سۋرەتتەردە: ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرى: 1)قىدىرعالي نۇرماعانبەتوۆ, 2) قوڭقاي جاعىپار ۇلى, ونىڭ زايىبى, تىل ارداگەرى كلارا جانۇزاققىزى
ەر ەتىگىمەن قان كەشكەن سوعىستا داۋقارالىقتار تالاي ەرلىك كورسەتىپ, جوعارعى باس قولباسشىنىڭ العىسىن الىپ, وردەن, مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. ماسەلەن, باتىرلىق كورسەتكەندەردىڭ قاتارىندا كىدىرعالي نۇرماعانبەتوۆ, باياحمەت ميحين, قاسەن وماروۆ, اقجىگىت, احمەت قاجىكەنوۆتەر, نۇرعالي, قۇرمانعالي, قوڭقاي جاعىپاروۆتار, قايىرجان ابدەشەۆ, جۇسىپبەك ماحمەتوۆ, جامانتاي الماعامبەتوۆ, شالاباي قاناشەۆ, كوشەكباي سادۋاقاسوۆ, قاريپەن مۇقاجانوۆ, شاياحمەت شامعانوۆ, اقبۇزاۋ رساەۆ, قازىباي ىسقاقوۆ, جۇقىش دۇيسەنوۆ, قابدوللا دۇيسەنباەۆ, تۇرسىنحان ۋاليەۆ, مۇحامەتجان, ەرعالي ابىلوۆتەر, مولداعۇل, سماعۇل قوجاگەلديندەر, سامەن تىلەۋلين, تۇرعان يساتاەۆ, ءماس بەگىباەۆ, كولباي رساەۆ, قايىرجان احمەتوۆ, سەركەلباي راحيموۆ, قاينول, ءالىم دۇيسەنوۆتەر جانە تاعى باسقالار بار.
قىدىرعالي نۇرماعانبەتوۆ جاستىعىنا قاراماستان قايتا-قايتا مايدانعا سۇرانىپ, قىسقا مەرزىمدە اتقىشتار ۋچيليششەسىن اياقتاعان سوڭ كۋرسك-ورلوۆ شايقاستارىنا ۆزۆود كومانديرى رەتىندە قاتىستى. جاس لەيتەنانت قيان-كەسكى ۇرىس كەزىندە جەكە-دارا ەرلىك كورسەتىپ ءارى جاۋىنگەرلەردى جىگەرلى سوزدەرىمەن رۋحتاندىرادى ەكەن. قىدىرعالي اتقىشتار بولىمشەسىن باسقارىپ ۋكراينا, بەلورۋسسيا, ۆەنگريا, رۋمىنيا جەرلەرىن جاۋدان ازات ەتۋگە بەلسەنە قاتىسادى.
1945 جىلى 9 مامىر – جەڭىس كۇنىن جاس وفيتسەر اۋستريا جەرىندە قارسى الدى. قىدەكەڭ ەرلىكتەرى ءۇشىن وردەن, مەدالدارمەن ماراپاتتالادى. سوعىستان كەيىن مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە قىزمەتكە شاقىرىلادى. وسى سالادا گەنەرال-مايور ق.نۇرماعانبەتوۆ جارتى عاسىرعا جۋىق قىزمەت ەتىپ, قۇرمەتكە بولەندى. بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدىڭ استاناسىنداعى ونىڭ بۇرىنعى تۇرعان ۇيىنە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلعان.
وتانىن جاۋدان قورعاپ, امان-ەسەن ورالعان مايدانگەرلەرىمىزدىڭ ىشىندە 88-ءشى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ جاۋىنگەرى, ەكى رەت «داڭق» وردەنىن العان باياحمەت ميحين دە بار. ول ءبىر سۇراپىل شايقاستا باتىرلىق كورسەتىپ, ءفاشيستىڭ دزوت-ىن جويىپ, گەنەرالدىڭ العىسىن الادى. ەلگە ورالعان سوڭ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن كولحوزدىڭ, سوۆحوزدىڭ مالىن باعىپ, ادال ەڭبەگىمەن جەرلەستەرىنىڭ سەنىمى مەن قۇرمەتىنە بولەندى. «ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەرسىڭ» دەگەندەي وسىنداي ونەگەلى وتباسىنان تاربيلەنىپ شىققان بالالارى امانتاي, امان, مامانا, قورعانبەك, ەسلامبەك, ايناگۇل ومىردە ءوز جولىن تاۋىپ, بۇگىندە جاستارعا ۇلگى-ونەگە بولىپ ءجۇر. ماسەلەن, قورعانبەك كوپ جىلدار اۋە قارۋلى كۇشتەرىندە قىزمەتىن ادال اتقارىپ, اۆياتسيا پودپولكوۆنيگى شەنىندە زاپاسقا شىقتى.
سوعىستا قاھارماندىق كورسەتكەندەردىڭ قاتارىندا «قىزىل جۇلدىز» وردەنىنىڭ يەگەرى, جۇرگىزۋشى, داۋقارالىق سارباز قاسەن ومار ۇلى دا بار. ول اۋىلىنان كولحوزدىڭ جالعىز «زيس-5» اۆتوماشيناسىمەن مايدانعا اتتانىپ, لەنينگراد مايدانىندا سوعىسقا قاتىسىپ, مايداننىڭ العى شەبىنە كۇنى-ءتۇنى كولىگىمەن وق-ءدارى, سنارياد تاسىپ, جوعارعى باس قولباسشىنىڭ العىسىنا يە بولادى.
