تەحنولوگيا • 21 قازان، 2020

ەكىباستۇزدىڭ كريپتوۆاليۋتاسى

63 رەت كورسەتىلدى

ەكىباستۇزدا ەلەكتر ەنەرگياسى ارزان ءارى مول. بۇلاي بولۋى زاڭدىلىق تا. سەبەبى كەنشىلەر شاھارى ەلدەگى ەلەكتر ەنەرگيا­سىنىڭ 40 پايىزىن ءوندىرىپ وتىر. ءدال وسى فاكتور شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ وڭىرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋدا.

 

جاستار ماينينگتى جاعالاپ ءجۇر

ەكىباستۇزدا كەيىنگى جىلدارى ماينينگتىك ورتالىقتاردىڭ قىز­مەتى قارقىن الا باستادى. ماسەلەن، «BTC KZ» كومپانيا­سى كريپتوۆاليۋتا ماينينگىنىڭ ينف­راقۇرىلىمىنا 3 ملرد تەڭگە­دەن استام قارجى سالعان. بۇگىندە كومپانيانىڭ ءۇش داتا-ورتالىعى بار. ونىڭ ەكەۋى قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇر. قۋاتى 35 مۆت-قا تەڭ ءۇشىنشى ورتالىق «KEGOC» اق جەلىلەرىنە قوسىلدى. دەمەك ونى ىسكە قوسۋ پروتسەسىندەگى ەڭ باس­تى كەدەرگى ەڭسەرىلدى دەگەن ءسوز. العاشقى ءارى ەڭ ءىرى داتا-ورتالىق سولنەچنىي كەنتىندە ورنالاسقان. وعان ماينينگكە ارنالعان 17،2 مىڭ ماشينا سىيادى.

– داتا-ورتالىقتاردى قۇرۋ كەزىندە شىعىننىڭ نەگىزگى بولىگى ينفراقۇرىلىمعا كەتەدى. ءبىز بۇل ماقساتقا 2،5 ملرد تەڭگە جۇم­سادىق. سەبەبى 110 كۆ-تىق ەلەكتر تاراتۋ جەلىسى ءۇشىن شامامەن ەكى شاقىرىمداي جەرگە تىرەكتەر ورناتۋ كەرەك. سونداي-اق قوسالقى ستانسانى جاڭارتۋ جانە جەكە تاراتۋ قۇرىلعىسىن سالۋ قاجەت. قازىر داتا-ورتالىق شامامەن 50 مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنىپ وتىر. ورتالىقتى ودان ءارى كەڭەيتۋ ءۇشىن 34 مۆت كولەمىندە قور جي­ناق­تالدى، – دەيدى كومپانيا دي­رەكتورىنىڭ ورىنباسارى دىن­مۇحاممەد ماتكەنوۆ.

ەكىنشى داتا-ورتالىق بىرىنشى­سىم­ەن سالىستىرعاندا ءسال كىشى­رەك. مۇندا 10 مىڭ ماشينا ورنا­لاسقان. ول 17 مۆت ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنىپ وتىر. مۇنىڭ ينفراقۇرىلىمىنا 800 ملن تەڭگە شاماسىندا قارجى جۇمسالعان. بۇل سوماعا جاپونيا، سينگاپۋر جانە وڭتۇستىك كورەيانىڭ ينۆەس­تي­تسيالىق قورلارىنان اۋدارىلعان شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار كىرىپ وتىرعان جوق.

ەكىباستۇزداعى ماينينگتىك ورتالىقتار 100-دەن استام ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. ولار­دىڭ شامامەن 60-ى – 20-25 جاس­تاعى جەرگىلىكتى جىگىتتەر. قىزمەت­كەرلەر ورتاشا ەسەپپەن 200 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ەڭبەكاقى الادى. قىزمەتكەرلەردىڭ ءبارى ارنايى وقۋدان وتكەن. بۇگىندە ولار ميكرو­سحەمالاردى دانەكەرلەپ، ورتالىق­تاردىڭ باسقا دا تەحنيكالىق قىز­مەتتەرىن جوندەي الادى. پان­دەميا باستالعانعا دەيىن قىتايعا بارىپ، ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ كەلگەندەر دە بار ەكەن. داتا-ورتالىقتار جاڭا تەح­نولوگيالارعا اۋەس ەكىباس­تۇز­دىق جاستار ءۇشىن كريپتوۆاليۋتا نارىعىندا  تاماشا مۇمكىندىك بولىپ وتىر.

