جاستار ماينينگتى جاعالاپ ءجۇر
ەكىباستۇزدا كەيىنگى جىلدارى ماينينگتىك ورتالىقتاردىڭ قىزمەتى قارقىن الا باستادى. ماسەلەن, «BTC KZ» كومپانياسى كريپتوۆاليۋتا ماينينگىنىڭ ينفراقۇرىلىمىنا 3 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى سالعان. بۇگىندە كومپانيانىڭ ءۇش داتا-ورتالىعى بار. ونىڭ ەكەۋى قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇر. قۋاتى 35 مۆت-قا تەڭ ءۇشىنشى ورتالىق «KEGOC» اق جەلىلەرىنە قوسىلدى. دەمەك ونى ىسكە قوسۋ پروتسەسىندەگى ەڭ باستى كەدەرگى ەڭسەرىلدى دەگەن ءسوز. العاشقى ءارى ەڭ ءىرى داتا-ورتالىق سولنەچنىي كەنتىندە ورنالاسقان. وعان ماينينگكە ارنالعان 17,2 مىڭ ماشينا سىيادى.
– داتا-ورتالىقتاردى قۇرۋ كەزىندە شىعىننىڭ نەگىزگى بولىگى ينفراقۇرىلىمعا كەتەدى. ءبىز بۇل ماقساتقا 2,5 ملرد تەڭگە جۇمسادىق. سەبەبى 110 كۆ-تىق ەلەكتر تاراتۋ جەلىسى ءۇشىن شامامەن ەكى شاقىرىمداي جەرگە تىرەكتەر ورناتۋ كەرەك. سونداي-اق قوسالقى ستانسانى جاڭارتۋ جانە جەكە تاراتۋ قۇرىلعىسىن سالۋ قاجەت. قازىر داتا-ورتالىق شامامەن 50 مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنىپ وتىر. ورتالىقتى ودان ءارى كەڭەيتۋ ءۇشىن 34 مۆت كولەمىندە قور جيناقتالدى, – دەيدى كومپانيا ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دىنمۇحاممەد ماتكەنوۆ.
ەكىنشى داتا-ورتالىق بىرىنشىسىمەن سالىستىرعاندا ءسال كىشىرەك. مۇندا 10 مىڭ ماشينا ورنالاسقان. ول 17 مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنىپ وتىر. مۇنىڭ ينفراقۇرىلىمىنا 800 ملن تەڭگە شاماسىندا قارجى جۇمسالعان. بۇل سوماعا جاپونيا, سينگاپۋر جانە وڭتۇستىك كورەيانىڭ ينۆەستيتسيالىق قورلارىنان اۋدارىلعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كىرىپ وتىرعان جوق.
ەكىباستۇزداعى ماينينگتىك ورتالىقتار 100-دەن استام ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. ولاردىڭ شامامەن 60-ى – 20-25 جاستاعى جەرگىلىكتى جىگىتتەر. قىزمەتكەرلەر ورتاشا ەسەپپەن 200 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ەڭبەكاقى الادى. قىزمەتكەرلەردىڭ ءبارى ارنايى وقۋدان وتكەن. بۇگىندە ولار ميكروسحەمالاردى دانەكەرلەپ, ورتالىقتاردىڭ باسقا دا تەحنيكالىق قىزمەتتەرىن جوندەي الادى. پاندەميا باستالعانعا دەيىن قىتايعا بارىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ كەلگەندەر دە بار ەكەن. داتا-ورتالىقتار جاڭا تەحنولوگيالارعا اۋەس ەكىباستۇزدىق جاستار ءۇشىن كريپتوۆاليۋتا نارىعىندا تاماشا مۇمكىندىك بولىپ وتىر.
ينۆەستورلاردى اۋىلعا اكەلگەن احقو
د.ماتكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ اشىلۋى قازاقستانداعى كريپتوۆاليۋتا نارىعىنا جان بىتىرگەن.
– قارجى ورتالىعىنىڭ جۇيەلى قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە شەتەلدىك ينۆەستورلار ءبىزدىڭ ەلگە كوپتەپ كەلە باستادى. اعىلشىن قۇقىعىمەن جۇمىس ىستەيتىن, ءتيىمدى كەلىسىمشارتتار ۇسىنىپ, مىندەتتەمەلەردىڭ ورىندالۋىنا كەپىلدىك بەرەتىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ينۆەستورلاردىڭ قازاقستانعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋدا. مەملەكەت ورتالىق بازاسىندا بىزگە وسىنداي تاماشا مۇمكىندىكتەردى ۇسىنىپ وتىرعانى قۋانىشتى. كريپتوۆاليۋتا – الەۋەتى جوعارى نارىق. سوندىقتان ونى ودان ءارى دامىتا بەرۋ كەرەك, – دەيدى دىنمۇحاممەد ماتكەنوۆ.
