حالىقارالىق دەڭگەيدە وتكەن القالى جيىندا تسيفرلى سالانى دامىتۋدىڭ وزەكتى جانە پەرسپەكتيۆالى ترەندتەرى بويىنشا بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى فابريتسيو حوحشيلد, GIGA جوباسىنىڭ جەتەكشىسى, UNICEF Innovation اعا كەڭەسشىسى كريستوفەر فابيان, ەلىمىزدىڭ تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين, ساياسي كوشباسشىلار, حالىقارالىق ساراپشىلار, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى ءسوز سويلەدى.
تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى كوشباسشىلاردىڭ بارلىعى پاندەميا كەزىندە الەم الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەتتەردىڭ بارلىق سالالاردى تسيفرلاندىرۋعا تىرەلەدى دەگەن ورتاق پىكىردە. اتاپ ايتقاندا دۇنيە ءجۇزىن قاۋىپسىز ءارى ساپالى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى كەزەك كۇتتىرمەيدى. قازاقستان, گۆاتەمالا, ءۇندىستان, نيگەريا, مەكسيكا, ارگەنتينا جانە بانگلادەش سياقتى ەلدەردىڭ الدىڭعى قاتارلى ستارتاپتارى ۇسىنىلدى. تسيفرلى تەحنولوگيالار مەن دەرەكتەردىڭ بارلىق الەۋەتىن اشۋعا كومەكتەسەتىن ستارتاپتار تسيفرلى دامۋ سالاسىنداعى تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن جۇزەگە اسىرۋعا ساي كەلەدى.
مينيستر ءوزىنىڭ العى سوزىندە الەم پاندەميا جاعدايىندا جاڭا شىندىققا جانە جاڭا سىناقتارعا بەيىمدەلۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– COVID-19 پاندەمياسى بىزگە الەمنىڭ وزگەرگەنىن جانە تسيفرلاندىرۋعا بەت العانىن كورسەتتى. سوندىقتان پاندەميا بارىسىندا العان ساباقتارىمىزدى, جيناعان تاجىريبەمىزدى ەسكەرە وتىرىپ «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. ۋاقىت تالابىنا سايكەس ءبىز ەلدىڭ تسيفرلى دامۋىنىڭ بەس باسىم باعىتىن ايقىندادىق, – دەدى.
مينيستر ايتقان بەس باعىتقا جەكە-جەكە توقتالار بولساق, ول: اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ; تسيفرلى ۇكىمەتتى دامىتۋ; حالىقتىڭ تسيفرلى ساۋاتىن ارتتىرۋ; تسيفرلى كەڭىستىكتە قاۋىپسىزدىكتى جانە قۇقىقتاردى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ; ەكونوميكا سالالارىن تسيفرلاندىرۋ جانە اۋقىمدى دەرەكتەردى ەنگىزۋ.
ب.مۋسين قازاقستاننىڭ تسيفرلاندىرۋ سالاسىنداعى نەگىزگى كورسەتكىشتەرىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ بايانداماسىندا ايتىلعانداي, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە حالىقتىڭ 97 پايىزى ينتەرنەتكە قول جەتكىزدى. تسيفرلى ساۋاتتىلىق دەڭگەيى 82,1 پايىزعا تەڭ. اۆتوماتتاندىرىلعان مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ ۇلەسى 83 پايىزعا جەتتى. بۇۇ رەيتينگىندە قازاقستان «ەلەكتروندى ۇكىمەتتى» دامىتۋ بويىنشا 193 ەلدىڭ ىشىندە 29-ورىندى الادى.
بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى فابريتسيو حوحشيلد پاندەميا كەزىندە زاماناۋي تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزە الماعاندار قيىندىققا تاپ بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ, الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
– الەم بويىنشا 3,6 ميلليارد ادام ءالى كۇنگە دەيىن ينتەرنەتكە قول جەتكىزە العان جوق. ونىڭ 360 ميلليونى, ياعني 10 پايىزى – 15-24 جاس ارالىعىنداعى جاستار. COVID-19 پاندەمياسى دامۋشى ەلدەردە عانا ەمەس, تەڭسىزدىكتىڭ ءتۇرلى فورمالارىنىڭ شيەلەنىسۋىنە بايلانىستى اۋىر زارداپتارعا اكەلۋى مۇمكىن, – دەدى ول.
