توبىقتارى قاجالىپ ءىزىن باعىپ,
قاتىپ قالعان وزەننىڭ مۇزىن جارىپ,
اكىم كەلە جاتىر دەپ ىزدەيدى كەپ,
تاۋىعى جوق اۋىلدان قىزىل بالىق.
«ۋۆوليۋمەن» باستالعان تاڭ اتىسى,
دالا كەزگەن داقپىرتى «دانا» كىسى.
سىمىرگەن ۆيسكيىنە ماڭايلاماس,
مۇعالىمنىڭ الاتىن جالاقىسى.
شاپالاقپەن جاڭعىرىپ تاڭعى دالا,
قارا جەرگە قاقپايدى حاندى قارا,
مازالايتىن ماسانى ماڭايلاتپاس,
سۇراق-جاۋاپ دايىنداپ الدىن الا.
ودا ايتىپ جارىسىپ بار الابى,
ماقتاۋ سوزگە ماس بولىپ قامالادى,
اۋىلعا اكىم كەلىپ كەتسە ەكەن,
تىم بولماسا كۇرە جول جامالادى.
بەيبىت بوجەن
پاۆلودار
سۇراق-جاۋاپ
– مەكەمەمىزگە جاڭا باستىق كەلىپ, ءۇيسىز جۇرگەندەردىڭ ماسەلەسىن بىردەن قولعا الىپ, تۇبىرىمەن شەشتى.
– ونى قالاي شەشىپ ءجۇر؟
– ءۇيى جوقتاردى بىردەن جۇمىستان شىعارىپ جىبەردى.
* * *
– كىم بولىپ جۇمىس ىستەيسىڭ؟
– ۇرىمىن!..
– دالىرەك ايتقاندا؟
– شەنەۋنىكپىن...
* * *
– سالاماتتى عۇمىر كەشۋگە پەيىلىڭىز قاي دارەجەدە؟
– تەمەكىنى ساياباققا بارىپ شەگەمىن, ويتكەنى وندا اۋا تازا...
* * *
ساياباققا دەمالۋعا كەلۋشى ونىڭ كۇزەتشىسىنە:
– مىندا ء«شوپ توسەلگەن الاڭدى باسىپ وتسەڭىز 500 تەڭگە ايىپپۇل تولەيسىز!» دەپ جازىلىپتى, نەعىپ ارزان؟.. – دەيدى.
– ويتپەسەك ونىڭ ۇستىمەن ەشكىم وتپەيتىن بولدى...
* * *
– باكە, جازدا تىنىعۋعا قايدا بارماقسىزدار؟
– ايەلىم – يتالياعا, بالا – انگلياعا!..
– ءسىز شە؟
– تۇرمەگە باراتىن شىعارمىن...
سوتتان كەلەمىن!
– قايدان كەلەسىڭ؟
– سوتتان كەلەمىن…
– ە؟
– سوتى قۇرىسىن, وتتان كەلەمىن…
– نەمەنە, بانك تونادىڭ با؟
– جوعا, كوشەدە ساعىز شايناپ تۇر ەدىم…
– پوليتسيا كەلە جاتقاندا جۇتا سالمادىڭ با؟
– اۋزىمدى كەرىپ, سۋىرىپ الدى.
كەلەسى كۇنى.
– قايدان كەلەسىڭ؟
– سوتتان كەلەمىن…
– ە؟
– سوتى قۇرىسىن, وتتان كەلەمىن…
– نەمەنە, بىرەۋدىڭ قۇلاعىن تىستەپ الدىڭ با؟ قۇلاق تىستەگەنگە دە سوت بولىپ جاتىر…
– جوعا, كورشىمدى ىشىمنەن بوقتاپ ەدىم… «پاراقورسىڭ!» دەپ…
– ويپىرىم-اي , قالاي ءبىلىپ قويعان؟…
– ىشىمە قۇلاعىن توسىپ…
«ويپىرىم-اي, – دەدىم مەن دە ىشىمنەن. – جەگەنى – الدىندا, جەمەگەنى – ارتىندا, اۋىزدارى اپانداي جەمقور شەنەۋنىك شورتاندار مەن اكۋلا-كيتتەر سوتتالماي جاتقاندا, ءبىزدىڭ سوتتار مايدا شاباقتار مەن يتبالىقتاردى سوتتاپ, كۇندەرىن كورىپ جاتىر-اۋ دەيمىن؟ ويباي, ىشىمنەن ايتىپ تۇرمىن, ەشكىم ەستىگەن جوق پا ەكەن؟».
الماس جارقىنباەۆ
الماتى
شۇكىرشىلىك
(ساۋەگەي ساتيرا)
دۇنيەدە بار جاراتىلىس مۇلدەم جوعالىپ كەتپەي, ءتىرى پەندەمىسىڭ, جان-جانۋار, قۇرت-قۇمىرسقا بولساڭ بولدى, ۋاقىتىڭ كەلگەندە ءولىپ بارىپ قايتا تىرىلەتىنىڭە شۇكىرشىلىك.