 

ينۆەستورلاردى اۋىلعا اكەلگەن احقو

د.ماتكەنوۆتىڭ ايتۋىنشا، «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ اشىلۋى قازاق­ستانداعى كريپتوۆاليۋتا نارىعىنا جان بىتىرگەن.

– قارجى ورتالىعىنىڭ جۇيەلى قىزمەتىنىڭ ناتيجەسىندە شەتەل­دىك ينۆەستورلار ءبىزدىڭ ەلگە كوپ­تەپ كەلە باستادى. اعىلشىن قۇ­قى­عىمەن جۇمىس ىستەيتىن، ءتيىم­دى كەلىسىمشارتتار ۇسىنىپ، مىندەت­تەمەلەردىڭ ورىندالۋىنا كەپىلدىك بەرەتىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ينۆەستورلاردىڭ قازاقستانعا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋدا. مەملەكەت ورتالىق بازاسىندا بىزگە وسىنداي تاماشا مۇمكىندىكتەردى ۇسىنىپ وتىرعانى قۋانىشتى. كريپتوۆاليۋتا – الەۋەتى جوعارى نارىق. سوندىقتان ونى ودان ءارى دامىتا بەرۋ كەرەك، – دەيدى دىنمۇحاممەد ماتكەنوۆ.

تىڭنان تۇرەن سالۋعا نيەت ەتكەن جاس جىگىتتەر داتا-ورتالىق­تىڭ قۇرىلىسىن باستاماس بۇ­رىن، الەۋەتتى ينۆەستورلاردى قازاقستانعا ارنايى شاقىرعان. ەل ءىشىن ارالاتقان. وسىلايشا، رەسپۋبليكادا ينفراقۇرىلىم مەن رەسۋرستاردىڭ جەتكىلىكتى ەكەنىنە كوز جەتكىزگەن. وسىدان سوڭ تاراپتار ءوزارا كەلىسىمگە كەلىپ، شەتەل­دىكتەر العاشقى ينۆەستيتسيالارىن اۋدارا باستاپتى.

 

ءۇش مىڭداي شەتەلدىك كليەنت بار

كريپتوۆاليۋتانى وندىرۋگە ەلەكتر ەنەرگياسى كەرەك. سوندىق­تان قازاقستاننىڭ، ونىڭ ىشىندە پاۆلودار وبلىسىنىڭ بۇل باعىت­تاعى الەۋەتى وتە جوعارى. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ۋاقىت جاعىنان دا ءتيىمدى. جوبالاردى تەحنيكالىق تۇرعىدان جارتى نەمەسە ءبىر جىل ىشىندە ىسكە قوسۋعا مۇمكىندىك بار.

– ادامزات تاريحىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ مۇنشالىقتى كوپ تابىس اكەلگەن ەمەس. ويتكەنى ول وسى كۇنگە دەيىن شىعىندى سا­لا­عا جاتقىزىلىپ كەلگەن ەدى. قازىر ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇ­تىنۋ ارقىلى مول پايداعا كەنەلۋگە بولادى. ماسەلەن، قازىر ءبىز­­دىڭ كومپانيانىڭ شامامەن 3 مىڭ­داي كليەنتى بار. ولار الەم­نىڭ ءار تۇكپىرىندە تۇرادى. بار­لىق قۇرىلعى شەتەلدىك ينۆەس­تي­­­تسيا­لىق قورلارعا تيەسىلى بول­عان­­دىق­تان، كليەنتتەردىڭ ءبارى ينۆەس­­تور­لاردىڭ تاراپىنان كەلىپ جاتىر. ءبىز كليەنتتەرمەن تىكەلەي جۇ­مىس ىستەمەيمىز. مىندەتىمىز – ين­فراقۇرىلىم ۇسىنۋ جانە قۇ­­رىل­عىلاردى تەحنيكالىق تۇر­عى­دان سۇيەمەلدەۋ. وزگە داتا-ور­تا­­لىقتاردان نەگىزگى ايىرما­شى­­لىعىمىز – قىزمەتتەردى بۇلت­تى ماي­نينگتە ۇسىنامىز. ياعني قىز­مەت قانا كورسەتەمىز. ال سەرىك­­تەس­تەر بىزگە قاجەتتى ەسەپتەۋ جاب­­دىق­تارىن ۇسىنادى. وسىلاي­­شا، كەز كەلگەن ادام ينتەرنەت كەڭىس­تىگىن­دەگى ءونىمدى ەش قيىندىق­سىز ساتىپ الا الادى، – دەيدى د.ماتكەنوۆ.

