ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
ءبىرىنشى كەزەڭ – 1991-1996 جىلدار ارالىعىن قامتىدى, ارينە ەلىمىز ءۇشىن ەڭ قيىن كەزەڭ بولعانى بەلگىلى. تاۋەلسىزدىك العان ساتتەن باستاپ مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ نەگىزگى ۇلگىسى قالىپتاسا باستادى. 1993 جىلدىڭ 28 قاڭتارىندا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ العاشقى كونستيتۋتسياسىنىڭ قابىلدانۋىنا بايلانىستى 1993 جىلدان باستاپ 1995 جىلعا دەيىن قوعامنىڭ ساياسي جۇيەسىنە وزگەرىستەر ەنگىزىلۋىمەن ەرەكشەلەندى. وسىلايشا, بيلىكتى تارماقتارعا ءبولۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتى زاڭنامالىق نەگىزدە بەكىتىلدى, مەملەكەتتىڭ وكىلدى, ياعني زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت ورگاندارى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ وزدىگىمەن ارەكەت ەتەتىن تارماقتارى رەتىندە ايقىندالدى. وسىلايشا, ۇلتتىق-مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىكتىڭ نەگىزى قالانىپ, مەملەكەتتىك-باسقارۋشىلىق جۇيەنىڭ قۇرىلىمدىق رەفورماسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. قولدانىستاعى جاڭا كونستيتۋتسيا قابىلدانعاننان كەيىن قوس پالاتالى پارلامەنت قۇرىلدى. پرەزيدەنتتىك باسقارۋ ءتۇرى ورناتىلىپ, وعان سايكەس پرەزيدەنت بيلىكتىڭ بارلىق ءۇش تارماعىنىڭ ارەكەتتەرىن ۇيلەستىرۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇزىرەتتىلىگىنە يە بولدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتى رەتتەۋگە باعىتتالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» 1995 جىلعى 26 جەلتوقسانداعى زاڭ كۇشى بار جارلىعى قابىلداندى. ول مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ كادرلىق وزەگىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى جانە مەملەكەتتىك قىزمەتتى ەلدىڭ ماڭىزدى ينستيتۋتى رەتىندە دامىتۋدىڭ نەگىزىن قالادى.
ەكىنشى كەزەڭ مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا كەزەڭى رەتىندە 1996-2017 جىلدار ارالىعىندا قالىپتاستى. سول كەزدە ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ بۇل كەزەڭنىڭ دامۋىنىڭ ەرەكشەلىگىنە نازار اۋدارا وتىرىپ, «اۋەلى ەكونوميكا, سودان كەيىن ساياسات» تەزيسىن ۇسىنعان بولاتىن. بۇل كەزەڭ «جالپىعا ورتاق يگىلىكتەر مەملەكەتى» بولىپ تاريحقا ەندى. مەملەكەتىمىز ءوز ازاماتتارىنىڭ ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتىن قورعاۋ جانە دامىتۋدا نەگىزگى ءرولدى اتقارۋمەن قاتار, ونىڭ نىعايۋىنا ەداۋىر اسەر ەتە ءبىلدى. مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى جاڭا ۇلگىگە اۋىسۋىمەن قاتار, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ۇلتتىق ۇلگىسى قالىپتاستى جانە مەملەكەتتىك ورگاندار بارىنشا نىعايتىلىپ, مەملەكەت فۋنكتسيالارىن ورتالىقسىزداندىرۋ جۇرگىزىلدى. جاڭا باعىتتاعى دامۋ ينستيتۋتتارى قۇرىلىپ, ناتيجەلى جۇمىستار اتقارىلا باستادى. بۇل كەزەڭ باتىس ەلدەرىندە سوناۋ 80-جىلدارى قالىپتاسقان كورپوراتيۆتىك باسقارۋ قاعيداتتارىن ەنگىزۋگە قاتىستى رەفورمالاردى جۇرگىزۋمەن ەرەكشەلەندى. رەفورمالاردىڭ وزگە ءبىر ماڭىزدى بولىگى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تۇپنەگىزگى جۇيەلەرىنە قاتىستى جۇرگىزىلدى. ولاردىڭ ورتاق مىندەتى ناتيجەگە نەگىزدەلگەن مەملەكەتتىك باسقارۋدى جولعا قويۋ ەدى. ناتيجەگە باعىتتالعان ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ, بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ, مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ جۇمىس ىستەۋ تيىمدىلىگىن باعالاۋ, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدەگى رەفورمالار وسى كەزەڭنىڭ نەگىزگى جاڭاشىلدىقتارى دەسەك تە بولادى. وسى جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ الەمنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى وزىق 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋىنە باعىتتالعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى جانە 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارى قابىلداندى. 