ءبىر زاماندا مەن دە پەندە بولىپ جاراتىلعانمىن. قاۋىم بولىپ قاۋىمداسىپ تىرلىك ەتەتىنبىز... بىلەتىنىم – تاس ءداۋىرى ارتتا قالىپ, اينالايىن تەمىردەن العاشقى قۇرال-سايمان سايلاپ, ءبىز اڭنان ەمەس, اڭ اتاۋلى بىزدەن قاشىپ-پىسىپ جۇرەتىن زامان بولاتىن.
ول داۋىرگە دە شۇكىرشىلىك. جازمىش بۇيىرعان جاسىن جاساپ, ارمان-ماقسات قويىپ ءومىر سۇرەتىندەي كەزەڭ بولماسا دا, جارىق دۇنيە سىيلاعان جاراتۋشىعا ريزا كەيىپپەن ءدام-تۇز بىتكەن كۇنى جازمىشقا مويىن ۇسىنعانبىز.
ەندى مىنە, اللا جار بولىپ, «كەزەگىم كەلىپ», تاعى دا جارىق دۇنيەگە كەلۋىمنىڭ ورايى كەلىپتى... پەندە ەمەسپىن بە, جاراتىلاتىنىم انىق, نەدە بولسا دەپ جاراتۋشىعا الداعى عۇمىردا «ويتە كورىڭىز, بۇيتە كورىڭىز» دەپ جالبارىنىپ باقتىم.
سونداعىم, الدىمەن عۇمىر جاستى ۇزارتا كورىڭىزشى دەدىم. سودان سوڭ تاماق اتاۋلىنى تالعاماي-اق بۇيىرتىڭىز, قۇرت-قۇمىرسقا, ءشوپ-شالامعا دەيىنگىلەر مەنىڭ ۇلەسىمدە بولسا دەدىم. تاعى دا جاۋراپ قالتىرامايىن, نەگىزى – جاۋىم جوققا جۋىق بولىپ, اشكوزدەردىڭ قانشا قارماعىنا ىلىنسەم دە ولارعا ناپاقا بولۋدان ساقتاسا دەپ تىلەدىم. جۇرە دە بىلسەم, قاجەت بولعاندا قاۋىپ-قاتەردەن قۇتىلىپ كەتەردەي قانات بۇيىرسا, ارتىق ەتپەس دەپ تاۋبەگە كەلدىم...
جالبارىنعانىمدى جاراتۋشى قابىل الىپ... پالەكەتتىكى, قارعا بولىپ جاراتىلا قالماسىم بار ما... كىنا وزىمنەن! الدىمەن ادام ەتە گور دەمەگەن ءوزىم... ادام بولماعانىما وكىنگەنمەن, ال ءوتىنىش-تىلەگىمدى قابىل ەتكەن جاراتۋشىعا ايتارىم جوق... تاعام تالعامايمىن. مۇنداعىلار: «قارعا ايتىپتى – بوق جامان ەمەس, جوق جامان» دەيتىن كورىنەدى. تاۋبە, جەيتىنىم – الدىمدا, جەمەي كەرگيتىنىم ونان دا كوپ... مۇنداعىلاردىڭ: «قارعا قاڭقىلداپ كەتتى, كۇن سۋىتىپ قار تۇسەتىن شىعار» دەيتىنى بەكەر ەمەس... كوبىنە قالعىپ-مۇلگىپ تال-تەرەكتە وتىرامىن. كەرەك كەزدە تومەنگە ءتۇسىپ تالتاڭداپ ءجۇرىپ تە بەرەمىن. قاۋىپ-قاتەر از, ەتىم «ارام قاتقىر» دارەجەسىندە بولعاندىقتان, انا ادىرەم قاپقىر مىسىق بولماسا, مەنى ەرىككەندەر دە ەرمەك ەتە قويمايدى. ويحوي, قانات بىتىرگەنى قانداي عاجاپ!.. قاۋىپ-قاتەردى قاپى قالدىرادى... باعىتىم «بالقان تاۋ» بولسا دا بارا الامىن... ەڭ عاجابى, عۇمىرىمنىڭ ۇزاقتىعى... ءۇش ءجۇز جىلداي جاسايدى ەكەنمىن!..