تىڭنان تۇرەن سالۋعا نيەت ەتكەن جاس جىگىتتەر داتا-ورتالىقتىڭ قۇرىلىسىن باستاماس بۇرىن, الەۋەتتى ينۆەستورلاردى قازاقستانعا ارنايى شاقىرعان. ەل ءىشىن ارالاتقان. وسىلايشا, رەسپۋبليكادا ينفراقۇرىلىم مەن رەسۋرستاردىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىنە كوز جەتكىزگەن. وسىدان سوڭ تاراپتار ءوزارا كەلىسىمگە كەلىپ, شەتەلدىكتەر العاشقى ينۆەستيتسيالارىن اۋدارا باستاپتى.
ءۇش مىڭداي شەتەلدىك كليەنت بار
كريپتوۆاليۋتانى وندىرۋگە ەلەكتر ەنەرگياسى كەرەك. سوندىقتان قازاقستاننىڭ, ونىڭ ىشىندە پاۆلودار وبلىسىنىڭ بۇل باعىتتاعى الەۋەتى وتە جوعارى. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ۋاقىت جاعىنان دا ءتيىمدى. جوبالاردى تەحنيكالىق تۇرعىدان جارتى نەمەسە ءبىر جىل ىشىندە ىسكە قوسۋعا مۇمكىندىك بار.
– ادامزات تاريحىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ مۇنشالىقتى كوپ تابىس اكەلگەن ەمەس. ويتكەنى ول وسى كۇنگە دەيىن شىعىندى سالاعا جاتقىزىلىپ كەلگەن ەدى. قازىر ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ ارقىلى مول پايداعا كەنەلۋگە بولادى. ماسەلەن, قازىر ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ شامامەن 3 مىڭداي كليەنتى بار. ولار الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە تۇرادى. بارلىق قۇرىلعى شەتەلدىك ينۆەستيتسيالىق قورلارعا تيەسىلى بولعاندىقتان, كليەنتتەردىڭ ءبارى ينۆەستورلاردىڭ تاراپىنان كەلىپ جاتىر. ءبىز كليەنتتەرمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەمەيمىز. مىندەتىمىز – ينفراقۇرىلىم ۇسىنۋ جانە قۇرىلعىلاردى تەحنيكالىق تۇرعىدان سۇيەمەلدەۋ. وزگە داتا-ورتالىقتاردان نەگىزگى ايىرماشىلىعىمىز – قىزمەتتەردى بۇلتتى ماينينگتە ۇسىنامىز. ياعني قىزمەت قانا كورسەتەمىز. ال سەرىكتەستەر بىزگە قاجەتتى ەسەپتەۋ جابدىقتارىن ۇسىنادى. وسىلايشا, كەز كەلگەن ادام ينتەرنەت كەڭىستىگىندەگى ءونىمدى ەش قيىندىقسىز ساتىپ الا الادى, – دەيدى د.ماتكەنوۆ.
بۇلتتى ماينينگ دەپ وتىرعانىمىز – كريپتوۆاليۋتا ءوندىرۋ پروتسەسىنىڭ ءبىر ءتۇرى. تەك مۇندا ءونىم جابدىقتاردى باسقارۋسىز-اق وندىرىلەدى. ياعني كومپانيا ەسەپتەۋ قۋاتىن قامتاماسىز ەتەدى, ال كليەنت قاشىقتان وتىرىپ كريپتوۆاليۋتا وندىرۋمەن اينالىسادى. بۇل ءادىستى ادەتتە ماينينگتى جاڭادان باستاعاندار نەمەسە ەلەكتر ەنەرگياسى قىمبات ەلدەردىڭ تۇرعىندارى پايدالانادى.
كەدەرگىلەر دە جوق ەمەس
كومپانيا وكىلى بولاشاق تۋرالى ءسوز قوزعاۋعا قينالدى. سويتسەك, نارىقتى دامىتۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن بىرنەشە سەبەپ بار ەكەن.
– بىرىنشىدەن, ەكىباستۇزداعى KEGOC قوسالقى ستانساسىنىڭ ترانسفورماتورلىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى. ال ۇلكەن ترانسفورماتورلاردى ساتىپ الۋعا, جەلىلەردى اۋىستىرۋعا قوماقتى ينۆەستيتسيا قاجەت. شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋعا قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان پروبلەمانىڭ ءبىرى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاريفىنە قاتىستى. ماسەلەن, ەكىباستۇزدا گرەس-1 ستانساسى ارزان ەنەرگيانىڭ كوزى بولىپ سانالادى. ال قىمبات ەنەرگيا گرەس-2 ستانساسىنا تيەسىلى. وكىنىشكە قاراي, قازاقستاندىقتارعا ءبىرىنشى كەزەكتە قىمبات ەلەكتر ەنەرگياسىن وتكىزۋگە تىرىسادى. سوسىن بارىپ ارزان ونىمگە كەزەك كەلەدى. كوبىنەسە ونى ەكسپورتقا جىبەرەدى, – دەيدى د.ماتكەنوۆ.