2011 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك قىزمەتى جاڭا مودەلىنىڭ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بەسجىلدىق ستراتەگيالىق جوسپارلارى, مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن جىل سايىن باعالاۋ جۇيەسى, مەملەكەتتىك اۋديت جۇيەسى, «ا» كورپۋسىنداعى كاسىبي باسقارۋشىلار مەن جاۋاپتى حاتشىلاردىڭ ينستيتۋتى ەنگىزىلدى. اتالمىش كەزەڭنىڭ ماڭىزدى تۇستارىنىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ رەفورماسى بولدى. ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ جەلىسى اشىلدى, بۇل تاجىريبە مەملەكەتتىك اكىمشىلىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنان وزگە سالالارعا (اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرىنە, سالىق تولەۋشىلەرگە جانە كوشى-قون ماسەلەلەرى بويىنشا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى) تابىستى بەرىلدى. وسى كۇنگە دەيىن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىندا كەيبىر ولقىلىقتار ورىن العانىمەن, جالپى العاندا قىزمەت كورسەتۋدە سەرۆيستىك تاسىلدەمەنىڭ (قىزمەت كورسەتۋدىڭ كەدەرگىسىز جانە جايلى ورتاسى, قاجەتتى قۇجاتتار ءتىزىمىن وڭتايلاندىرۋ جانە ء«بىر قۇجات» ساياساتى, ەكستەرريتوريالدىلىق جانە ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى) جۇيەلى وڭ اسەرى بەرگەنى ءسوزسىز. وسى اتالعان قىزمەتتەردى ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ ماقساتىندا «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» كورپوراتسياسى دا دۇنيەگە كەلدى.
ءۇشىنشى كەزەڭ 2017 جىلدان باستالىپ, قازىرگى كەزەڭدى قامتيدى. 2015 جىلى ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن بەكىتكەن بەس ينستيتۋتسيونالدىق رەفورما جاريالاندى. بۇل كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتى, سونداي-اق ترانسپارەنتتى جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋعا باعىتتالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ سانى ازايتىلىپ, اتالعان رەفورمانىڭ 94 جانە 96-قادامدارىنا سايكەس «اشىق ۇكىمەت» قاعيداسى ەنگىزىلە باستادى. نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە العا قويىلعان قاعيدات – ازاماتتاردىڭ شەشىم قابىلداۋ ۇردىسىنە مەيلىنشە قاتىستىرۋدى كەڭەيتۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ جانە ولاردىڭ رولدەرىن ارتتىرۋ بولدى. سول كەزدە قولعا الىنعان «شاعىن جانە كاسىبي ۇكىمەت قۇرۋ» ساياساتى بۇگىندە دە جالعاسىن تاۋىپ وتىر, الايدا بۇل كەزەڭدە مينيسترلىكتەردىڭ مىندەتتەرى مەن قۇرىلىمىنا عانا ەمەس, ولارعا قاراستى ۇيىمدار مەن مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ بۇكىل قۇرامىنا قاتىستى ماسەلەلەر نازارعا الىندى. اتالمىش كەزەڭنىڭ اياسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ مانساپتىق ۇلگىسىنە اۋىسۋ بويىنشا قادامدار دا جاسالدى, سونداي-اق, ەڭبەكاقىنى ناتيجەگە قاراپ بەرۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن (فبش) ەنگىزۋدىڭ العاشقى قادامدارى جۇزەگە استى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كەيبىر فۋنكتسيالارى مەن قىزمەتتەرىنىڭ ءبىر بولىگى تومەنگى ساتىعا جانە باسەكەلەس ورتاعا بەرىلدى. 2017 جىلى كەزەكتى كونستيتۋتسيالىق رەفورما ناتيجەسىندە بيلىك تارماقتارىنىڭ اراسىندا قۇزىرەتتىلىكتەردى قايتا ءبولۋ جۇزەگە اسىرىلىپ, پارلامەنتتىڭ ءرولى كۇشەيتىلىپ, ونىڭ ۇكىمەتتى باقىلاۋ مۇمكىنشىلىگى ارتتى.
