قازاقستان • 27 قىركۇيەك، 2020

تاريحي نىساندار جاڭعىرتىلۋدا

53 رەت كورسەتىلدى

وتكەن سەنبىدە پرەمەر-مينيسترءدىڭ ورىنباسارى ەرالى توعجانوۆ، مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا تۇركىستان قالاسىنا كەزەكتى رەسمي ىسساپارمەن كەلىپ، "ازىرەت سۇلتان" مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىندە اتقارىلعان جۇمىستارىمەن تانىستى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى مەن كۇمبەزىن،  ەسىم حان، ءرابيا سۇلتان بەگىم كەسەنەلەرى مەن تاۋكە حان جەرلەنگەن سەگىز قىرلى  جانە بەلگىسىز ساعانانى، جۇما مەشىتى، جەراستى قىلۋەتىن ارالاپ كورگەن ۇكىمەت مۇشەلەرى كەسەنە مەن جەتى اتا قاقپاسىنا دەيىنگى ورتاعاسىرلىق ماگيسترالدى كوشە بويىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىسىنىڭ بارىسىن، سونىمەن قاتار، تاريحي كوشە بويىندا ورنالاسقان حان ورداسى مەن حان مەشىتىن رەستاۆراتسيالاۋ ءھام رۋحاني مەكەنگە كەلۋشىلەرگە قازاق حاندارىنىڭ ءىزى قالعان وردانى جان-جاقتى تانىستىرۋدىڭ ءمان-جايىنا قانىعىپ، قورىق-مۋزەي اۋماعىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن ارالاپ كوردى.

سونداي-اق، ءحۇىىى-ءحىح عاسىرلاردا قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىندەگى ۇلكەن اقساراي بولمەسىندە توسەلگەن تاريحي سىر كىلەمءنىڭ  ورنالاستىرىلۋى مەن بولمەنى مۋزەيلەندىرۋ جۇمىستارىن دا نازاردان تىس قالدىرمادى.

سوڭعى جىلدارى قاسيەتتى مەكەننىڭ تاريحي كەلبەتىن جانداندىرا ءتۇسۋ ماقساتىندا 88،7 گەكتار اۋماقتى قامتيتىن "ازىرەت سۇلتان" مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىندە كوپتەگەن اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانى بەلگىلى. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تانىمدىق جانە رۋحاني تۋريزم ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساي وتىرىپ، تاريحي ىزدەنىستەردى جانداندىرۋ، قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن تۇركىستان قالاسىنداعى "ازىرەت سۇلتان" قورىق-مۋزەيىنىڭ 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان ءۇش جىلدىق دامۋ جوسپارىن قولعا الىپ، ناتيجەسىندە 17 تاريحي-مادەني نىسانعا رەستاۆراتسيا جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. سونىمەن قاتار، ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى دا ماڭىزدى جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزۋدە.

قازىرگى تاڭدا كەشەندى عىلىمي، رەستاۆراتسيالىق جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ قابىرحانا، قازاندىق، ۇلكەن اقساراي، قابىرحانا، قۇدىقحانا بولمەلەرى اقتالىنىپ، كۇمبەز بەن "تۇركىستان تاريحى" مۋزەيى، رابيا سۇلتان بەگىم كەسەنەسىنىڭ رەستاۆراتسيا جۇمىستارى اياقتالدى. ال،  شىعىس مونشاسى مەن جۇما مەشىتى، داربازا قاقپاسى، حان مەشىتى، جەتى اتا قاقپاسى، قىلۋەت جەر استى مەشىتتەرىندە رەستاۆراتسيالاۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرۋدە. ناقتىراق ايتقاندا، XI-XII عاسىرداعى 40 مەشىتتىڭ ىشىنەن قازىرگى زامانعا دەيىن جەتكەن جالعىز ءدىني ورىن جۇما مەشىتىن ميحرابىمەن بىرگە تولىعىمەن جاڭعىرتۋ جانە اعاش باستىرماسىن كەڭەيتۋ جۇمىستارى دا جوسپارلانعان. قازىرگى تاڭدا مەشىتتىڭ وڭتۇستىك-شىعىس قابىرعالارىنا دەمونتاج جاسالدى.

XI-XII عاسىرعا ءتان قىلۋەت جەراستى مەشىتىن قايتا جاڭعىرتۋ بارىسىندا عيماراتتىڭ نەگىزگى سالماق تۇسەتىن قۇرىلىمدارى مەن جەراستى قۇرىلىسىنىڭ ىرگەسى كەڭەيتىلدى.

ورتاعاسىرلىق شىعىس مونشاسى - XV عاسىردىڭ تاريحي جادىگەرى. مونشا مەن كۇمبەزدىڭ جۇقا قاباتى مەن ينتەرەرى رەستاۆراتسيالانىپ، ەكىنشى ەسىكتى سالۋ جانە ىرگەلەس اۋماقتى اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرۋدە.

"تۇركىستان تاريحى" مۋزەيى - ساۋلەتتىك عيماراتىنا 2000 جىلدان بەرى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن بولاتىن. قازىرگى تاڭدا ساۋلەتتىك ەسكەرتكىشتىڭ شاتىرى تولىعىمەن اۋىستىرىلىپ جاتىر.

ايتا كەتسەك، بىلتىرعى جىلى "ازىرەت سۇلتان" مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنە كەلۋشىلەر سانى - 1 030 000 ادامعا جوسپارلانىپ، ناتيجەسىندە 1 148 436 ادامدى قۇراعان بولاتىن. بيىلعى جوسپار بويىنشا 1 040 000 ادامعا جەتەدىدەپ كۇتىلۋدە ەكەن.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار