يگەرىلمەگەن جەرگە يە تابىلادى

بۇل تۋرالى وبلىس بويىنشا جەردىڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىن باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى سەيسەنعازى چۋكاەۆ ايتىپ بەرگەن ەدى.

سەيسەنعازى جۇماعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, 2016 جىلدان باستاپ وبلىستا پايدالانىلماي جاتقان جانە زاڭنامانى بۇزا وتىرىپ پايدالانىلىپ جاتقان جەرلەردى الىپ قويۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆ بەكىتكەن جول كارتاسى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. بۇدان بولەك, 2018 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى پايدا­لا­نىلمايتىن جەرلەردى, سونداي-اق قۇ­رىلىسقا بەرىلگەن, ءالى بوس جاتقان جەر­­­لەردى الىپ قويۋ جۇمىستارىن جۇر­گى­زۋ­دىڭ ۇقساس الگوريتمى ازىرلەنگەن. بۇل قۇ­­جاتتار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ پاي­­­دا­لانىلمايتىن جەرلەرگە قاتىستى شارا­­لاردى انىقتاۋ جانە قابىلداۋ بويىن­شا ناقتى ءىس-قيمىلىن ايقىندايدى.

– جول كارتاسى جانە الگوريتم شەڭ­بەرىندە باسقارما جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى ورگاندارمەن, پروكۋراتۋرا ورگان­دارىمەن, جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىمەن بىرلەسىپ, جەر جانە كاسىپكەرلىك كودەكستەرىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس پايدالانىلمايتىن جانە زاڭنامانى بۇزا وتىرىپ پايدالانىلاتىن جەرلەر بويىنشا شارالاردى انىقتاۋ جانە قابىلداۋ بويىنشا جۇمىستاردى تۇراقتى نەگىزدە جۇرگىزۋدە. بىرلەسكەن جۇمىس ناتيجەسىندە 2018 جىلدان باستاپ, وبلىس بويىنشا قۇرىلىسقا ارنالعان, جالپى اۋدانى 335,98 گەكتار بولاتىن پايدالانىلمايتىن 632 جەر ۋچاسكەسى انىقتالدى, – دەدى باسقارما باسشىسى س.چۋكاەۆ.

جەر ۋچاسكەلەرىن ماقساتتى پايدالانۋ كەرەكتىگىن تۇرعىندارعا ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن ءتيىستى باسقارما حالىقپەن كوشپەلى كەزدەسۋلەر تۇرىندە, سونداي-اق بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ كەلەدى. جەردىڭ پايدالانىلۋى مەن قورعالۋىنا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا حالىق اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن باسقارمانىڭ جانە ءبىرىنشى باسشىنىڭ رەسمي اككاۋنتتارىندا جەر زاڭناماسىن ءتۇسىندىرۋ بو­يىنشا اقپارات ورنالاستىرىلعان.

باسقارما باسشىسى جەر ۋچاسكەلەرىن پايدالانباعان جاعدايدا تۇرعىندار ءۇشىن ونىڭ سالدارى قانداي بولاتىنىن دا تارقاتىپ ايتىپ بەردى.

س.چۋكاەۆتىڭ مالىمەتىنشە, جەر كودەكسىنىڭ 92-بابىنىڭ تالاپتارىنا ساي­كەس, ەگەر قۇرىلىسقا ارنالعان جەر ۋچاس­كەسى ونى بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىل­دان­عان كۇننەن باستاپ ءۇش جىل ىشىندە (ەگەر جو­با­لاۋ-سمەتالىق قۇجات­تامادا نەعۇرلىم ۇزاق مەرزىم كوزدەلمەسە) ماق­ساتى بويىنشا پاي­دالانىلماسا, وندا جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرى­لىسى ءۇشىن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى ازا­مات­تارىنىڭ جە­كە­­مەنشىگىندەگى جەر ۋچاس­كەسىن قوس­پا­عان­دا, مۇنداي جەر ۋچاسكەسى وسى كو­دەكس­تىڭ 94-بابىندا كوزدەلگەن تار­تىپ­پەن ماج­بۇر­لەپ الىپ قويۋعا جاتادى ەكەن.

