زامانعا ساي مەملەكەتتىك باسقارۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ قاجەتتىلىگى

ءبىرىنشى كەزەڭ – 1991-1996 جىلدار ارالىعىن قامتىدى, ارينە ەلىمىز ءۇشىن ەڭ قيىن كەزەڭ بولعانى بەلگىلى. تاۋەل­سىزدىك العان ساتتەن باستاپ مەملە­كەتتىك باسقارۋدىڭ نەگىزگى ۇلگىسى قا­لىپ­تاسا باستادى. 1993 جىلدىڭ 28 قاڭ­تارىندا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ العاشقى كونس­تيتۋتسياسىنىڭ قابىلدانۋىنا باي­لانىستى 1993 جىلدان باستاپ 1995 جىلع­ا دەيىن قوعامنىڭ ساياسي جۇيەسىنە وز­گە­رىستەر ەنگىزىلۋىمەن ەرەكشەلەندى. وسى­لايشا, بيلىكتى تارماق­تارعا ءبولۋدىڭ نەگىز­گى قاعيداتى زاڭنامالىق نەگىزدە بەكى­تىلدى, مەملەكەتتىڭ وكىلدى, ياعني زاڭ شىعارۋشى, اتقارۋشى جانە سوت ورگاندارى مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ وزدىگى­مەن ارەكەت ەتەتىن تارماقتارى رەتىن­دە ايقىندالدى. وسىلايشا, ۇلتتىق-مەم­لەكەتتىك تاۋەلسىزدىكتىڭ نەگىزى قالا­نىپ, مەملەكەتتىك-باسقارۋشىلىق جۇيەنىڭ قۇرىلىمدىق رەفورماسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. قولدانىستاعى جاڭا كونس­تيتۋتسيا قابىلدانعاننان كەيىن قوس پالاتالى پارلامەنت قۇرىلدى. پرەزي­دەنتتىك باسقارۋ ءتۇرى ورناتىلىپ, وعان سايكەس پرەزيدەنت بيلىكتىڭ بارلىق ءۇش تارماعىنىڭ ارەكەتتەرىن ۇيلەستىرۋدىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇزىرەتتىلىگىنە يە بولدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتى رەتتەۋگە با­عىت­­تالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرە­­زي­­دەنتىنىڭ «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرا­­لى» 1995 جىلعى 26 جەلتوقسانداعى زاڭ كۇشى بار جارلىعى قابىلداندى. ول مەملە­كەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ كادرلىق وزەگىن قالىپ­تاستىرۋعا مۇمكىندىك بەردى جا­نە مەم­لەكەتتىك قىزمەتتى ەلدىڭ ماڭىز­دى ينس­­تي­تۋتى رەتىندە دامىتۋدىڭ نەگىزىن قالادى.

ەكىنشى كەزەڭ مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا كەزەڭى رەتىندە 1996-2017 جىلدار ارالىعىندا قالىپتاستى. سول كەز­دە ەلباسى ن.ءا.نا­زار­باەۆ بۇل كەزەڭنىڭ دامۋىنىڭ ەرەك­شەلىگىنە نازار اۋدارا وتىرىپ, «اۋەلى ەكونوميكا, سودان كەيىن ساياسات» تەزيسىن ۇسىنعان بولاتىن. بۇل كەزەڭ «جالپىعا ورتاق يگىلىكتەر مەم­لەكەتى» بولىپ تاريحقا ەندى. مەم­لەكەتىمىز ءوز ازاماتتارىنىڭ ەكو­نو­مي­كالىق جانە الەۋمەتتىك ءال-اۋقا­تىن قورعاۋ جانە دامىتۋدا نەگىزگى ءرولدى اتقارۋ­مەن قاتار, ونىڭ نىعايۋىنا ەداۋىر اسەر ەتە ءبىلدى. مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇ­يە­سى جاڭا ۇلگىگە اۋىسۋىمەن قاتار, مەم­­ل­ە­كەتتىك قىزمەتتىڭ ۇلتتىق ۇلگىسى قالىپ­تاستى جانە مەملەكەتتىك ورگاندار با­رىنشا نىعايتىلىپ, مەملەكەت فۋنكتسيا­لارىن ورتالىقسىزداندىرۋ جۇرگىزىلدى. جاڭا باعىتتاعى دامۋ ينستيتۋتتارى قۇرىلىپ, ناتيجەلى جۇمىستار اتقارىلا باستادى. بۇل كەزەڭ باتىس ەلدەرىندە سوناۋ 80-جىلدارى قالىپتاسقان كورپوراتيۆتىك باسقارۋ قاعيداتتارىن ەنگىزۋگە قاتىستى رەفورمالاردى جۇرگىزۋمەن ەرەكشەلەندى. رەفورمالاردىڭ وزگە ءبىر ماڭىزدى بولى­گى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ تۇپنەگىزگى جۇيەلەرىنە قاتىستى جۇرگىزىلدى. ولار­دىڭ ورتاق مىندەتى ناتيجەگە نەگىزدەلگەن مەم­­­­لەكەتتىك باسقارۋدى جولعا قويۋ ەدى. نا­­­تي­جەگە باعىتتالعان ستراتەگيالىق جو­­س­­­پارلاۋ, بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ, مەم­­­­لە­كەتتىك اپپاراتتىڭ جۇمىس ىستەۋ تيىم­­­دى­لىگىن باعالاۋ, مەملەكەتتىك قىزمەت كور­سە­­تۋدەگى رەفورمالار وسى كەزەڭنىڭ نە­گىزگى جا­ڭا­­شىلدىقتارى دەسەك تە بولادى. وسى جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ الەم­­نىڭ باسەكەگە قابىلەتتى وزىق 30 ەلى­نىڭ قاتارىنا ەنۋىنە باعىتتالعان «قازاق­ستان-2050» ستراتەگياسى جانە 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارى قابىلداندى. 2011 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك قىزمەتى جاڭا مودەلىنىڭ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بەسجىلدىق ستراتەگيالىق جوسپارلارى, مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن جىل سايىن باعالاۋ جۇيەسى, مەملەكەتتىك اۋديت جۇيەسى, «ا» كورپۋسىنداعى كاسىبي باس­قارۋ­شىلار مەن جاۋاپتى حاتشىلاردىڭ ينس­تيتۋتى ەنگىزىلدى. اتالمىش كەزەڭنىڭ ماڭىز­دى تۇستارىنىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك قىز­مەت كورسەتۋ رەفورماسى بولدى. ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا حالىققا قىز­مەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ جەلىسى اشىلدى, بۇل تاجىريبە مەملەكەتتىك اكىم­شىلىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىنان وزگە سالا­لارعا (اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرىنە, سالىق تولەۋشىلەرگە جانە كوشى-قون ماسە­لەلەرى بويىنشا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى) تابىستى بەرىلدى. وسى كۇنگە دەيىن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىندا كەيبىر ولقىلىقتار ورىن العانىمەن, جالپى العاندا قىزمەت كورسەتۋدە سەرۆيستىك تاسىل­دەمەنىڭ (قىزمەت كورسەتۋدىڭ كەدەر­گىسىز جانە جايلى ورتاسى, قاجەتتى قۇجاتتار ءتىزىمىن وڭتايلاندىرۋ جانە ء«بىر قۇجات» ساياساتى, ەكستەرريتوريالدىلىق جانە ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى) جۇيەلى وڭ اسەرى بەرگەنى ءسوزسىز. وسى اتالعان قىزمەتتەردى ءبىر جۇيە­گە كەلتىرۋ ماقساتىندا «ازاماتتارعا ار­نال­عان ۇكىمەت» كورپوراتسياسى دا دۇنيەگە كەلدى.

