باسىنا باق قونىپ استانالىق مارتەبەگە يە بولعان باسىلىم تىزگىنىن 1998 جىلدىڭ باسىنان ۇستاعان جۇماگۇل ساۋحات جان-جاقتان ءباسپاسوز سالاسىندا باي تاجىريبەسى بار مايتالمان مامانداردى جينادى. الماتىدان اتتاي قالاپ, جانبولات اۋپباەۆ, ديداحمەت ءاشىمحان ۇلى, ەرعازى اسەمبەكوۆتەي قابىرعالى قالامگەرلەردى شاقىردى. تورعايدان ءورىس ياشۇكىرقىزى, جەزقازعاننان ايتقادىر تىلەۋوۆ, ورالدان تاڭاتار تولەۋعاليەۆ, اتىراۋدان تەمىرحان رامازانوۆ, بايولكەدەن بەكەن قايرات, كوكشەتاۋدان جانعالي حاسەنوۆ جەتتى, جاڭا ەلوردانىڭ رۋحاني كوكجيەگىن كەڭەيتۋدى كوزدەپ. رەداكتسيادا بۇرىننان جۇمىس ىستەيتىن عالىم قوجابەكوۆ, ساعات وشاقباەۆ, امانگەلدى قياس, گۇلبارشىن وكەشقىزى جانە باسقالار سىرتتان كەلگەن «سىرتتانداردى» قۇشاق جايا قارسى الدى.
وسىناۋ ويدان-قىردان جينالعاندارىنا قاراماستان اسا ۇيىمشىل ۇجىمعا تاراپ كەتكەن تالدىقورعان وبلىسىنان ءبىز دە كەلىپ قوسىلعان ەدىك. جەلتوقسان كوشەسىندە ورنالاسقان ەكى قاباتتى ەسكىلەۋ عيماراتتىڭ ەسىگىن العاش اشقاندا, الىپ ۇشقان كوڭىلىمىزدىڭ قۇلازىپ-اق قالعانىن نەسىنە جاسىرايىق. ەرتەرەكتە مۇندا بالاباقشا بولعان ەكەن. توقسانىنشى جىلداردىڭ وپىر-توپىرىندا جابىلىپ تىنعان كورىنەدى. ەندى مىنە, بالەنباي مەكەمەنىڭ مەكەنىنە اينالعان سىڭايلى. قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ ءبىر بۇرىشىندا «اقشامدىقتار» وتىردى.
كەڭسە تار, جالاقى تومەن, ءۇي الۋدان ءۇمىت از. قاپتاعان قيىندىقتار قاۋمالاسا دا جۇمىسىمىز ءونىمدى, تۇرمىسىمىز كوڭىلدى بولاتىن. بالكىم, بۇعان بىرەۋ سەنەر, بىرەۋ سەنبەس. ەجەلگى ەسىل جاعاسىنا قازىعى قاعىلعان اقوردالى استانانىڭ بوزجايناق بولاشاعىنا دەگەن بەرىك سەنىم بويىمىزعا قۋات قۇياتىن. قيالىمىزدى قيالارعا سەرمەتەتىن. باسشىمىز ايەل زاتى بولسا دا ەر ازاماتقا ءتان مىنەز تانىتىپ, قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ قالامدارىن ەركىنىرەك سىلتەۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزدى. سودان دەموكراتيانىڭ دەسى جۇرە باستادى. قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, مادەني-رۋحاني تاقىرىپتاردا وتە وتكىر دۇنيەلەر جارىق كورىپ جاتتى. ءتىپتى كەيدە ءتيىستى شەڭبەردەن شىعىڭقىراپ كەتكەن ساتتەرىمىز دە بولدى. ماسەلەن, «SOS» ايدارىمەن قالانى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن ۆياچەسلاۆ سۋ قويماسىنىڭ جاعاسىندا ءماجىلىس توراعاسىنىڭ قىزمەتتىك كولىگىن جۋىپ جاتقان جۇرگىزۋشىنىڭ سۋرەتىن گازەتتىڭ ءبىرىنشى بەتىنە باستىق. سالىنعان ەكپە كەرى اسەرىن تيگىزىپ, كەسەلگە ۇشىراعان بالالارىنىڭ زار-مۇڭىن جازعان جاڭاتاستىق انالاردىڭ مينيسترگە جولداعان اشىق حاتىن شىعاردىق. بيلىكتەگىلەر ۇناتا قويمايتىن مۇنداي «قولايسىزداۋ» ماتەريالداردى جاريالاۋعا مەملەكەتتىك اقپارات قۇرالدارىنىڭ ادەتتە باتىلى بارا بەرمەيتىن.