ال اينالاما كوز سالسام... پەندە, ياعني ادام ەتىپ جاراتپاعانىنا تاۋبە! كەي-كەي تىرلىگىنە ورەم جەتە بەرمەس, ال ولاردىڭ قۇلقىن ءۇشىن تاڭ ازاننان كەش باتقانعا دەيىنگى تەپەڭ-تەپەڭ تىرلىگىن كورىپ تۇڭىلەمىن. «قارعا قارعانىڭ كوزىن شۇقىمايدى». ال پەندەڭ ءبىزدىڭ كەزىمىزدەگى ادامدارداي ەمەس, تىرلىك ءۇشىن ءبىرىن-ءبىرى ولتىرۋدەن تايىنبايدى. كوبى اشقۇرساق, تاعام ءۇشىن اتىس-شابىس, قىلمىس... قيت ەتكەن قىلمىس ءۇشىن قامالىپ, تەمىر توردا وتىراسىڭ... تابيعاتتى بىتىرگەن. تاۋ-تاستى قوپارىپ, وزەن-كولدى لايلاپ, تۇتىنمەن تۇمشالانىپ العان... ەرى قايسى, ايەلى قايسى ءبىلىپ بولمايسىڭ. ءبىر-ەكى بالامەن بىتەلىپ, كۇن وتكەن سايىن تۇقىمى قۇرىپ قۇردىمعا كەتىپ جاتقان ەلدى مەكەن... قايسىبىرىن ايتايىن, وسىنداي-وسىنداي وسپادارلىعىنا بولا از كۇندە توپان سۋ قاپتاپ تىرشىلىك اتاۋلى تىپ-تىيپىل بولاتىن كورىنەدى... ءوز باسىم ونداي بولا قالعاندا, اينالايىن قاناتىمنىڭ ارقاسىندا قالىقتاپ ۇشىپ, جان ساقتار الىپ شىڭنىڭ توبەسىنەن تابىلارمىن.
ايتارىم, مىنا زامانداعى ادامنىڭ كورەرىن پەندە باسىنا بەرمەسىن... ادام ەتپەي, قارعا ەتىپ جاراتقان جاراتۋشىما قۇلدىق!..
بەرىك سادىر
نۇر-سۇلتان
اۋىلدىڭ ايتقىشتارى
كوپ جىلدار ۇستازدىق ەتكەن سوعىس ارداگەرى شوكەن دەگەن اعامىز وقۋشىلارعا اڭگىمە ايتىپ وتىرسا كەرەك.
– ءبىر كۇنى الدىڭعى شەپكە بارىپ بەكىنىپ الدىم, – دەگەن ەكەن ول. – قىلت ەتكەن نەمىستى قاعىپ تاستاپ وتىرماقپىن عوي. ءبىر كەزدە كوزىمە شالىنعان ۇزىن بويلى ءفاشيستى نىساناعا الا بەرگەن ەدىم, الگى جالپ ەتە قالدى. تاعى بىرەۋىن كوزدەگەنىم سول – بۇل بەيباق تا مۇردەم كەتتى. ءۇشىنشىسىن قاراۋىلعا ىلگەنىمدە, ول دا شالقاسىنان ءتۇستى. ء«وي, بۇلارعا نە بولدى؟», دەپ جان-جاعىما قاراسام, اناداي جەردە ءاليا مولداعۇلوۆا جاتىر ەكەن.
* * *
– ەرتەرەكتە ءبىر ەستىگەنىم بار ەدى, – دەپ اڭگىمە باستادى ماتاي دەگەن اعامىز. ەكى سۋايت ءوزارا سىر شەرتىسىپ وتىرسا كەرەك.
– انەۋگۇنى, – دەپتى ءبىرىنشىسى, – تۇندە ماشينامەن كەلە جاتسام, جولدىڭ ۇستىندە جيىرما قويان وتىر ەكەن. شامدى ءبىر جاعىپ, ءبىر وشىرگەنىمدە كوزدەرى قارىعىپ, ماڭگىردى دە قالدى. باستارىنان ءبىر-ءبىر ۇرىپ ماشيناما سالىپ الدىم.
– انداعى تۇك ەمەس قوي, – دەپتى ەكىنشىسى. – انا جولى باقشالىعىمدا جۇمىس ىستەپ جاتسام, كۇرەگىم الدەقانداي تەمىرگە ءتيىپ شىق ەتە قالدى. اينالدىرا قازىپ شىقتىم. سويتسەم, الگىم نەمىستىڭ «تيگر» تانكىسى بولىپ شىقتى. ءتىپتى شامى دا جانىپ تۇر.
– ءاي, – دەگەن ەكەن ءبىرىنشىسى شىداي الماي كەتىپ. – تانكىنىڭ سەنىڭ باقشاڭا قالاي كەلگەنىن قازبالاماي-اق قويايىق. سوزىڭە دە سەنەيىك. مەن ون قوياندى ازايتايىن, سەن تانكىڭنىڭ شامىن ءسوندىرشى, ءباتىر...
حاسەن زاكاريا
شىعىس قازاقستان وبلىسى
ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن بەرىك سادىر