بۇلتتى ماينينگ دەپ وتىرعانى­مىز – كريپتوۆاليۋتا ءوندىرۋ پرو­تسەسىنىڭ ءبىر ءتۇرى. تەك مۇندا ءونىم جابدىقتاردى باسقارۋسىز-اق وندىرىلەدى. ياعني كومپانيا ەسەپتەۋ قۋاتىن قامتاماسىز ەتەدى، ال كليەنت قاشىقتان وتىرىپ كريپتوۆاليۋتا وندىرۋمەن اينالىسادى. بۇل ءادىستى ادەتتە ماي­نينگ­تى جا­ڭا­دان باس­تاعاندار نەمەسە ەلەكتر ەنەرگياسى قىم­بات ەلدەردىڭ تۇرعىن­دارى پايدالانادى.

 

كەدەرگىلەر دە جوق ەمەس

كومپانيا وكىلى بولاشاق تۋ­رالى ءسوز قوزعاۋعا قينالدى. سويتسەك، نارىقتى دامىتۋعا كە­دەرگى كەلتىرەتىن بىرنەشە سەبەپ بار ەكەن.

– بىرىنشىدەن، ەكىباستۇزداعى KEGOC قوسالقى ستانساسىنىڭ ترانسفورماتورلىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى. ال ۇلكەن ترانسفورماتورلاردى ساتىپ الۋعا، جەلىلەردى اۋىستىرۋعا قوماقتى ينۆەستيتسيا قاجەت. شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋعا قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان پروبلەمانىڭ ءبىرى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاريفىنە قاتىستى. ماسەلەن، ەكىباستۇزدا گرەس-1 ستان­ساسى ارزان ەنەرگيانىڭ كوزى بولىپ سانالادى. ال قىم­بات ەنەرگيا گرەس-2 ستانساسىنا تيەسىلى. وكى­نىش­كە قاراي، قازاق­ستان­دىقت­ار­عا ءبىرىنشى كەزەكتە قىمبات ەلەكتر ەنەرگياسىن وتكىزۋگە تىرىسادى. سوسىن بارىپ ارزان ونىمگە كەزەك كەلەدى. كوبىنەسە ونى ەكسپورتقا جىبەرەدى، – دەيدى د.ماتكەنوۆ.

2020 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتى­جىلدىعىندا كومپانيانىڭ داتا-ورتالىقتارى شامامەن 3 ملرد تەڭ­گەنىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇ­تىن­عان. بۇل از اقشا ەمەس، ارينە.