ءۇشىنشى كەزەڭ 2017 جىلدان باستالىپ, قازىرگى كەزەڭدى قامتيدى. 2015 جىلى ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن بەكىتكەن بەس ينس­تي­تۋتسيونالدىق رەفورما جاريالاندى. بۇل كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتى, سونداي-اق ترانسپارەنتتى جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋعا با­عىت­­تالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە مەملە­كەت­تىك باعدارلامالاردىڭ سانى ازايتىلىپ, اتالعان رەفورمانىڭ 94 جانە 96-قا­دامدارىنا سايكەس «اشىق ۇكىمەت» قاعي­داسى ەنگىزىلە باستادى. نەگىزگى ما­سە­لەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە العا قويىلعان قاعيدات – ازاماتتاردىڭ شەشىم قابىلداۋ ۇر­دىسىنە مەيلىنشە قاتىستىرۋدى كەڭەيتۋ, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن اكىمدىكتەردىڭ جانىنداعى قوعامدىق كەڭەستەردىڭ جۇمى­سىن جانداندىرۋ جانە ولاردىڭ رولدەرىن ارتتىرۋ بولدى. سول كەزدە قولعا الىنعان «شاعىن جانە كاسىبي ۇكىمەت قۇرۋ» ساياساتى بۇگىندە دە جالعاسىن تاۋىپ وتىر, الايدا بۇل كەزەڭدە مينيسترلىكتەردىڭ مىندەتتەرى مەن قۇرىلىمىنا عانا ەمەس, ولارعا قاراستى ۇيىمدار مەن مەملەكەتتىك كومپانيالاردىڭ بۇكىل قۇرامىنا قاتىس­تى ماسەلەلەر نازارعا الىندى. اتالمىش كەزەڭنىڭ اياسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ مانساپتىق ۇلگىسىنە اۋىسۋ بويىنشا قادام­­دار دا جاسالدى, سونداي-اق, ەڭبەك­اقىنى ناتيجەگە قاراپ بەرۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن (فبش) ەنگىزۋدىڭ العاشقى قادام­دارى جۇزەگە استى. مەملەكەتتىك ورگان­دار­­دىڭ كەيبىر فۋنكتسيالارى مەن قىز­مەت­تەرىنىڭ ءبىر بولىگى تومەنگى ساتىعا جانە با­سە­كەلەس ورتاعا بەرىلدى. 2017 جى­لى كە­زەك­تى كونستيتۋتسيالىق رەفورما ناتي­جە­سىن­دە بيلىك تارماقتارىنىڭ اراسىندا قۇزى­رەتتىلىكتەردى قايتا ءبولۋ جۇزەگە اسىرىلىپ, پارلامەنتتىڭ ءرولى كۇشەيتىلىپ, ونىڭ ۇكىمەتتى باقىلاۋ مۇمكىنشىلىگى ارتتى.

2018-2019 جىلدارى قازاق اۋىلدارى­نىڭ دامۋ مۇمكىنشىلىكتەرىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى رەفورما جۇزەگە استى – جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ جەكە بيۋدجەتى (4-دەڭگەيلى بيۋدجەت) ەنگى­زىلدى. قازاقستان ءۇشىن بۇل رەفورمانىڭ اۋقىمى مەن ماڭىزى زور. 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ رەفورماعا 2353 اكىمشىلىك بىرلىك (وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار, اۋىلدار, كەنتتەر, اۋىلدىق اۋداندار) تارتىلدى. قارجىلىق جاعىنان بولەك رەفورما مەملەكەتتەگى كۇشتەردىڭ ورنالاسۋىنا ماڭىزدى ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەر ەنگىزۋدە – ول بيلىك پەن حالىق­تىڭ اراسىنداعى الشاقتىقتىڭ تەز ارادا قىسقارتىلۋىنا ىقپال ەتتى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل ازاماتتاردىڭ قازاقستانداعى بارلىق باسقارۋ جۇيەلەرىندە شەشىم قابىلداۋ ۇردىسىنە قاتىسۋىنىڭ ەڭ ءبىر تىكەلەي فورماسى بولىپ تابىلادى.