2018-2019 جىلدارى قازاق اۋىلدارىنىڭ دامۋ مۇمكىنشىلىكتەرىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى رەفورما جۇزەگە استى – جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ جەكە بيۋدجەتى (4-دەڭگەيلى بيۋدجەت) ەنگىزىلدى. قازاقستان ءۇشىن بۇل رەفورمانىڭ اۋقىمى مەن ماڭىزى زور. 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ رەفورماعا 2353 اكىمشىلىك بىرلىك (وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار, اۋىلدار, كەنتتەر, اۋىلدىق اۋداندار) تارتىلدى. قارجىلىق جاعىنان بولەك رەفورما مەملەكەتتەگى كۇشتەردىڭ ورنالاسۋىنا ماڭىزدى ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەر ەنگىزۋدە – ول بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىنداعى الشاقتىقتىڭ تەز ارادا قىسقارتىلۋىنا ىقپال ەتتى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل ازاماتتاردىڭ قازاقستانداعى بارلىق باسقارۋ جۇيەلەرىندە شەشىم قابىلداۋ ۇردىسىنە قاتىسۋىنىڭ ەڭ ءبىر تىكەلەي فورماسى بولىپ تابىلادى.
اتالعان رەفورمالار زاماناۋي قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ايتارلىقتاي جاڭالىقتار اكەلگەنىمەن, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى مەن مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ ناتيجەلى قىزمەت اتقارۋى جانە ونىڭ جالپى تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بۇگىندە باسىم ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا زاڭ قابىلداۋ جانە مەملەكەتتىك باسقارۋداعى ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستاردىڭ جوعارى قارقىنىنا قاراماستان, ۇلت جوسپارىنىڭ اياسىندا ايقىندالعان رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ حالىقتىڭ ءۇمىتىن اقتاماۋدا. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ جەتكىلىكتى دارەجەدە ءتيىمدى بولماۋىنىڭ اناعۇرلىم ايقىن كورىنىستەرى, اسىرەسە دۇنيە جۇزىندە ورىن الىپ وتىرعان كوروناۆيرۋس ىندەتى كەزىندە تايعا تاڭبا باسقانداي سەزىلدى. ول جايىندا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ پاندەميا كەزىندە قوعامنىڭ دامۋى ءۇشىن ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىن دالەلدەگەن تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمنىڭ ساپاسى مەن سەنىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قاجەتتىگىن ايتا وتىرىپ, «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن قايتا قاراۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدى قاتاڭ تاپسىرعان بولاتىن. ال بۇل باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى قانشا جۇمىس ىسكە اسىرىلعانىمەن, ناتيجە كوزگە كورىنبەي تۇرعانى ءبىزدى دە, اسىرەسە حالىقتى دا قىنجىلتادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ق.ك.توقاەۆ وسى جىلدىڭ 1 قىركۇيەكتەگى «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى حالىققا جولداۋىندا مەملەكەتتىك باسقارۋ ينستيتۋتىنا تولىق ءبىر تاراۋىن ارنادى. ۇكىمەتكە رەفورمالاردى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن ۇسىندى. وسى جولداۋدا كورسەتىلگەن ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە جاڭادان ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگى قۇرىلدى جانە ول تىكەلەي پرەزيدەنتكە باعىنىشتى مەملەكەتتىك ورگان بولادى. نەگىزگى ماسەلە مەملەكەتتىك باسقارۋعا, ونداعى كادر ساياساتىنىڭ دۇرىس جۇرگىزىلۋىنە, اسىرەسە شەشىم قابىلداۋ مەن ونىڭ ورىندالۋىنا, ال ەڭ نەگىزگىسى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋ ارقىلى شەشىمنىڭ ناتيجەلى بولۋىنا باسا نازار اۋدارىلۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار بۇل ورگاننىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى مىنالار بولۋى ءتيىس: مەملەكەتتىك باسقارۋعا قاتىستى قالىپتاسقان كوزقاراس پەن جىلدار بويى ورىن الىپ كەلگەن تۇجىرىمدامانى ترانسفورماتسيالاۋ, ازاماتتار مەن قوعامنىڭ جەدەل جانە ءتيىمدى ءوزارا ارەكەتتەسۋىن قامتاماسىز ەتۋ.
مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ ساياساتىن جەتىلدىرۋدى ناقتىلاي وتىرىپ, مىناداي تۇجىرىم ايتقان بولاتىن: «داستۇرگە ساي, مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىندە جوسپارلاۋ, ورىنداۋ جانە باعالاۋ قىزمەتىن نەگىزىنەن مەملەكەتتىك اپپارات اتقارادى. بۇل – دۇرىس ەمەس. مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسى ادام رەسۋرستارىن بارىنشا جۇمىلدىرۋعا ءتيىس, ياعني جەكە سەكتور مەن قوعام وكىلدەرىن تولىققاندى سەرىكتەستەر رەتىندە جۇمىستىڭ بارلىق كەزەڭىنە – جوسپارلاۋعا, ورىنداۋعا جانە باعالاۋعا تارتۋى كەرەك». بۇل ورىندى بەرىلگەن تاپسىرما, مەملەكەتتىڭ جوسپارلاۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق دەڭگەيىندە دە جوسپارلاۋدى جۇيەلى تۇردە قايتا قاراستىرۋ كەرەك, ەسەپ جيناۋدان («تيىمسىزدىكتى باقىلاۋ») ناتيجەلەردى جانە مەملەكەتتىك ينتەرۆەنتسيالاردىڭ ادامداردىڭ ءومىرى مەن مىنەز-قۇلقىنا اسەرىن باعالاۋ تاجىريبەسىنە اۋىسۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. قازىرگى جاھاندانۋ كەزىندە نەگىزگى مىندەت – اتاۋسىز جوسپارلاۋدان ءال-اۋقاتقا جەتۋدى, ەلدىڭ تۇراقتى دامۋىن ماقسات ەتەتىن مەملەكەتتىك ساياساتقا اۋىسۋ. مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسى «ماسەلەلەردى باسقارۋدان وزگەرىستەردى باسقارۋعا» اۋىسۋى ءتيىس. مەملەكەتتىك جوسپارلاۋدىڭ ۇزىن-سونار يەرارحيالىق قۇجاتتارى مەن كورسەتكىشتەرىنىڭ ورنىن يكەمدى ستراتەگيالار مەن ساۋاتتى جاسالعان ستسەناريلەر باسۋى ءتيىس.
مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ نەگىزگى جۇيەلەرىن ترانسفورماتسيالاۋعا بايلانىستى مىناداي تۇجىرىم جاساۋعا بولادى: «بارلىعى دا ادامدار ءۇشىن» قاعيداتىن باستى نازارعا الا وتىرىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ رەسۋرستارى مەن نەگىزگى فۋنكتسيالارىنا كوڭىل اۋدارۋىمىز قاجەت, سەبەبى كەيبىر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ فۋنكتسييالارىنىڭ كوپتىگىنەن, كەي جاعدايدا وزدەرىنىڭ ناقتى اتقاراتىن فۋنكتسيالارىن سەزىنىپ تە, اڭعارىپ تا جاتپايتىنى كورىنىپ قالادى. فۋنكتسيالار مەن ۇردىستەردى رەتتەۋ نەگىزىندە بيۋدجەتتەۋدى, مەملەكەتتىك قىزمەتتى قايتا راسىمدەۋ, مەملەكەتتىك ورگاندارعا قاراستى ۇيىمداردىڭ قۇرىلىمى مەن قىزمەتىن وڭتايلاندىرۋ ماسەلەلەرى جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىنداعى تاعى باسا نازار اۋداراتىن جاڭالىقتىڭ ءبىرى – ول رەفورمالار جونىندەگى جوعارى پرەزيدەنتتىك كەڭەس. مەملەكەتتىك باسقارۋداعى نەمەسە ەكونوميكا سالاسىنداعى تۋىنداعان ماسەلەلەردى زامان تالابىنا, دۇنيە جۇزىندەگى قالىپتاسقان احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ, شەشۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايتىن بولسا, بۇل كەڭەستىڭ تەز ارادا شەشىم قابىلداۋ مۇمكىنشىلىگىن ەسكەرسەك, ونىڭ ءرولىنىڭ كۇشەيەتىنى ءسوزسىز. وسى اتالعان ماسەلەلەردى شەشۋدە بۇل كەڭەستىڭ شەشىمدەرى تۇپكىلىكتى بولادى.