كوكتەگى كۇنگە شىلىم تۇتاتقانداي استامسىنعان اتقامىنەرلەردىڭ قاراپايىم حالىققا جاساعان قياناتتارى دا جۋرناليستەردىڭ قالامىنان تىس قالمادى. بىردە وت اۋىزدى, وراق ءتىلدى ءورىس ياشۇكىرقىزىنىڭ «باعان باسىندا جانعان جىگىت» اتتى جانايقايى جارىق كوردى. رەداكتسيا جۇمىس بارىسىندا اۋىر جاراقات الىپ, مۇگەدەكتىككە ۇشىراسا دا, جەرگىلىكتى بيشىكەشتەر تاراپىنان ەشقانداي كومەك كورمەگەن ەلەكتريكتىڭ ايانىشتى حال-احۋالىنا كوپشىلىك نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن «ادامگەرشىلىك اكتسياسىن» جاريالادى. سونىڭ ارقاسىندا اجەپتاۋىر قارجى جينالىپ, الگى بەيباققا الەۋمەتتىك جاردەم جاسالىندى. قۇقىق ماسەلەسىنىڭ ء«تۇبىن تۇسىرەتىن» تاڭاتار تولەۋعاليەۆ استانادا قۇرىلىس سالاتىن تۇرىك كومپانيالارىنىڭ بىرىندە ىستەيتىن تۇران بەي دەيتىن بىرەۋدىڭ قاراكوز قارىنداستارىمىزعا قورلىق-زورلىق كورسەتپەك بولعان ازعىندىق ارەكەتىن اياۋسىز تۇيرەدى. ايعاي-شۋدىڭ اقىرى شەتەلدىك ازاماتتىڭ قازاقستاننان قۋىلۋىمەن اياقتالدى.
رەسەيدىڭ ءباسپاسوزى دە, باسقا ءسوزى دە سانكتسيالىق جاڭالىقتى جارق ەتكىزدى. ونى ىلە-شالا قازاقستاندىق باق بىتكەن ءىلىپ اكەتتى. سويتسەك, ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىستا ەرەن ەرلىك ۇلگىسىنە اينالعان گاستەللونىڭ ەرلىگىنەن ەپتەگەن «شيكىلىك» شىعىپتى. جاۋىن جانىشتاي قۇلاعان ۇشاقتىڭ كومانديرى گاستەللو ەمەس, كاپيتان ماسلوۆ, ال ەكيپاج مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى – قازاق باقتىوراز بەيسەكباەۆ ەكەن! بارلىعىنا رەسەيدىڭ باتىرى اتاعى بەرىلىپتى. سوعان ءۇن قوسۋ سىڭايىندا بەكەن قايرات «بار قازاقتىڭ باقتىورازى» دەپ وي تولعاپ, استاناداعى گاستەللو كوشەسىن بەيسەكباەۆتىڭ اتىنا اۋدارىپ بەرۋ كەرەكتىگى جونىندە اڭگىمە قوزعادى. سولا-اق ەكەن, دەپۋتاتتار باستاپ, قالعاندارى قوستاپ قولداۋ ءبىلدىردى. بۇل ءوزى ەلوردانى قازاقتاندىرۋ ساياساتىنا ساي بولا كەتتى مە, بىلمەيمىن, ايتەۋىر قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى تولەگەن مۇحامەدجانوۆ حابارلاسىپ, ونوماستيكالىق كوميسسياعا رەداكتسيا اتىنان جەدەل ۇسىنىس ءتۇسىرۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى. كوپ ۇزاماي ءوتىنىشىمىز ورگە باسىپ, بۇگىنگى «Egemen Qazaqstan» گازەتى كوشەسىمەن ىرگەلەس كوشەگە باقتىوراز بەيسەكباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى.
وسى ورايدا باسىلىمنىڭ بىرتىندەپ بەدەل الۋىنا باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى مىندەتىن ابىرويمەن اتقارعان ەكى اعامىز – جانبولات اۋپباەۆ پەن ديداحمەت ءاشىمحان ۇلىنىڭ قوماقتى ۇلەس قوسقانىن اتاپ وتكەنىمىز ابزال. ءبىرى گازەتتى كاسىبي ارناعا سالىپ, كوركەمدىك دەڭگەيىن كوتەرسە, ءبىرى جاريالانىمداردىڭ دىتتەگەن نىساناعا ءدوپ تيەتىن وتكىرلىگىن ۇشتادى.