اتالعان رەفورمالار زاماناۋي قازاق­ستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ايتارلىقتاي جاڭالىقتار اكەلگەنىمەن, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسى مەن مەملەكەتتىك اپپارات­تىڭ ناتيجەلى قىزمەت اتقارۋى جانە ونىڭ جالپى تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بۇگىندە باسىم ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا زاڭ قابىلداۋ جانە مەملەكەتتىك باس­قارۋداعى ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇ­مىس­تاردىڭ جوعارى قارقىنىنا قارا­ماس­تان, ۇلت جوسپارىنىڭ اياسىندا ايقىندالعان رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ حالىقتىڭ ءۇمىتىن اقتاماۋدا. ونىڭ ۇستىنە مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ جەتكىلىكتى دارەجەدە ءتيىمدى بولماۋىنىڭ اناعۇرلىم ايقىن كورىنىستەرى, اسىرەسە دۇنيە جۇزىندە ورىن الىپ وتىرعان كوروناۆيرۋس ىندەتى كەزىندە تايعا تاڭبا باسقانداي سەزىلدى. ول جايىندا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ پاندەميا كەزىندە قوعامنىڭ دامۋى ءۇشىن ءوزىنىڭ ماڭىزدىلىعىن دالەلدەگەن تسيفر­لىق ينفراقۇرىلىمنىڭ ساپاسى مەن سەنىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قاجەت­تىگىن ايتا وتىرىپ, «تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن قايتا قاراۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدى قاتاڭ تاپسىرعان بولاتىن. ال بۇل باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى قانشا جۇ­مىس ىسكە اسىرىلعانىمەن, ناتيجە كوزگە كورىن­بەي تۇرعانى ءبىزدى دە, اسىرەسە حالىق­تى دا قىنجىلتادى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزي­دەنتى ق.ك.توقاەۆ وسى جىلدىڭ 1 قىر­كۇيەكتەگى «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» اتتى حالىققا جول­داۋىندا مەملەكەتتىك باسقارۋ ينستيتۋتى­نا تولىق ءبىر تاراۋىن ارنادى. ۇكىمەتكە رەفورمالاردى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك باس­قارۋ­دىڭ جاڭا ۇلگىسىن ۇسىندى. وسى جول­داۋدا كورسەتىلگەن ماسەلەلەردى شەشۋ ماق­ساتىندا ەلىمىزدە جاڭادان ستراتە­گيا­­لىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنت­تىگى قۇرىلدى جانە ول تىكەلەي پرە­زي­دەنتكە باعىنىشتى مەملەكەتتىك ورگان بولادى. نەگىزگى ماسەلە مەملەكەتتىك باس­قارۋعا, ونداعى كادر ساياساتىنىڭ دۇرىس جۇرگىزىلۋىنە, اسىرەسە شەشىم قابىلداۋ مەن ونىڭ ورىندالۋىنا, ال ەڭ نەگىزگىسى جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋ ارقىلى شەشىمنىڭ ناتيجەلى بولۋىنا باسا نازار اۋدارىلۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار بۇل ورگاننىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى مىنالار بولۋى ءتيىس: مەملەكەتتىك باسقارۋعا قاتىستى قالىپ­تاسقان كوزقاراس پەن جىلدار بويى ورىن الىپ كەلگەن تۇجىرىمدامانى ترانسفورماتسيالاۋ, ازاماتتار مەن قوعامنىڭ جەدەل جانە ءتيىمدى ءوزارا ارەكەتتەسۋىن قامتاماسىز ەتۋ.

مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ مەملە­كەت­تىك جوسپارلاۋ ساياساتىن جەتىلدىرۋدى ناقتىلاي وتىرىپ, مىناداي تۇجىرىم ايت­قان بولاتىن: «داستۇرگە ساي, مەملە­كەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىندە جوسپارلاۋ, ورىنداۋ جانە باعالاۋ قىزمەتىن نەگى­زىنەن مەملەكەتتىك اپپارات اتقارادى. بۇل – دۇرىس ەمەس. مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسى ادام رەسۋرستارىن بارىنشا جۇمىلدىرۋعا ءتيىس, ياعني جەكە سەكتور مەن قوعام وكىلدەرىن تولىققاندى سەرىكتەستەر رەتىندە جۇمىستىڭ بارلىق كەزەڭىنە – جوسپارلاۋعا, ورىنداۋعا جانە باعالاۋعا تارتۋى كەرەك». بۇل ورىندى بەرىلگەن تاپسىرما, مەملەكەتتىڭ جوسپارلاۋ جۇيەسىنىڭ بارلىق دەڭگەيىندە دە جوس­پارلاۋدى جۇيەلى تۇردە قايتا قاراستىرۋ كەرەك, ەسەپ جيناۋدان («تيىمسىزدىكتى باقى­لاۋ») ناتي­جەلەردى جانە مەملەكەتتىك ين­تەر­ۆەن­تسيا­لاردىڭ ادامداردىڭ ءومىرى مەن مىنەز-قۇلقىنا اسەرىن باعالاۋ تاجى­ري­بەسىنە اۋىسۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. قازىر­گى جاھاندانۋ كەزىندە نەگىزگى مىن­دەت – اتاۋسىز جوسپارلاۋدان ءال-اۋقات­قا جەتۋ­دى, ەلدىڭ تۇراقتى دامۋىن ماق­سات ەتە­تىن مەملەكەتتىك ساياساتقا اۋىسۋ. مەم­لە­كەت­تىك جوسپارلاۋ جۇيەسى «ماسە­لە­لەر­دى باس­قارۋدان وزگەرىستەردى باس­قا­رۋعا» اۋىسۋى ءتيىس. مەملەكەتتىك جوسپار­لاۋ­دىڭ ۇزىن-سونار يەرارحيالىق قۇجات­تارى مەن كور­سەت­كىش­تەرىنىڭ ورنىن يكەمدى ستراتە­گيا­لار مەن ساۋاتتى جاسالعان ستسەناريلەر باسۋى ءتيىس.

مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ نەگىزگى جۇ­يە­لەرىن ترانسفورماتسيالاۋعا بايلانىست­ى مىناداي تۇجىرىم جاساۋعا بولادى: «بارلىعى دا ادامدار ءۇشىن» قاعيداتىن باستى نازارعا الا وتىرىپ, مەملەكەتتىك ور­گانداردىڭ رەسۋرستارى مەن نەگىزگى فۋنك­­تسيا­لارىنا كوڭىل اۋدارۋىمىز قاجەت, سەبەبى كەيبىر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ فۋنك­­تسي­يال­ارىنىڭ كوپتىگىنەن, كەي جاع­دايدا وزدەرىنىڭ ناقتى اتقاراتىن فۋنك­تسيا­لارىن سەزىنىپ تە, اڭعارىپ تا جاتپايتىنى كورىنىپ قالادى. فۋنكتسيالار مەن ۇردىستەردى رەتتەۋ نەگىزىندە بيۋدجەت­تەۋدى, مەملەكەتتىك قىزمەتتى قايتا راسىم­دەۋ, مەملەكەتتىك ورگاندارعا قاراستى ۇيىمداردىڭ قۇرىلىمى مەن قىزمەتىن وڭ­تاي­لاندىرۋ ماسەلەلەرى جۇزەگە اسى­رىلۋى ءتيىس. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ حالىققا ارناعان جول­داۋىن­داعى تاعى باسا نازار اۋداراتىن جاڭالىقتىڭ ءبىرى – ول رەفورمالار جونىن­دەگى جوعارى پرەزيدەنتتىك كەڭەس. مەم­لەكەتتىك باسقارۋداعى نەمەسە ەكونو­ميكا سالاسىنداعى تۋىنداعان ماسەلەلەردى زا­مان تالابىنا, دۇنيە جۇزىندەگى قالىپ­تاسقان احۋالدى ەسكەرە وتىرىپ, شەشۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايتىن بولسا, بۇل كەڭەس­تىڭ تەز ارادا شەشىم قابىلداۋ مۇم­كىنشىلىگىن ەسكەرسەك, ونىڭ ءرولىنىڭ كۇشەيەتىنى ءسوزسىز. وسى اتالعان ماسە­لەلەردى شەشۋدە بۇل كەڭەستىڭ شەشىمدەرى تۇپكىلىكتى بولادى.

تەز ارادا شەشۋدى تالاپ ەتەتىن ماسەلە­لەردىڭ ءبىرى, ارينە مەملەكەتتىك ورگان­داردىڭ تيىمدىلىگىن كوتەرۋ جانە ولاردىڭ قىزمەتىن وڭتايلاندىرۋ. وسى ماقساتتا مەملەكەت باسشىسى ورتالىق ورگاندار باسشىلارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن كوتەرۋ, شەشىم قابىلداۋ, ناتيجەلى جۇمىس اتقارۋ ماقساتىندا جاۋاپتى حاتشىلار ينستيتۋتىن قىسقارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل ۋاقىتىندا قابىل­دانعان شەشىم. نەگىزىنەن جاۋاپتى حاتشىلار ورتالىق ورگان باسشىسىنىڭ قىزمەتىنە ارالاسپاي, اكىمشىلىك جانە كادر ماسەلەلەرىمەن اينالىسۋى ءتيىس ەدى. بىراق ءىس جۇزىندە ولاي بولىپ شىقپادى, كەرىسىنشە كەيبىر ماسەلەلەردى شەشۋ جولىندا ولاردىڭ ىنتىماقتاستىعىنان بۇرىن, ءبىر-بىرىنە قارسى تۇرۋ ارەكەتتەرى كوبەيگەن ەدى. سوندىقتان پرەزيدەنتتىڭ بۇل شەشىمى وسى وزگەرمەلى كەزەڭدە تەز ارادا ناتيجەلى شەشىم قابىلداۋدا قاجەتتى قۇرالعا اينالۋى ءتيىس.