باسقارما ماماندارى بەرگەن اقپاراتقا سۇيەنسەك, جەر كودەكسىنىڭ 94-بابىنا سايكەس جەر ۇزاق ۋاقىت پايدالانىلماعان جاعدايدا بۇزۋشىلىقتاردى ءبىر جىل مەرزىم ىشىندە جويۋ تۋرالى نۇسقاما بەرىلەدى. اتالعان قوسىمشا نۇسقاما جەر ۋچاسكەسىنە قۇقىق اۋىرتپالىعى رەتىندە «جىلجىمايتىن م ۇلىككە قۇقىقتاردى مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس مەملەكەتتىك تىركەلۋگە جاتادى.

– اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكستىڭ 462-بابى بويىنشا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن نۇسقامانى ورىنداماعانى نەمەسە تيىسىنشە ورىنداماعانى ءۇشىن اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلادى. بۇل سۋبەكتىنىڭ ساناتىنا قاراي 5-تەن 500 اەك (13 890 – 1 389 000 تەڭگە) مولشەرىندە ايىپپۇل سالۋدى كوزدەيدى (اكىمشىلىك ىستەردى مامانداندىرىلعان اۋداندىق جانە ولارعا تەڭەستىرىلگەن اكىمشىلىك سوتتاردىڭ سۋديالارى قارايدى). وسىدان كەيىن باسقارما سوتقا جەر ۋچاسكەلەرىن ماجبۇرلەپ الىپ قويۋ تۋرالى تالاپ قويادى. بۇدان بولەك, نۇسقامالار سالىق كودەكسىنىڭ 509-بابى, 4-تارماعىندا كوزدەلگەن قوسىمشا 10 ەسەلەنگەن سالىق سالۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنا جىبەرىلەدى. 2015 جىلدان باستاپ جىبەرىلگەن نۇسقامالاردىڭ نەگىزىندە وبلىستىق بيۋدجەتكە قوسىمشا 55,5 ملن تەڭگە ءتۇستى, – دەيدى س.چۋكاەۆ.

بۇدان باسقا, جەر كودەكسىنىڭ 94-بابىنا سايكەس پايدالانباعان جەر ۋچاسكەسىن ماجبۇرلەپ الىپ قويعان مەنشىك يەلەرى (جەردى پايدالانۋشىلار) ارنايى «جەر ۋچاسكەلەرى ماجبۇرلەپ الىپ قويىلعان تۇلعالاردىڭ» تىزىلىمىنە ەنگىزىلەدى, سودان سوڭ ولار 3 جىل ىشىندە جەر ۋچاسكەسىن الا المايدى.

جەر ۋچاسكەلەرى ماجبۇرلەپ الىپ قويىل­عان تۇلعالاردىڭ ءتىزىمىن قالىپ­تاس­تىرۋدى جانە جۇرگىزۋدى, جەردى پايدالانۋ مەن قورعاۋدى باقىلاۋ جونىندەگى ۋاكى­لەتتى ورگان, اۋداندىق (قالالارداعى اۋدان­داردان باسقا) اتقارۋشى ورگان, وب­لىس­تىق ماڭىزى بار قالانىڭ جەرگىلىكتى ات­قا­رۋشى ورگانى ۇسىناتىن اقپاراتتىڭ نە­گى­زىندە ورتالىق ۋاكىلەتتى ورگان جۇزەگە اسى­رادى. قازىرگى تاڭدا باسقارما جولداعان اق­پا­رات­تىڭ نەگىزىندە وبلىس بويىنشا 259 مەنشىك يەلەرى (جەر پايدالانۋشىلار) تىزىمدە تۇر.

باسقارما وكىلدەرى بەرگەن اقپارات­تاردى العا تارتساق, قازىرگى تاڭدا وبلىستا 2018-2019 جىلدارى انىقتالعان, پايدالانىلمايتىن جەر ۋچاسكەلەرىنەن باسقارمانىڭ تالابىمەن جالپى اۋدانى 61,15 گا بولاتىن 323 جەر ۋچاسكەسى قايتارىلىپ الىنىپ, جالپى اۋدانى 17,45 گا 29 ۋچاسكەنى الىپ قويۋ بويىنشا تالاپ-ارىزدار سوت ورگاندارىنىڭ قاراۋىندا جاتىر.