باسىلىمعا ماعجان سادىحان ۇلى باسشىلىق ەتكەن كەزەڭدە قالا تىرلىگى كەڭىرەك قامتىلىپ, وندىرىستىك ماسەلەلەر جان-جاقتى قاۋزالدى. ەسكى اقمولانىڭ وتكەن-كەتكەنى جايلى ەستەلىكتەر شەجىرە بولىپ شەرتىلدى. ايتپاقشى, گازەت بۇل ۋاقىتتا «استانا حابارى» دەگەن اتپەن شىعىپ تۇردى.
2006 جىلدىڭ اياعىنا قاراي گازەت باسىنا نۇرتورە ءجۇسىپتىڭ كەلۋى ەلوردانىڭ رۋحاني ومىرىندەگى ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگەندىگىنەن ورىن الدى. رەسپۋبليكالىق «جاس الاش», «اق جول» گازەتتەرىندەگى رەداكتورلىق شەبەرلىگى كوزى قاراقتى كوپشىلىكتىڭ كوڭىل تورىنەن تابىلعان كوشەلى زامانداسىمىز بىردەن ىرگەلى ىزدەنىستەرگە جول اشتى. ءبىرىنشى ورىنباسار لاۋازىمىنا قازىرگى قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ حاس جۇيرىگى, تانىمال عالىم, شەنەۋنىك شەكپەنىن شەشىپ, قالامىنا قايتا قول سوزعان باۋىرجان وماروۆتى تاعايىندادى. قوس كوريفەي تىزە قوسقان سوڭ, ءىس ىلگەرى باسپاي قايتەدى. ونىڭ ۇستىنە وسى شاڭىراقتا قىمبات توقتامۇرات, ءنازيرا بايىربەك, گۇلميرا ايماعامبەت, اينۇر شوشاەۆا, شىنار دوسانوۆا, گۇلجان راحمان, سەرىكگۇل سۇلتانقاجى سەكىلدى جالىندى جاستار جازۋدىڭ جاسىنىن ويناتىپ, وقىرمان اتاۋلىنى ارباپ العان-دى. تالاي تىڭ يدەيالار جۇزەگە اسىپ, جۇرەكتەرگە جول تاۋىپ ۇلگەردى. ارادا ۇزاماي-اق ەكەۋى بىرىنەن سوڭ ءبىرى «ايقىننىڭ» باس رەداكتورلىعىنا اۋىسىپ, الماتىعا قونىس اۋدارعاندا ءتالىمىن كورگەن تالانتتى ءىنى-قارىنداستارى قيماي شىعارىپ سالعانى ەسىمىزدە قالىپ قويىپتى.
1998-ءدىڭ اق قار, كوك مۇزدىڭ كوبەسى سوگىلگەن ەرتە كوكتەمىندە تاققا وتىرعان, ساناتكەرلىگى مەن ساۋاتتىلىعى بىرىنەن-ءبىرى وتەتىن بىلىكتى عالىم امانتاي ءشارىپ باسىلىمنىڭ شىعارماشىلىق شىرايىن ارتتىرىپ, «استانا اقشامى» دەگەن الەۋمەت القالاعان ادەمى اتاۋىن قايتاردى. سونداي-اق «اينالايىن», «ايقاراكوز», «القوڭىر» سياقتى «گازەت ىشىندەگى گازەتتەردى» كوبەيتتى. تاريحي-تانىمدىق سيپاتتاعى مايەكتى ماقالالار جيىلەپ, تەرەڭ تەبىرەنىستى تولعانىستار تولاس تاپپادى. ەسىمدەرى ەلگە تانىس ماقسوت ءىزىم ۇلى, راۋشان تولەنقىزى, امانگەلدى جۇمابەك سوڭدارىنان ەرگەن ءىزباسارلارىنا ۇزدىك ۇردىستەردى بارىنشا ۇيرەتىپ باقتى.