مەملەكەت باسشىسى مەملەكەتتىك باس­قارۋ سالاسىن جەتىلدىرۋدە مەملەكەتتىك قىز­مەتشىلەر ءرولى زور ەكەندىگىن جانە ولار­دىڭ قىزمەتى ءار ۋاقىتتا دا ءوز نازا­رىن­دا بولاتىنىنا توقتالىپ: – «مەم­لە­كەتتىك قىزمەت جۇيەسىن رەتكە كەلتى­رىپ, قايتا قۇرۋ كەرەك. پاندەميا كەزىن­دە مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ باسىم بولىگىنىڭ قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ رەجى­مىنە كوشۋى مەملەكەتتىك اپپاراتتى قىس­قارتۋ كەرەكتىگىن جانە بۇعان تولىق مۇم­كىندىك بار ەكەنىن كورسەتتى». اتالعان تاپسىرماعا سايكەس مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتكەرلەرىن وسى جىلى 10 پايىزعا, ال كەلەسى جىلى 15 پايىزعا قىسقارتىلۋى ءتيىس. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قىزمەتى مەن شەشىمىنە ەل دامۋى مەن ءبىزدىڭ ازاماتتاردىڭ تاعدىرى تاۋەلدى ەكەنىن ەسكەرە وتىرىپ, سايكەسىنشە ولار ءبىزدىڭ قوعامنىڭ اعىمداعى قاجەتتى­لى­گىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بولاشاق مۇم­كىنشىلىكتەرىن ەسكەرە الاتىن كاسىپ­قوي بولۋى ءتيىس. ولار جاھاندىق بولاشاق­قا كوزقاراس, ستراتەگيالىق ويلاۋ, ترانس­فورماتسيالىق كوشباسشىلىق سىندى قۇزىرەتتەرگە يە بولۋى ءتيىس. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇنداي شەشىم قابىلداۋى, قازىرگى وزگەرمەلى كەزەڭدە مەملەكەتتىڭ قالىپتى دەڭگەيدە دامۋىنا اسەر ەتەتىن بىردەن-ءبىر تەتىك ەكەنى ءسوزسىز. قازىر ستەرەوتيپتەردى وزگەرتۋ ۋاقىتى جانە ونى كوشباسشىلار عانا ىسكە اسىرا الادى, بىراق بۇل لاۋازىمعا بايلانىستى ەمەس ەكەندىگىن تۇسىنە ءبىلۋىمىز كەرەك, كەز كەلگەن پوزيتسيادا بەيىمدى كوشباسشى ەمەس, ماسەلەگە كەڭىنەن قاراي الاتىن, ءوسۋ مەن دامۋ ءۇشىن وزگەرمەلى جاعدايلاردى پاي­دالانا الاتىن ترانسفورماتسيالىق كوشباسشى بولۋ قاجەتتىلىگىن ءتۇيسىنۋىمىز قاجەت. مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى كوم­مۋ­ني­­كاتسيانىڭ داعدارىسى دا كوشباس­شى­لىقتىڭ قاجەتتىلىگىمەن بايلانىستى. باسشى ءدال قازىر جانە وسى جەردە, وسى ساتتە وزىنە جاۋاپكەرشىلىك الا ءبىلۋى, جىلدام شەشىم قابىلداي ءبىلۋى, مەم­لەكەتتىك ورگاننىڭ پوزيتسياسىن جەت­كىزە بىلۋىمەن قاتار, قابىلداناتىن شە­شىم ەل بولاشاعىنىڭ, حالىقتىڭ, ءتىپتى ءاربىر ازاماتتىڭ قاجەتتىلىگىنە باعىتتالۋى ءتيىس ەكەندىگىن ءتۇسىنۋى كەرەك. بۇگىندە مەم­لە­كەتتىك سەكتوردا كورپوراتيۆتىك باسقارۋ قاعيداتتارى قارقىندى ەنگىزىلۋدە. ءبىز مەملەكەتتىك قىزمەت سەرۆيستىك ءارى كليەنت­كە باعدارلانعان بولۋى ءتيىس دەپ ءجيى ايتامىز, ال بۇل – كورپوراتسيا جۇ­­­مى­سىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى. ولارعا ءتان – قۇندىلىقتار مەن بولا­شاققا كوزقاراس. ءدال وسى تۇستا كورپو­را­­تيۆتىك جانە ۇيىمدىق مادەنيەتتى قالىپ­تاستىرۋ بويىنشا ءارى قاراي جۇ­مىس ىستەۋ ءالى دە تالاپ ەتىلەدى. ماڭىز­دى ماسە­لەنىڭ ءبىرى – ادامي كاپيتالدىڭ قۇندى­لىقتارى مەن ونىڭ دامۋىن مو­يىنداۋ. قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەتتىك قىزمەتتە 90 مىڭنان استام ادام جۇمىس ىستەيدى, ال مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنى سولارعا بايلانىستى. سوندىقتان كورپوراتسيالارداعى سياقتى ولاردىڭ كاسىبي دامۋى مەن موتيۆاتسيا­سىنا ۇلكەن نازار اۋدارۋ قاجەت. 2021 جىلدىڭ 1 شىل­دەسىنەن باستاپ, ەڭبەككە اقى تولەۋدە جاڭا جۇيە قولدانىسقا ەنەدى, ول جايىن­دا پرەزيدەنتىمىز ناقتى تاپ­سىرما بەردى. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ادامي رەسۋرستاردى باسقارۋدىڭ جاڭا قۇرال­دارى ەنگىزىلۋ كەزەڭى كەلگەن سياقتى, سون­دا عانا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ءوز مۇم­كىن­دىكتەرىن ىسكە اسىرۋ, تۇلعالىق ءوسۋ مۇمكىن­د­ىكتەرىنە يە بولا الادى.

بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت باسقارۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن قاراستىرۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى, ارينە ول – تۇراقتى دامۋ نەگىزىندە مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك دامۋىن مەيلىنشە قامتاماسىز ەتۋ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋ, حالىقتىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ ۇردىسىنە قاتىستىرۋدى وڭتايلاندىرۋ. ازاماتتاردى باسقارۋشىلىق شەشىمدەردى قابىلداۋعا تارتۋ كونسترۋكتيۆتى ازامات­تىق قوعام قۇرۋدا ەرەكشە ورىن الاتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان دا ونى تۇبەگەيلى شەشۋ جولىندا قاجەتتى جۇيەلىك شارتتار انىق­تالۋى ءتيىس دەپ ەسەپتەيمىز.

ۇكىمەتتىڭ نەگىزگى ماقساتى – ازاماتتار مەن قوعامدى باسقارۋ ەمەس, كەرىسىنشە ولارمەن بىرلەسە وتىرىپ باسقارۋدى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. حالىقتى مەيلىنشە باسقارۋ ۇردىسىنە قاتىستىرا وتىرىپ, قازاقستانداعى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋىمىز جانە ودان ءارى دامىتۋىمىز كەرەك. ەڭ نەگىزگى قاعيدات – «بارلىعى دا ادامدار ءۇشىن».

مەملەكەت باسقارۋداعى مەملەكەتتىڭ حالىقپەن ءوزارا قارىم-قاتىناستا بولۋى, ولاردىڭ مەملەكەتتىك بىرەگەيلىككە ىق­پالداسۋىن, بيلىككە دەگەن نيەتتەستىگىن, وعان دەگەن سەنىم دەڭگەيىن ارتتىراتىن, ەل بولاشاعىنداعى شىنايى ادامي بەي­نەنى قالىپتاستىرۋدا شەشۋشى ءرول اتقا­راتىن, ونىڭ نەگىزىن قالايتىن قۇرالى رەتىن­دە قالىپتاسۋى ءتيىس. بولاشاقتا بۇل ۇدىرىستەر جاعىمدى اسەر تۋدىراتىن جانە جاhانعا ەلىمىزدە قالىپتاسقان وڭتايلى ءومىر شىندىعىنىڭ بارىنشا قاراپايىم جانە تۇسىنىكتى بەينەسىن قالىپتاستىرۋ بولسا, ناتيجەسىندە ەلىمىزدەگى ءومىر ءسۇرۋ قالپىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيىنىڭ ارتۋىنا تۇرتكى بولىپ, ونىڭ نەگىزگى فاكتورىنا اينالاتىنىنا سەنىمىمىز مول.

ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ,

زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, Nur Otan فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى,

ەركىن ءدۇسىپوۆ,

زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور,  قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ 1-ءشى ۆيتسە-رەكتورى, Nur Otan پارتياسىنىڭ مۇشەسى