وتەۋسىز نەگىزدە بەرىلگەن الىپ قو­يىل­عان جەر ۋچاسكەلەرى ولاردى ودان ءارى بەرۋ ءۇشىن ارنايى جەر قورىنا ەسەپكە الىنادى. ەگەر ماجبۇرلەپ الىپ قويىلعان جەر ۋچاسكەسى مەملەكەت­تەن ساتىپ الىنعان جاعدايدا, وندا جەر كودەكسىنىڭ 94-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس مۇنداي ۋچاسكە ازاماتتىق ءىس جۇر­گىزۋ زاڭناماسىندا جانە ات­قارۋ­شى­لىق ءىس جۇرگىزۋ جانە سوت ورىن­داۋ­شى­لارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ساۋدا-ساتتىقتا (كونكۋرستاردا, اۋكتسيونداردا) ساتىلادى. جەر ۋچاسكەسىن ماجبۇرلەپ الىپ قويۋ جونىندەگى شىعىستار شەگە­رىلگەن سوڭ جانە مىندەتتەمەلەر بويىنشا تالاپتار مولشەرىندە كەپىل ۇستاۋشىعا تولەنگەننەن كەيىن تۇسكەن سوما جەر ۋچاسكەسىنىڭ بۇرىنعى مەنشىك يەسىنە نەمەسە جەر پايدالانۋشىعا تولەنەدى. ءبىر جىل ىشىندە كەمىندە ءۇش ساۋدا-ساتتىق (كونكۋرستار, اۋكتسيوندار) وتكىزىلگەننەن كەيىن مۇنداي جەر ۋچاسكەسىن نەمەسە وعان جەر پايدالانۋ قۇقىعىن وتكىزۋ مۇمكىن بولماعان كەزدە جەر ۋچاسكەسى سوت شەشىمى بويىنشا ارنايى جەر قورىنا (مەملەكەتكە) ەسەپكە الىنادى ەكەن.

قۇرىلىسقا ارنالعان پايدالانىلمايتىن جەر ۋچاسكەلەرىن انىقتاۋدى باسقارما جەرگىلىكتى اتقارۋشى, پروكۋراتۋرا ورگاندارى نەمەسە زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىنىڭ نەگىزىندە تەكسەرۋ بارىسىندا انىقتايتىن كورىنەدى.

تەكسەرۋ ناتيجەسىندە التاي اۋدانىندا – 83,0 گا الاڭداعى 80 ۋچاسكە, گلۋبوكوە اۋدانىندا – 27,51 گا الاڭداعى 33 ۋچاسكە, ءۇرجار اۋدانىندا – 8,52 گا الاڭداعى 14 ۋچاسكە جانە وسكەمەن قالاسىندا – 181,54 گا الاڭداعى 449 ۋچاسكە, سەمەيدە – 25,93 گا الاڭداعى 30 ۋچاسكە, ريددەردە 2,06 گا الاڭداعى 13 ۋچاسكە انىقتالدى.

باسقارما باسشىسى اتاپ كورسەت­كەندەي, ەڭ كوپ پايدالانىلمايتىن جەر ۋچاسكەلەرى وسكەمەن قالاسىندا تىر­كەلگەن ەكەن, اۋدانى 181,54 گا بولاتىن 449 ۋچاسكە. ودان سوڭ التاي اۋدا­نىن­داعى بۇقتىرما سۋ قويماسىنىڭ جاعا­لاۋىنداعى اۋدانى 83 گەكتاردى قۇرايتىن 80 ۋچاسكە.

ال باسقارما ارقىلى وسى ۋاقىتقا دەيىن سوت تارتىبىمەن نۇسقامالاردى ورىن­دا­ماعانى, جەر ۋچاسكەلەرىن پايدا­لانباعانى ءۇشىن وسكەمەن قالاسىندا اۋدانى 49,09 گا بولاتىن 303 ۋچاسكە, سونداي-اق گلۋبوكوە اۋدانىندا اۋدانى 1,93 گا بولاتىن 12 ۋچاسكە ماجبۇرلەپ الىنعان. سوندىقتان ايماقتاعى جەر يەلەرى ءوز ۋچاسكەلەرىن ۋاقىت وزدىرماي ماقساتىنا ساي پايدالانىپ, ىسكە جاراتقاندارى ابزال. بولماسا, جوعارىدا ايتىلعان ەرەجەگە سايكەس, مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلاتىن كورىنەدى.