ويحوي جيىرما بەستى ورتالاي بەرە اتقا مىنگەن ەربولات قامەندى سىرتتان «بالا باستىق» دەگەنىمىزبەن سىندارلى ساتتەردە سۇرىنبەگەنى ءبارىمىزدى سۇيسىندىرەتىن. ءوزىنىڭ الدىنداعى ارىپتەستەرىنىڭ ونەگەلى جولىن وزىنشە جالعاستىرعان ءورشىل ورەن «استانا اقشامىن» سول جاعالاۋداعى كوركەمدىگى كوز سۇيىندىرەر سۋلى-نۋلى جەلەكجول بويىنداعى عاجاپ عيماراتقا كوشىردى. رەداكتسيانىڭ ابدەن توزىعى جەتكەن م ۇلىك-مۇكامالىن ەسەپتەپ شىعارىپ, كەلىستى كەڭسەمىزدى زاماناۋي مەبەلدەرمەن جابدىقتادى. «جاقسى جەردە جاتساڭ, جاقسى ءتۇس كورەسىڭ» دەگەن ەمەس پە, تۇرمىسى تۇزەلگەن قالامداستارىمىزدىڭ قاباقتارى اشىلىپ, جۇمىسى دا ءونىمدى بولعانىن كوزبەن كوردىك. ەڭ باستىسى, ول ۇجىمنىڭ ۇستىنى سانالاتىن اعا بۋىن مەن كەرەگەسىن كەڭەيتكەن كەيىنگى تولقىن اراسىنداعى ءداستۇر ساباقتاستىعىن ساقتاي ءبىلدى. سوندىقتان دا ەڭبەگى جەمىستى بولدى دەپ ەسەپتەيمىز.
كەيىن زامان اعىمىمەن «استانا اقشامى» ءتۇرلى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەرگە ۇشىرىپ, باسشىلىق ءجيى اۋىساتىن جاعدايعا تاپ بولدى. ول ەندى قۇرىلتايشىلاردىڭ قۇزىرىنداعى شارۋا. وعان بيلىك اتاتىن ارينە, ءبىز ەمەس. ءارتۇرلى جولدارمەن باسىلىمدى «بيلەگەن» ادامداردىڭ ءبارىن تۇگەندەۋدى ماقسات ەتپەدىك. تەك ءوزى ءورىستىلدى بولا تۇرا ۇلتجاندىلىعى ۇلىقتاۋعا لايىق اياعان ساندىباي اعامىزدى ايرىقشا اتاماساق ازاماتتىعىمىزعا سىن.
«استانا اقشامى» قاي كەزدە دە ەڭسەسى بيىك ەلوردامىزدىڭ قالىپتاسۋ قادامدارىن, دامۋ ديناميكاسىن, ءوسۋ-وركەندەۋ جولدارىن تاريح بەتىنە تاڭبالاۋدان تانبادى. ونىڭ ۋاقىت ۋىتىنان سارعايعان بەتتەرىنەن قازىرگى نۇر-سۇلتاننىڭ تاعىلىمدى شەجىرەسىن تابارىڭىز انىق.
بۇگىندە جاقسى ءىنىمىز جارقىن تۇسىپبەك جەتەكشىلىك ەتەتىن «ەلوردا اقپارات» جشس-عا باعىنىستى باس قالا باسىلىمىن «Egemen Qazaqstannyń» وكىلى ەركىن قىدىر باسقارىپ وتىرعانىن ءبىز ورىندى ماقتان تۇتامىز. شىعارماشىلىق توپتاعى امانگەلدى قالجان, ازامات ەسەنجول, تولەن تىلەۋبايدىڭ قالام قارىمى الىسقا سىلتەر ارعىماق ارىنىن اعارتادى. جالپى, ەكى گازەتتىڭ ارالاس-قۇرالاستىعى بۇرىننان بار. «Egemenniń» ەرەن كادرلارى اراسىندا جانبولات اۋپباەۆ, ەربولات قامەن, امانگەلدى قياس, ەرلان ومار, قىمبات توقتامۇرات, زاۋرەش نۇعمانوۆا, ورىنبەك وتەمۇرات جانە تاعى باسقا «اقشامدىقتار» اتويلاپ جۇرگەنىنە ەكپىن تۇسىرە ايتساق, ايىپقا بۇيىرماسسىز, اعايىن. ءوز كەزەگىندە «استانا اقشامىن» باسقارعان ماعجان سادىحان, نۇرتورە ءجۇسىپ «Egemenniń» مەكتەبىنەن وتكەن مىقتىلار.
اقپارات ايدىنىندا وتىز جىل ويقاستاعان «استانا اقشامىنىڭ» الدىنان اق كۇن تۋىپ, ابىرويى اسقاقتاي بەرۋىنە تىلەكتەستىك بىلدىرەمىز!
