتاعى اسپانداعان ونەر يەسىنىڭ قالاماقىسى دا ماردىمسىز بولماسا كەرەك.
دەرەكتەر دايەكتەگەندەي, فلورەنتسياداعى لاۋرەنتسيانا كىتاپحاناسىن بەزەندىرۋ كەزىندە ول پاپا VII كلەمەنتتەن اي سايىن جۇيەلى تۇردە قوماقتى جالاقى الىپ تۇرعان ەكەن. پاپا VII كلەمەنت تولەگەن قارجىنىڭ كولەمى بۇگىنگى ۆاليۋتا باعامىنا شاققاندا جىلىنا 600 مىڭ دوللارعا پارا-پار كورىنەدى. تابىس البەتتە مۇنىمەن عانا شەكتەلمەگەنى ءسوزسىز. سونداي-اق سۋرەتشى پاپا ءىى ءيۋليدىڭ قۇلپىتاسىن جاساۋ ءۇشىن ىسكە كىرىسپەي تۇرىپ تاپسىرىس يەسىنەن قالاماقىنىڭ ۇلكەن بولىگىن الدىن الا ساناپ الاتىن ءوزىنىڭ ەجەلگى داعدىلى ادەتىمەن 10 ميلليون دوللاردان استام قارجىنى ماتەريالدىق قورىنا قوسادى. الايدا, ءبىر وكىنىشتىسى, ۋادەلى ءىسىن سوڭىنا جەتكىزە الماعان. دەمەك, ميكەلاندجەلوعا بايلىق قارتايعاندا كەلمەگەن. 88 جىلدىق سانالى عۇمىرىندا جيعان بار تابىسى ساندىعىندا ساقتاۋلى جاتقان.
ال يتاليالىق ونەرتانۋشى, «ميكەلاندجەلونىڭ ىزىمەن» ەڭبەگىنىڭ اۆتورى فرەد پلوتكين بولسا, بۇل سىعىر ساراڭدىقتىڭ سىرىن بىلاي تۇسىندىرەدى: « ۇلى سۋرەتشىنىڭ بۇل ساراڭدىعىنىڭ سىرىن شەبەردىڭ كەزىندە قارجىدان قاتتى قىسىلعاندىعىمەن تۇسىندىرۋگە بولادى. ويتكەنى قازىرگى كۇننىڭ وزىندە ءبىز ول تۋرالى وتە از بىلەمىز. ميكەلاندجەلونىڭ حاتتارىندا جازىلعان مالىمەتتەر سۋرەتشىنىڭ كوڭىل كۇيىنىڭ اسەرىنە ابدەن مالىنعان. ال ول ءوز سەزىمىنىڭ قاراڭعىلانىپ, كۇرت تومەندەپ كەتۋىنەن كوپ زارداپ شەككەن ادام ەدى», دەپ جازادى.
ابدەن مۇمكىن. بىراق قالاي دەسەك تە, قايتالانباس تۋىندىلارىنا, جاۋھار جادىگەرلەرگە ءوزىنىڭ التىن ۋاقىتى مەن تالماس قاجىرىن اياماعان اڭىز ميكەلاندجەلونىڭ, سەزىمگە سەكەمشىل سىرشىل سۋرەتشىنىڭ بۇل پەندەاۋي مىنەزىن جوعارىدا كەلتىرىلگەن دەرەكتەر جوققا شىعارا المايدى.
...1564 جىلدىڭ 18 اقپانىندا سۋرەتشى ەشقانداي جيھاز قويىلماعان, باسى ارتىق كىتاپ, بۇيىمداردان ادا ءوزىنىڭ ريمدەگى قاراشا ۇيىندە جۇرتتىڭ جاناشىرلىق, مۇسىركەۋ سەزىمىن تۋدىرعان قوڭىرقاي تىرشىلىك كورىنىسىندە ماڭگىلىك مەكەنىنە اتتانىپ كەتە بارىپتى. «جالعان دۇنيەدە جارىماي ءوتتى» دەپ زارلانىپ, زامانىنا لاعنەت ايتقان سول جاناشىر جاقىندارى دۇنيە مەن جيھازعا جارلى سۋرەتشى باسپاناسىنىڭ ءبىر بۇرىشىندا ساندىق تولى التىن, قىرۋار قازىنا جاتقانىن قايدان ءبىلسىن؟!