تەز ارادا شەشۋدى تالاپ ەتەتىن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى, ارينە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تيىمدىلىگىن كوتەرۋ جانە ولاردىڭ قىزمەتىن وڭتايلاندىرۋ. وسى ماقساتتا مەملەكەت باسشىسى ورتالىق ورگاندار باسشىلارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كوتەرۋ, شەشىم قابىلداۋ, ناتيجەلى جۇمىس اتقارۋ ماقساتىندا جاۋاپتى حاتشىلار ينستيتۋتىن قىسقارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل ۋاقىتىندا قابىلدانعان شەشىم. نەگىزىنەن جاۋاپتى حاتشىلار ورتالىق ورگان باسشىسىنىڭ قىزمەتىنە ارالاسپاي, اكىمشىلىك جانە كادر ماسەلەلەرىمەن اينالىسۋى ءتيىس ەدى. بىراق ءىس جۇزىندە ولاي بولىپ شىقپادى, كەرىسىنشە كەيبىر ماسەلەلەردى شەشۋ جولىندا ولاردىڭ ىنتىماقتاستىعىنان بۇرىن, ءبىر-بىرىنە قارسى تۇرۋ ارەكەتتەرى كوبەيگەن ەدى. سوندىقتان پرەزيدەنتتىڭ بۇل شەشىمى وسى وزگەرمەلى كەزەڭدە تەز ارادا ناتيجەلى شەشىم قابىلداۋدا قاجەتتى قۇرالعا اينالۋى ءتيىس.
مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتىك باسقارۋ سالاسىن جەتىلدىرۋدە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ءرولى زور ەكەندىگىن جانە ولاردىڭ قىزمەتى ءار ۋاقىتتا دا ءوز نازارىندا بولاتىنىنا توقتالىپ: – «مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسىن رەتكە كەلتىرىپ, قايتا قۇرۋ كەرەك. پاندەميا كەزىندە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ باسىم بولىگىنىڭ قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ رەجىمىنە كوشۋى مەملەكەتتىك اپپاراتتى قىسقارتۋ كەرەكتىگىن جانە بۇعان تولىق مۇمكىندىك بار ەكەنىن كورسەتتى». اتالعان تاپسىرماعا سايكەس مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتكەرلەرىن وسى جىلى 10 پايىزعا, ال كەلەسى جىلى 15 پايىزعا قىسقارتىلۋى ءتيىس. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قىزمەتى مەن شەشىمىنە ەل دامۋى مەن ءبىزدىڭ ازاماتتاردىڭ تاعدىرى تاۋەلدى ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, سايكەسىنشە ولار ءبىزدىڭ قوعامنىڭ اعىمداعى قاجەتتىلىگىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بولاشاق مۇمكىنشىلىكتەرىن ەسكەرە الاتىن كاسىپقوي بولۋى ءتيىس. ولار جاھاندىق بولاشاققا كوزقاراس, ستراتەگيالىق ويلاۋ, ترانسفورماتسيالىق كوشباسشىلىق سىندى قۇزىرەتتەرگە يە بولۋى ءتيىس. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇنداي شەشىم قابىلداۋى, قازىرگى وزگەرمەلى كەزەڭدە مەملەكەتتىڭ قالىپتى دەڭگەيدە دامۋىنا اسەر ەتەتىن بىردەن-ءبىر تەتىك ەكەنى ءسوزسىز. قازىر ستەرەوتيپتەردى وزگەرتۋ ۋاقىتى جانە ونى كوشباسشىلار عانا ىسكە اسىرا الادى, بىراق بۇل لاۋازىمعا بايلانىستى ەمەس ەكەندىگىن تۇسىنە ءبىلۋىمىز كەرەك, كەز كەلگەن پوزيتسيادا بەيىمدى كوشباسشى ەمەس, ماسەلەگە كەڭىنەن قاراي الاتىن, ءوسۋ مەن دامۋ ءۇشىن وزگەرمەلى جاعدايلاردى پايدالانا الاتىن ترانسفورماتسيالىق كوشباسشى بولۋ قاجەتتىلىگىن ءتۇيسىنۋىمىز قاجەت. مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى كوممۋنيكاتسيانىڭ داعدارىسى دا كوشباسشىلىقتىڭ قاجەتتىلىگىمەن بايلانىستى. باسشى ءدال قازىر جانە وسى جەردە, وسى ساتتە وزىنە جاۋاپكەرشىلىك الا ءبىلۋى, جىلدام شەشىم قابىلداي ءبىلۋى, مەملەكەتتىك ورگاننىڭ پوزيتسياسىن جەتكىزە بىلۋىمەن قاتار, قابىلداناتىن شەشىم ەل بولاشاعىنىڭ, حالىقتىڭ, ءتىپتى ءاربىر ازاماتتىڭ قاجەتتىلىگىنە باعىتتالۋى ءتيىس ەكەندىگىن ءتۇسىنۋى كەرەك. بۇگىندە مەملەكەتتىك سەكتوردا كورپوراتيۆتىك باسقارۋ قاعيداتتارى قارقىندى ەنگىزىلۋدە. ءبىز مەملەكەتتىك قىزمەت سەرۆيستىك ءارى كليەنتكە باعدارلانعان بولۋى ءتيىس دەپ ءجيى ايتامىز, ال بۇل – كورپوراتسيا جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى. ولارعا ءتان – قۇندىلىقتار مەن بولاشاققا كوزقاراس. ءدال وسى تۇستا كورپوراتيۆتىك جانە ۇيىمدىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ بويىنشا ءارى قاراي جۇمىس ىستەۋ ءالى دە تالاپ ەتىلەدى. ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى – ادامي كاپيتالدىڭ قۇندىلىقتارى مەن ونىڭ دامۋىن مويىنداۋ. قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك قىزمەتتە 90 مىڭنان استام ادام جۇمىس ىستەيدى, ال مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنى سولارعا بايلانىستى. سوندىقتان كورپوراتسيالارداعى سياقتى ولاردىڭ كاسىبي دامۋى مەن موتيۆاتسياسىنا ۇلكەن نازار اۋدارۋ قاجەت. 2021 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ, ەڭبەككە اقى تولەۋدە جاڭا جۇيە قولدانىسقا ەنەدى, ول جايىندا پرەزيدەنتىمىز ناقتى تاپسىرما بەردى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ادامي رەسۋرستاردى باسقارۋدىڭ جاڭا قۇرالدارى ەنگىزىلۋ كەزەڭى كەلگەن سياقتى, سوندا عانا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ءوز مۇمكىندىكتەرىن ىسكە اسىرۋ, تۇلعالىق ءوسۋ مۇمكىندىكتەرىنە يە بولا الادى.
بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت باسقارۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن قاراستىرۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى, ارينە ول – تۇراقتى دامۋ نەگىزىندە مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك دامۋىن مەيلىنشە قامتاماسىز ەتۋ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ, حالىقتىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ۇردىسىنە قاتىستىرۋدى وڭتايلاندىرۋ. ازاماتتاردى باسقارۋشىلىق شەشىمدەردى قابىلداۋعا تارتۋ كونسترۋكتيۆتى ازاماتتىق قوعام قۇرۋدا ەرەكشە ورىن الاتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان دا ونى تۇبەگەيلى شەشۋ جولىندا قاجەتتى جۇيەلىك شارتتار انىقتالۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز.
ۇكىمەتتىڭ نەگىزگى ماقساتى – ازاماتتار مەن قوعامدى باسقارۋ ەمەس, كەرىسىنشە ولارمەن بىرلەسە وتىرىپ باسقارۋدى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. حالىقتى مەيلىنشە باسقارۋ ۇردىسىنە قاتىستىرا وتىرىپ, قازاقستانداعى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋىمىز جانە ودان ءارى دامىتۋىمىز كەرەك. ەڭ نەگىزگى قاعيدات – «بارلىعى دا ادامدار ءۇشىن».
مەملەكەت باسقارۋداعى مەملەكەتتىڭ حالىقپەن ءوزارا قارىم-قاتىناستا بولۋى, ولاردىڭ مەملەكەتتىك بىرەگەيلىككە ىقپالداسۋىن, بيلىككە دەگەن نيەتتەستىگىن, وعان دەگەن سەنىم دەڭگەيىن ارتتىراتىن, ەل بولاشاعىنداعى شىنايى ادامي بەينەنى قالىپتاستىرۋدا شەشۋشى ءرول اتقاراتىن, ونىڭ نەگىزىن قالايتىن قۇرالى رەتىندە قالىپتاسۋى ءتيىس. بولاشاقتا بۇل ۇدىرىستەر جاعىمدى اسەر تۋدىراتىن جانە جاhانعا ەلىمىزدە قالىپتاسقان وڭتايلى ءومىر شىندىعىنىڭ بارىنشا قاراپايىم جانە تۇسىنىكتى بەينەسىن قالىپتاستىرۋ بولسا, ناتيجەسىندە ەلىمىزدەگى ءومىر ءسۇرۋ قالپىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋىنا تۇرتكى بولىپ, ونىڭ نەگىزگى فاكتورىنا اينالاتىنىنا سەنىمىمىز مول.
ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, Nur Otan فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى,
ەركىن ءدۇسىپوۆ,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ 1-ءشى ۆيتسە-رەكتورى, Nur Otan پارتياسىنىڭ مۇشەسى