فابريتسيو حوحشيلد بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ تسيفرلى ىنتىماقتاستىق اياسىندا جول كارتاسىنىڭ ۇسىنىمدارىن ىسكە اسىرۋ, بايلانىسپەن, ينتەرنەتپەن قامتۋ, تسيفرلى ينكليۋزيانى كەڭەيتۋ جانە تسيفرلى الەۋەتتى دامىتۋ جونىندەگى GIGA باستاماسىنا قازاقستاننىڭ قوسىلعانى ەرەكشە ماڭىزدى وقيعا بولعانىن اتاپ ءوتتى. ول UNICEF, حەو جانە قازاقستان جاھاندىق ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ جولىندا GIGA-نى ىسكە اسىرۋدا العاش جول اشقانى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.
ونلاين رەجىمدە وتكەن جيىننىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن مينيستر ب.مۋسين ءوزىنىڭ facebook-تەگى جەكە پاراقشاسىندا دا اتاپ ءوتتى.
– مەن ءوز تاراپىمنان بىرنەشە قاراپايىم ءارى وزەكتى پروبلەمالاردى شەشۋدى ۇسىندىم. بىرىنشىدەن, مەملەكەتارالىق ەلەكتروندى قۇجات اينالىمىن رەتتەۋ قاجەت. ويتكەنى ءبىز تسيفرلى كۇن ءتارتىبى تۋرالى بۇرىننان ايتىپ كەلەمىز, ال ۇيىلگەن قاعازدار ءالى كۇنگە اداسىپ ءجۇر. ەكىنشىدەن, اۆتوكولىك ساۋداسىنا قاتىستى ماسەلە بار. كولىكتەر ءبىر ەلدەن ساتىپ الىنىپ, ەكىنشى ەلدە ەرەجە بۇزادى, ال ونىڭ ايىپپ ۇلىن كىمنەن الۋ كەرەكتىگىن بىلمەيمىز. مىنە, وسى ەكى كەيستى العا تارتىپ, مەن ءاربىر ەلگە باستاپقىدا كەم دەگەندە, وسىنداي 10 سەرۆيستى تاڭداۋدى ۇسىندىم, ونى ءبارىمىز بىرلەسىپ پىسىقتاپ, ينتەگراتسيالاۋىمىز كەرەك, – دەدى ول.
مينيستر ايتىپ وتكەندەي, جيىندا UNICEF پەن حالىقارالىق ەلەكتربايلانىس وداعى GIGA-نىڭ الەمدەگى ءاربىر مەكتەپتى ينتەرنەتكە قوسۋعا جانە ءاربىر تۇلعانى اقپاراتپەن, مۇمكىندىكتەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان باستامالارى تالقىلاندى. پاندەميا كەزىندە, قاشىقتان ءبىلىم بەرۋگە كوشۋ جاعدايىندا كوپتەگەن ەلدەر وسى جاھاندىق ارىپتەستىكتى قولدايدى.
– ...بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى كەلتىرگەن كەيبىر فاكتىلەر مەنى تاڭعالدىرعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. مىسالى, نيۋ-يوركتە بالالاردىڭ 20 پايىزىنىڭ ونلاين رەجىمدە وقۋىنا جاعداي جاسالماعان. ارينە, پاندەميا شىندىققا وزگەرىس ەنگىزدى, قازىر ءبىز كۇندەلىكتى ونلاين رەجىمدە ىستەيتىن جۇمىس كولەمىن تۇسىندىك, الەم ەندى بۇرىنعىداي بولمايدى. ءبىزدىڭ الدىمىزدا ويلاندىراتىن ماسەلەلەر مەن جاڭا سىن-قاتەرلەر تۇر. ولاردى شەشۋ – ارقايسىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا مىندەتتى تۇردە وڭ اسەر ەتەتىن مۇلدەم جاڭا دەڭگەيگە شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان اسىرا سىلتەمەي, كىشكەنتاي بولسا دا, ناقتى ىسپەن اينالىسۋىمىز كەرەك, – دەدى مينيستر.
