مينيسترلىك نارىقتى ەلەكتروندى ساۋدا الاڭىنا كوشىرۋ مەرزىمىن 2024 جىلعا دەيىن سوزۋدى ۇسىنىپ وتىر. ايتپەسە گاز قۇيۋ ستانسالارىنداعى سۇيىتىلعان گازدىڭ باعاسى 40 پايىزعا قىمباتتاۋى مۇمكىن. بەلگىلى بولعانداي, ەلەكتروندى ساۋدا الاڭى ارقىلى جۇمىس ىستەۋ تاۋەلسىز گاز قۇيۋ ستانسالارىنىڭ وڭ جامباسىنا كەلگەنىمەن, گاز قويمالارى يەلەرىنە ءتيىمسىز بولىپ وتىر.
باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ Open Space فورماتىنداعى جيىنىندا ايتىلعانداي, 2025 جىلى قازاقستاننىڭ سىعىمدالعان گاز سالاسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ورتاق نارىعىنا ەسىگىن ايقارا اشۋعا ءتيىس. وسى ورايدا ىشكى نارىقتىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءۇشىن كەلەر جىلدان باستاپ سۇيىتىلعان گازدى تۇگەلدەي ەلەكتروندى ساۋدا الاڭىنا شىعارۋ جوسپارلانعان بولاتىن. جىل اياقتالۋعا ءۇش اي قالسا دا, بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ءبىر ارناعا تۇسپەي وتىر.
– تاراپتاردىڭ پىكىرىن تىڭدادىق. جوسپار مەرزىمىن شەگەرۋدىڭ بىرنەشە ستسەناريىن پىسىقتاۋ كەرەك. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى نارىقتى بىردەن ەمەس, كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەلەكتروندى ساۋدا الاڭىنا شىعارۋدى ۇسىنىپ وتىر. ياعني, جىل سايىن نارىقتىڭ 25 پايىزى ەلەكتروندى الاڭعا كوشىپ وتىرسا, 2024 جىلى مىندەت تولىق ورىندالماق. بالكىم, مۇنى 4 جىلعا سوزعانشا, 50 پايىزدان شىعارىپ, ەكى جىلدىڭ ىشىندە اياقتاعان ءجون شىعار. ەلەكتروندى الاڭعا قاڭتاردا ەمەس, شىلدەدە كوشسە, حالىقتىڭ قالتاسىنا سالماق تۇسپەيتىن سەكىلدى. وسى سياقتى بىرنەشە نۇسقانى پىسىقتاعان ابزال. سولاردىڭ نەگىزىندە عانا شەشىم قابىلداۋ كەرەك, – دەدى باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى سەرىك جۇمانعارين.
جالپى جاڭادان قۇرىلعان اگەنتتىك ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى مونوپوليانىڭ مۇرتىن بۇزۋعا نيەتتى. اسىرەسە كومىر, جانار-جاعارماي, سۇيىتىلعان گاز نارىقتارىندا دەلدالدار تىم كوپ. بۇل سالادا نەگىزگى ويىنشىلاردىڭ مونوپولياسى ايقىن كورىنىپ تۇر. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, نەگىزگى ويىنشىلاردىڭ ۇلەسى مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرى نارىعىندا 86 پايىزدى, تۇرمىستىق كومىر نارىعىندا 78 پايىزدى, سىعىمدالعان گاز نارىعىندا 95 پايىزدى قۇراپ وتىر.
– ارينە, مۇنىڭ قاراپايىم حالىقتىڭ قالتاسىنا تىكەلەي اسەرى بار. ماسەلەن, شۇباركول كومىرىنىڭ كەنىش باسىنداعى باعاسى – 5 819 تەڭگە. ونى تاسىمالداۋشى 17 ۇيىم بولشەك ساۋداعا 10 117 تەڭگەمەن ساتىپ وتىر. ال بولشەك ساۋداداعى ويىنشىلار قاراپايىم حالىققا كومىردىڭ ءبىر تونناسىن 12 500 تەڭگەگە ءتۇسىرىپ بەرەدى. سوندا كەنىش باسىنداعى باعا قاراپايىم تۇرعىنعا جەتكەنشە 98 پايىزعا وسەدى. قاراجىرا كومىرى دە ساتىپ الۋشىعا قىمبات كۇيىندە جەتەدى. كەنىش باسىندا 4 117 تەڭگە تۇراتىن بۇل كومىردىڭ كوتەرمە ساۋداداعى قۇنى – 6 288 تەڭگە, قاراپايىم حالىق ءۇشىن – 12 700 تەڭگە. مۇنداعى ۇستەمە باعا ءتىپتى 155 پايىزعا دەيىن جەتىپ جىعىلادى. مۇناي ونىمدەرى نارىعىندا ساناۋلى عانا كومپانيا ۇستەمدىك ەتىپ وتىر. ولار مۇناي مەن گاز ساۋداسىنىڭ بارلىق ساتىسىندا تىزگىندى يەمدەنىپ العان. ماسەلەن, «قازمۇنايگاز», «CNPC» كومپانيالارىنىڭ مۇناي وندىرىسىندەگى ۇلەسى 50 پايىز بولسا, وڭدەۋدەگى ۇلەسى – 100 پايىز. مۇندا دا ساۋدا اشىق الاڭنان تىس جۇرەدى. ياعني كەلىسسوزدەر ەكىجاقتى كەلىسىمشارت نەگىزىندە بەكىتىلەدى. سايكەسىنشە, اشىقتىق جوق, – دەيدى اگەنتتىك وكىلى ارسەن ىسقاقوۆ.
سۇيىتىلعان گاز نارىعىندا دا وسىعان ۇقساس جاعداي قالىپتاسقان. قازىر تاۋەلسىز گاز قۇيۋ ستانسالارى ءونىمدى تەك گازجەلىلىك ۇيىمدار ارقىلى عانا ساتىپ الا الادى. ءوندىرۋشى گازدىڭ ءار ءليترىن 16 تەڭگەدەن بەرەدى. قۇبىر يەلەرى ونى گاز قۇيۋ ستانسالارىنا 45 تەڭگەدەن ساتادى. ال ستانسالار كولىك يەلەرىنە 75 تەڭگەمەن وتكىزەدى. ەگەر ءونىم گازجەلىلىك ۇيىمدار ارقىلى ەمەس, ەلەكتروندى ساۋدا الاڭى ارقىلى ساتىلسا, گاز قۇيۋ ستانسالارى ءبىر ليتر سۇيىتىلعان گازعا 29 تەڭگە شىعىندار ەدى. بۇل نارىقتا جىل سايىن 100 مىڭ توننا سۇيىتىلعان گاز ساۋ دالانادى.
ەسكە سالا كەتەيىك, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى 2020 جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا سۇيىتىلعان مۇناي گازىنىڭ كوتەرمە ساۋداداعى باعاسى قوسىمشا قۇن سالىعىنسىز 28 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى دەپ حابارلاعان ەدى. بۇل 2017 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنداعى شەكتى باعامەن بىردەي.