2020 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا كومپانيانىڭ داتا-ورتالىقتارى شامامەن 3 ملرد تەڭگەنىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنعان. بۇل از اقشا ەمەس, ارينە.
– بيىلعى جولداۋدا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ الداعى بەس جىل ىشىندە تسيفرلى ماينينگكە سالىناتىن ينۆەستيتسيا كولەمىن 500 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزۋدى تاپسىردى. ايتپەسە, بۇل نارىقتاعى الەمدىك الىپتار باسقا ەلدەرگە اۋىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. الايدا قازىر قازاقستاندا كريپتوۆاليۋتا ءوندىرۋ سالاسىنا قوسىمشا سالىق سالۋ تۋرالى اڭگىمە ءجۇرىپ جاتىر. مۇنداي شارالار وتاندىق كومپانيالاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە كەرى اسەر ەتەدى. ماسەلەن, جارتى جىل بۇرىن قىرعىزستان ەلەكتر ەنەرگياسىنا قوسىمشا 15 پايىز سالىق ەنگىزدى. ءدال سول ارالىقتا كورشى ەلگە كەلگەن ماينەرلەردىڭ ءبارى كەرى قايتۋعا ءماجبۇر بولدى. قوسىمشا سالىق سالىنسا, قازاقستان دا وسىنداي جاعدايدى باستان وتكەرەرى انىق. ول ازداي پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى دا ورىندالماي قالۋى مۇمكىن, – دەيدى ول.
قازاقستان تورتتىكتە تۇر
CEX.IO كريپتوبيرجاسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, قازاقستان كريپتوۆاليۋتا ماينينگى بويىنشا قىتاي, اقش جانە رەسەيدى العا جىبەرىپ, ءتورتىنشى ورىنعا تابان تىرەگەن. الەم بويىنشا حەشرەيتتىڭ 6,17 پايىزى قازاقستانعا تيەسىلى. بۇل كورسەتكىش جىل وتكەن سايىن ءوسىپ كەلەدى. حەشرەيت دەگەنىمىز – كريپتوۆاليۋتا وندىرۋگە ارنالعان قۇرىلعىنىڭ قۋاتىن ەسەپتەيتىن ولشەم بىرلىك.
الەم بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا قىتاي تۇر. جەر-جاھانداعى حەشرەيتتىڭ 65 پايىزى وسى ەلگە تيەسىلى. اقش-تىڭ ۇلەسى – 7,24 پايىز. رەسەي 6,9 پايىزدى يەلەنىپ وتىر. قازاقستاننان كەيىنگى ورىندارعا الەمدىك حەشرەيتتىڭ 4,33 پايىزىنا يە مالايزيا مەن ۇلەسى 3,82 پايىزعا تەڭ يران جايعاسقان.
دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2019 جىلدىڭ ءساۋىرى مەن 2020 جىلدىڭ ءساۋىرى ارالىعىندا قىتايدىڭ كورسەتكىشى 75 پايىزدان 65 پايىزعا تومەندەگەن. ەسەسىنە قازاقستاننىڭ كورسەتكىشى ءبىر جىلدا 4 ەسە ءوسىپ, 1,42 پايىزدان 6,17 پايىزعا جەتتى. وسى قارقىن ساقتالاتىن بولسا, قازاقستاندىق ماينەرلەر ۇزدىك ۇشتىككە ەنۋى دە مۇمكىن. وعان تەحنيكالىق, ەكونوميكالىق, ساياسي جانە الەۋمەتتىك العىشارتتار بار.
ماينينگ سالاسىنىڭ تارتىمدىلىعىنا نەگىزگى ءۇش فاكتور اسەر ەتەدى. ولار – كريپتوۆاليۋتا قۇنى, وندىرىلگەن ءونىمنىڭ سىياقى كولەمى جانە ءونىمدى ءوندىرۋ قۇنى. اتالعان ءۇش فاكتور بويىنشا قىتاي قازىر تارتىمدىلىعىن جوعالتا باستادى. اسپاناستى ەلىندە ەلەكتر قۋاتى ارزان بولعانىمەن, ونىڭ تاپشىلىعى ماينينگكە ۇلكەن كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر.
استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىر قازاقستاندا ماينينگپەن اينالىساتىن 14 كومپانيا بار. ولار ەلگە 200 ملن دوللار قاراجات تارتقان. الداعى ۋاقىتتا تاعى 300 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا اكەلمەك.