داۋقارالىقتاردىڭ كەيبىرەۋلەرى قيىر شىعىستا جاپوندارمەن شايقاستى. سولاردىڭ قاتارىندا جاۋىنگەر مۇحامەتجان ءابىلوۆ تە بولدى. رۋحى مىقتى, ەرجۇرەك م.ءابىلوۆ بەس-التى قاباتتى بەرىك بلينداجداردى جويادى. بۇيرىقتاردى مۇلتىكسىز ورىنداعاندىقتان كومانديرى «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىن ومىراۋىنا قادايدى. ەڭبەكقور, قادىرلى جان سوعىستان كەيىن بۇكىل ساناۋلى عۇمىرىن كوپتەگەن يگىلىكتى ىستەرگە ارناپ, اقپەيىل, يماندى, تىلدا ايانباي ەڭبەك ەتكەن زايىبى شايزا ەكەۋى تۇرعىنباي, باعدا, قاراپا, مارال, روزا اتتى ارداقتى ۇل-قىزدارىن تاربيەلەپ, ارتىنا ەلەۋلى ءىز قالدىرىپ كەتتى.
سوعىستا جاعىپار رىسباي ۇلىنىڭ وتباسى التى ازاماتىن مايدانعا اتتاندىردى. ولار: جاعىپار رىسباي ۇلىنىڭ تەپسە تەمىر ۇزەتىن ءۇش ۇلى – نۇرعالي, قۇرمانعالي, قوڭقاي, ءۇش ءىنىسى ايتماعامبەت, ءامىرجان, قايىرجان. جاعىپاردىڭ ءۇش ءىنىسى 1943 جىلى قىرعىن شايقاستا ەرلىكپەن قازا تاپتى. ولار قيان-كەسكى ۇرىستاردا فاشيست اسكەرلەرىن اياۋسىز وقتىڭ استىنا الىپ, ايرىقشا ەرلىك تانىتقانداردىڭ اراسىندا بولىپتى.
جاعىپار رىسباي ۇلىنىڭ ۇلدارى نۇرعالي, قۇرمانعالي, قوڭقاي مايداندا اۋىر جارالانسا دا ەلگە امان-ەسەن ورالدى. قۇرمانعالي جاعىپار ۇلى 106-شى كاۆالەريا ديۆيزياسىندا قىزمەتىن اتقارىپ, ەرلىگىمەن تانىلادى. مايداندا ءبىر قولىنان ايىرىلعان ول كوپ جىلدار بويى مۇعالىم بولىپ ەڭبەك ەتتى. سونداي-اق نۇرعالي جاعىپار ۇلى ۇلى وتان سوعىسى باستالعانعا دەيىن كەڭەس-فين مايدانىنا قاتىسىپ, سوعىستىڭ سوڭىنا دەيىن مايداننىڭ العى شەبىندە بولىپ, قاھارمان, قايراتتى جىگىت ەكەنىن كورسەتەدى.
ال كەشە عانا بىزبەن ارالاسىپ, كەزدەسىپ جۇرگەن قوڭقاي اعامىز دا ومىردەن ءوتتى. قوڭقاي جاعىپار ۇلى داۋقارا اۋىلىنداعى ەڭ سوڭعى مايدانگەر ەدى.
قوڭقاي جاعىپار ۇلى سوعىس كەزىندە 89-شى اتقىشتار پولكىندە اسكەري-تەحنيكا مەن قارۋ-جاراقتى قولدانۋدى ەگجەي-تەگجەيلى ۇيرەنەدى. اسكەري دايىندىقتان وتكەن سوڭ سەرجانت ق.جاعىپار ۇلى العى شەپتەگى قيان-كەسكى ۇرىستارعا قاتىسادى. 1-ءشى بەلارۋس مايدانىنىڭ 129-شى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا قاندى شايقاستارعا قاتىسىپ, جوعارعى باس قولباسشىنىڭ العىسىن الادى جانە وردەن, مەدالدارمەن ماراپاتتالادى.
جەڭىستى قوڭقاي جاعىپار ۇلى بەرليننىڭ تورىندە قارسى الادى. سوعىستان كەيىن سەرجانت جاعىپار ۇلى اسكەري قىزمەتىن ءبىراز جىل سامارا قالاسىنداعى ارتيللەريا بولىمىندە جالعاستىرىپ, 1950 جىلى ەلگە ابىرويمەن ورالادى. اۋىلعا كەلگەن سوڭ قوڭقاي جاعىپار ۇلى كولحوزدا بۋحگالتەر, كولحوز توراعاسى قىزمەتىن اتقارىپ, سونان سوڭ «سۆەتلىي» سوۆحوزىنا قارايتىن داۋقارا اۋىلىن زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن ابىرويلى باسقاردى.
قوڭقاي جاعىپار ۇلى وتباسىندا دا ۇلگىلى, ابىرويلى اكە بولا ءبىلدى. سۇيىكتى جارى, اق جارقىن مىنەزدى كلارا جانۇزاققىزىمەن تاتۋ-ءتاتتى عۇمىر كەشىپ, ون بالا تاربيەلەپ, ۇلدارىن ۇياعا, قىزدارىن قياعا قوندىرىپ, نەمەرە-شوبەرە ءسۇيدى.
كلارا اجە دە اكەسى جانۇزاق, ونىڭ ءىنىسى ەسەنتاي سوعىسقا اتتانعاندا شەشەسىمەن بىرگە جاستايىنان تىلدا ەڭبەك ەتكەن. ومىردەن وتكەنشە اق جاۋلىقتى اجەمىز, بەرەكە-بىرلىكتىڭ التىن دىڭگەگى, ەڭبەك ارداگەرى, قادىرلى زەينەتكەر بولدى. ايتا كەتەر جايت, سىيلى باتىر اناعا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى «التىن القا» تاپسىردى.
ساپارعالي جاعىپاروۆ,
پولكوۆنيك, اسكەري جۋرناليست