– بيىلعى جولداۋدا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ الداعى بەس جىل ىشىندە تسيفرلى ماينينگكە سالىناتىن ينۆەستيتسيا كولەمىن 500 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزۋدى تاپسىردى. ايتپەسە، بۇل نارىقتاعى الەمدىك الىپتار باسقا ەلدەرگە اۋىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. الايدا قازىر قازاقستاندا كريپتوۆاليۋتا ءوندىرۋ سالاسىنا قوسىمشا سالىق سالۋ تۋرالى اڭگىمە ءجۇرىپ جاتىر. مۇنداي شارالار وتاندىق كوم­پانيالاردىڭ باسەكەگە قابى­لەت­تىلىگىنە كەرى اسەر ەتەدى. ماسە­لەن، جارتى جىل بۇرىن قىر­عىز­ستان ەلەك­تر ەنەرگياسىنا قوسىمشا 15 پا­يىز سالىق ەنگىزدى. ءدال سول ارا­لىقتا كورشى ەلگە كەلگەن ماي­نەر­لەردىڭ ءبارى كەرى قايتۋعا ءماج­بۇر بولدى. قوسىمشا سالىق سالىن­سا، قازاقستان دا وسىنداي جاع­داي­دى باستان وتكەرەرى انىق. ول ازداي پرە­زيدەنتتىڭ تاپسىرماسى دا ورىن­دالماي قالۋى مۇمكىن، – دەيدى ول.

 

قازاقستان تورتتىكتە تۇر

CEX.IO كريپتوبيرجاسىنىڭ مالىمدەۋىنشە، قازاقستان كريپتوۆاليۋتا ماينينگى بويىنشا قىتاي، اقش جانە رەسەيدى العا جىبەرىپ، ءتورتىنشى ورىنعا تابان تىرەگەن. الەم بويىنشا حەشرەيتتىڭ 6،17 پايىزى قازاقستانعا تيەسىلى. بۇل كورسەتكىش جىل وتكەن سايىن ءوسىپ كەلەدى. حەشرەيت دەگەنىمىز – كريپتوۆاليۋتا وندىرۋگە ارنالعان قۇرىلعىنىڭ قۋاتىن ەسەپتەيتىن ولشەم بىرلىك.

الەم بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا قىتاي تۇر. جەر-جاھانداعى حەشرەيتتىڭ 65 پايىزى وسى ەلگە تيەسىلى. اقش-تىڭ ۇلەسى – 7،24 پايىز. رەسەي 6،9 پايىزدى يەلە­نىپ وتىر. قازاقستاننان كەيىنگى ورىندارعا الەمدىك حەشرەيتتىڭ 4،33 پايىزىنا يە مالايزيا مەن ۇلەسى 3،82 پايىزعا تەڭ يران جايعاسقان.

دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، 2019 جىلدىڭ ءساۋىرى مەن 2020 جىلدىڭ ءساۋىرى ارالىعىندا قىتايدىڭ كور­سەتكىشى 75 پايىزدان 65 پا­يىزعا تومەندەگەن. ەسەسىنە قازاق­ستاننىڭ كورسەتكىشى ءبىر جىلدا 4 ەسە ءوسىپ، 1،42 پايىزدان 6،17 پايىزعا جەتتى. وسى قارقىن ساقتالاتىن بولسا، قازاقستاندىق ماينەرلەر ۇزدىك ۇشتىككە ەنۋى دە مۇمكىن. وعان تەحنيكالىق، ەكونو­ميكالىق، ساياسي جانە الەۋمەتتىك العىشارتتار بار.

ماينينگ سالاسىنىڭ تارتىم­دىلىعىنا نەگىزگى ءۇش فاكتور اسەر ەتەدى. ولار – كريپتوۆاليۋتا قۇنى، وندىرىلگەن ءونىمنىڭ سىياقى كولەمى جانە ءونىمدى ءوندىرۋ قۇنى. اتالعان ءۇش فاكتور بويىنشا قىتاي قازىر تارتىمدىلىعىن جوعالتا باستادى. اسپاناستى ەلىندە ەلەكتر قۋاتى ارزان بولعانىمەن، ونىڭ تاپشىلىعى ماينينگكە ۇلكەن كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر.

استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە، قازىر قازاقستاندا ماينينگپەن اينالىساتىن 14 كومپانيا بار. ولار ەلگە 200 ملن دوللار قاراجات تارتقان. الداعى ۋاقىتتا تاعى 300 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا اكەلمەك.

سوڭعى جاڭالىقتار

قازاقستاندا قانشا ادام ۆاكتسينا الدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:42

ۇقساس جاڭالىقتار